Ludwika Ogorzelec - Życie i twórczość | Artysta

Artysta rzeźbiarz. Urodziła w 1953 w Chobieni na Dolnym Śląsku, od lat 80. mieszka w Paryżu. W swoich pracach wykorzystuje różnorodne materiały rzeźbiarskie, od naturalnych po przemysłowe, kluczowym ich elementem jest jednak sama przestrzeń, w której powstają.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Ludwika Ogorzelec podczas otwarcia wystawy w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2021, fot. Rafał Guz / PAP

Text positon (deprecated)

Center

Ludwika Ogorzelec skończyła studia na PWSSP (obecnie Akademii Sztuk Pięknych) we Wrocławiu. Choć samo dostanie się na uczelnię okazało się sporym wyzwaniem – Ludwika Ogorzelec została przyjęta na PWSSP w 1978 roku po wcześniejszych pięciu nieudanych próbach – już podczas studiów ukształtowały się zręby jej dojrzałej praktyki rzeźbiarskiej. Jak wspomina sama Ogorzelec, jednym z formacyjnych doświadczeń tego czasu był dla niej udział w parateatralnym działaniu Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego zatytułowanym "Drzewo ludzi". "Metoda Grotowskiego, próba zejścia do «korzeni wrażliwości pierwotnej człowieka», wrażliwości uniwersalnej, poprzez bezpośrednią pracę ze spektatorem, pozwoliła mi pełniej zrozumieć samą siebie", mówiła artystka. Choć jej prace szybko zyskały niefiguratywny charakter i nie zawierały żadnego rodzaju anegdoty, u ich źródeł znajdowały się także inne młodzieńcze jej doświadczenia – jak wspomnienie chodzenia na szczudłach, które powróciło na swój sposób w serii "Przyrządów równoważnych".

W tych częściowo ruchomych drewnianych rzeźbach, z których pierwsze powstały podczas studiów we Wrocławiu, kluczową kategorią jest równowaga. Realizowane w mniejszej i większej skali w kolejnych latach prace z tego cyklu przypominają na poły organiczne formy, na poły skomplikowane przyrządy o tajemniczym przeznaczeniu, niekiedy stojące na stabilnych podstawach, innym razem ustawione na zaokrąglonych postumentach z ociosanych kawałków drewna lub zawieszone w powietrzu. Mobilne elementy zawierały już prace z dyplomowej serii "Mechