Autor spektakli teatralnych, performansów, instalacji oraz filmów. Tworzy projekty wielowymiarowe, multimedialne, powstające w międzynarodowych składach i koprodukcjach, wystawiane na najważniejszych festiwalach i scenach Europy.
Łukasz Twarkowski (ur. 1983) jest twórcą multimedialnych widowisk z pogranicza teatru i sztuk wizualnych, swoje projekty sytuuje w kontekście multimedialnego poszerzania realności. Istotnym elementem jego twórczości jest badanie możliwości i ograniczeń teatru jako medium i narzędzia komunikacji. Poprzez permanentną dekonstrukcję narracji, kwestionowanie utrwalonych przyzwyczajeń publiczności oraz wykorzystanie nowych mediów, Twarkowski tworzy nowy, oryginalny język widowiska scenicznego opartego na multimediach i, szerzej, technologiach cyfrowych. Laureat nagrody Ubu za sztukę Rothko (2024). Jego spektakle wystawiane były między innymi na scenach Holland Festival, Odéon – Théâtre de l'Europe, Ruhrtriennale, Festival de Otoño de Madrid, Wiener Festwochen, Piccolo Teatro de Milano czy Southbank Center w Londynie.
W zawodowym teatrze debiutował w 2011 roku Farinellim Anki Herbut z Bartoszem Porczykiem w roli legendarnego śpiewaka operowego, ale wrocławskiej publiczności dał się już wcześniej poznać m.in. jako autor muzycznego performansu Lila Negr o rosyjskim aktorze Aleksandrze Wertyńskim. Do pracy nad tym projektem Twarkowski zaprosił artystów reprezentujących różne dziedziny sztuki: od rzeźby i malarstwa aż po wideo i muzykę elektroniczną, proponując widzom całkiem inny rodzaj spotkania z teatrem. Spektakl zderzał twórczość Wertyńskiego z wrażliwością współczesnego artysty i możliwościami sztuki audiowizualnej. Paulina Chrzan na łamach „Dziennika Teatralnego” notowała:
Text
W sali teatralnej Dworca Świebodzkiego ustawiono scenę z przesuwanymi ścianami. Białe płótna otaczające jej wnętrze przypominały inkubator czy też miejsce schronienia, ukrycia. Jedynie dzięki przesunięciom fragmentów ścian możemy dowiedzieć się, co schowane zostało przed naszymi oczami. I tak, najpierw widzimy mężczyznę (Paweł Wenderski). Stojąc na platformie, śpiewa piosenkę w języku rosyjskim. [...] Drogami poznawania rzeczywistości bohatera są tu: muzyka elektroniczna, koncertowe wykonania pieśni Wertyńskiego, wizualizacje, projekcje filmowe, rozsuwane ściany sceny fragmentyzujące w pewien sposób podgląd głównego bohatera. Ruchome płótna pozwalają też konfrontować obrazy na nich wyświetlane z obecnymi bezpośrednio wykonawcami.
Lila Negr było częścią projektu Vertinsky Project, który w 2009 roku otrzymał główną nagrodę nurtu OFF na XXX Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu.
Teatralna scena jak filmowy plan
We wrześniu 2012 roku Twarkowski zrealizował na dolnośląskiej scenie także Kliniken/miłość jest zimniejsza niż śmierć, spektakl oparty na dramacie Larsa Noréna Klinika (Kliniken) i utworze Anki Herbut Traumgruppe, inspirowanym kinem niemieckim lat 60. i 70. Także i tym razem filmowy plan twórcy wymieszali z teatralną sceną, odważnie łącząc dwa światy i dwa różne sposoby myślenia. Paweł Soczyński napisał:
Text
Gwałtowna zmiana planów, użycie mikro- i makroskali, raptowny skok i ślizg – w tym przedstawieniu, jak na ekranie tabletu, operowanie zoomem, linkowanie treści i przeładowywanie obrazów jest płynne i naturalne jak ruch palcem. Jest jednocześnie prawdziwe i wirtualne, naturalne i sztuczne, organiczne i zerojedynkowe, jest aktem rzeczywistym i fikcyjnym. Granica między jednym a drugim jest przejrzysta jak szyba akwarium, oddzielającego widownię od sceny.
Wyspiański, piksele i krzem – Akropolis
Próby odnalezienia innowacyjnego, audiowizualnego języka teatralnego Twarkowski kontynuował także przy kolejnym spektaklu – zrealizowanym w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie Akropolis Stanisława Wyspiańskiego. Zdaniem reżysera każde pokolenie powinno na nowo odczytywać ten tekst. „Wydaje mi się, że ta nasza rzeczywistość to piksele i krzem” – mówił w wywiadach Twarkowski. Niezwykle ważne w spektaklu są multimedia. Podczas aktorskich improwizacji wykorzystany został komputer i generator mowy. Efekt tych improwizowanych dialogów człowieka z maszyną został zarejestrowany w postaci wideo, które jest częścią spektaklu. Reżyser podkreśla, że Akropolis jest najbardziej skomplikowanym technicznie dotychczasowym przedsięwzięciem Identity Problem Group, w wywiadzie dla magazynu internetowego Reflektor powiedział:
Text
Praca nad Akropolis od początku przypominała podróż po labiryncie. Nie można być jednocześnie wiernym i autorowi i tekstowi, który przez ostatnie 100 lat stracił wiele na swojej komunikatywności. Na każdym poziomie zawarta jest w nim jednak wielka wizja i prowokacja. Nie chodzi nawet o to, co pisze Wyspiański w poszczególnych historiach, ale o zaskakujący montaż samego tekstu – chyba pierwszego w naszej kulturze tak radykalnego remiksu. Ten rodzaj pisania mógł powstać jedynie za sprawą biografii Wyspiańskiego, w której choroba i świadomość zbliżającej się śmierci powodowały, że nie liczył się z oczekiwaniami innych. Spektakle nasze budujemy poprzez konotacyjne łączenie fabuł. Nie konstruujemy ich w oparciu o stałe punkty: początek, środek czy zakończenie. Nie tworzymy ciągów przyczynowo-skutkowych. To sposób budowania świata oparty na bliższych i dalszych skojarzeniach, które tworzą nową jakość. Ta praca jest rodzajem labiryntu prowadzącego od próby do próby i od spektaklu do spektaklu. To ciągła rozmowa z aktorem i ciągłe linkowanie sensów podczas wspólnych poszukiwań.
Spektakl wzbudził ogromne zainteresowanie krytyków i teatralnej publiczności. Michał Centkowski (Dwutygodnik) docenił swobodę i dużą inscenizacyjną sprawność reżysera, a Aneta Kyzioł na łamach tygodnika „Polityka” recenzowała:
Text
Design, kostiumy i projekcje wideo tworzą klimat rodem z Odysei kosmicznej i Solaris. Po tym świecie-nieświecie przechadzają się zjawy/wspomnienia/awatary/programy. Odtwarzają, powtarzają w różnych wariantach przeszłość. Przyszłości nie mają. To pełna melancholii wizja zapętlonej, recyklingującej i archiwizującej współczesnej, ale napędzanej przeszłością, cywilizacji.
Twarkowskiego doceniło za ten spektakl także jury 53. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych, które przyznało reżyserowi nagrodę Młodego Artysty (2014).
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Fragment plakatu do przedstawienia „GRIMM: czarny śnieg” w reżyserii Łukasza Twarkowskiego, fot. Teatr Polski we Wrocławiu
Obrazek
full_grimm-czarny-snieg-plakat_770.jpg
Dwa lata później, w 2016 roku, wspólnie z IPG reżyser zmierzył się na scenie Teatru Polskiego we Wrocławiu z baśniami braci Grimm. W spektaklu Grimm: czarny śnieg po raz pierwszy w Polsce w przedstawieniu teatralnym wykorzystano technologie z obszaru wirtualnej rzeczywistości. Dzięki nim aktor mógł grać jednocześnie na scenie i w świecie wirtualnym. Widz miał więc możliwość jednoczesnego oglądania aktora „na żywo” oraz śledzenia jego zachowań w świecie wirtualnym. Michał Centkowski pisał w „Newsweeku”:
Text
Scena tonie w bieli – to śnieg, a może cukrowa wata? Wokół płoną neonowe ogniska, w kącie złowrogo lśni tajemnicza, czarna chata. Jest i szklana trumna, w sam raz dla uśpionej Królewny. Pięknie oświetlony, minimalistyczny świat przypomina raczej muzeum sztuki współczesnej niż baśniową krainę.
We wrześniu 2017 roku w wileńskim Teatrze Dramatycznym premierę miało LOKIS, powstałe we współpracy z dramaturżką Anką Herbut. Przedstawienie zestawia ze sobą opowiadanie Prospera Mérimée o tym samym tytule, życie i twórczość fotografa Vitasa Luckusa oraz historię wokalisty zespołu Noir Désir, Bertranda Cantata, który w 2003 roku podczas pobytu w stolicy Litwy pobił śmiertelnie swoją partnerkę, aktorkę Marie Trintignant. Przedstawienie cieszyło się na Litwie ogromnym powodzeniem – zostało nominowane do dziewięciu Złotych Krzyży Sceny, najwyższego odznaczenia litewskiego Ministerstwa Kultury, z czego zdobyło cztery (w tym Złoty Krzyż dla Twarkowskiego za reżyserię).
Styl wyświetlania galerii
wyświetl slajdy
Trzy lata później premierę miała Respublika (2020), trwający sześć godzin projekt na granicy gatunków. Przestrzeń, w której odgrywana jest sztuka to hala przemysłowa, widzowie zaś stają się uczestnikami rave’owej imprezy z elementami teatru fabularnego. Jak o Respublice pisała Maria Sławińska:
Spektakl został wyprodukowany w Litewskim Narodowym Teatrze Dramatycznym we współpracy z Instytutem Polskim w Wilnie, Instytutem Adama Mickiewicza oraz monachijskim Kammerspiele. Był nominowany do nagrody Wydarzenia Kulturalnego Roku na Litwie.
Text
Wielopoziomowa opowieść, która tworzy równie wielopłaszczyznowe doświadczenie, zainspirowana jest wątkiem historycznym Rzeczpospolitej Pawłowskiej utworzonej w XIX wieku w granicach Rzeczypospolitej Polskiej, nota bene niedaleko Wilna. Kolejne wątki to natura wspólnot kontrkulturowych – hipisów, środowiska muzyki techno – i mniejszości Amiszów. Te różnorodne grupy przedstawiane są w toku badania, jakie zasady (lub ich brak) organizują ich wspólnoty. Widzki i widzowie (a raczej uczestniczki i uczestnicy), gromadząc się w ramach tego niejednoznacznego wydarzenia, biorą udział w próbie zbudowania własnej wspólnoty w konkretnej przestrzeni, konkretnego wieczoru.
11 marca 2022 roku odbyła się premiera spektaklu Rothko, koprodukcji Dailes teātris w Rydze i Teatru Kochanowskiego w Opolu w Rydze, którą Twarkowski zrealizował, podobnie jak Farinellego, z Anką Herbut. Spektakl to nielinearna opowieść nie tylko o samym Rothce, ale również m.in o kwestiach oryginału i kopii w sztuce, sztuce jako doświadczeniu, etc. Inspiracją dla twórców była także książka Byung-Chul Hana pt. Shanzhai: Deconstruction in Chinese. Spektakl przyniósł Twarkowskiemu znaczny sukces – reżyser zdobył prestiżową nagrodę Ubu, nazywaną potocznie włoskim Oscarem w dziedzinie teatru, a zarazem będącą najważniejszą nagrodą przyznawaną we Włoszech. Ponadto po raz pierwszy w historii Premio Ubu to polski artysta otrzymał statuetkę. Spektakl Rothko został wyróżniony w kategorii najlepsza zagraniczna produkcja teatralna prezentowana we Włoszech.
Spektakl został wyprodukowany w Litewskim Narodowym Teatrze Dramatycznym we współpracy z Instytutem Polskim w Wilnie, Instytutem Adama Mickiewicza oraz monachijskim Kammerspiele. Był nominowany do nagrody Wydarzenia Kulturalnego Roku na Litwie.
Styl wyświetlania galerii
wyświetl slajdy
Kameralny dramat science-fiction The Employees (2023) według powieści Olgi Ravn był powrotem reżysera na polskie sceny po siedmiu latach tworzenia za granicą. Z wielkich przestrzeni Twarkowski przeniósł się we wręcz klaustrofobiczną scenografię. Wystawiana w warszawskim Teatrze Studio sztuka osadzona została na statku kosmicznym zamieszkanym przez ludzi i humanoidy. Stawia pytanie o to, czym jest ludzka świadomość i, mimo futurystycznego osadzenia historii, zwraca widza ku refleksji nad teraźniejszością.
Dramatem Quanta w 2024 roku Twarkowski rozpoczął swoją trylogię naukową, mającą badać wpływ technologii na życie człowieka. Akcja Quanty została osadzona w Szwajcarii okresu międzywojennego, w hotelu położonym w górach, gdzie fizyczne właściwości przestrzeni i czasu zostają zakłócone. To opowieść o mechanice kwantowej i losach niemieckiego fizyka, Wernera Heisenberga. Spektakl miał premierę 13 września 2024 roku w Wilnie, zaś polska publiczność mogła po raz pierwszy obejrzeć spektakl w grudniu 2024 roku podczas Festiwalu Boska Komedia w Krakowie.
Drugą częścią trylogii naukowej był spektakl Oracle. Tym razem artystyczna refleksja była skoncentrowana na postaci Alana Turinga – genialnego matematyka, kryptologa i wizjonera, pioniera ery sztucznej inteligencji. Prapremiera odbyła się w sierpniu 2025 roku podczas festiwalu Ruhrtriennale w Duisburgu, w Niemczech.
Text
Obie części planowanej trylogii naukowo-technologicznej ogląda się w dużym napięciu. I nie chodzi tylko o imponujący rozmach, znakomite aktorstwo czy widowiskowość, ale też o ich aktualność. W Quancie silne obawy przed nadciągającą wojną można było z łatwością odnieść do tu i teraz, w Oracle wybrzmiewają z kolei lęki przed niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji
Źródła: Teatr Polski we Wrocławiu, PAP, dwutygodnik.com, Polityka, Reflektor, Gazeta Wyborcza, Radio Wrocław, Dziennik Teatralny Wrocław, oprac. AL, aktualizacja: NS kwiecień 2019, ZLS marzec 2022, AB kwiecień 2024, AB grudzień 2024, AJ luty 2026.
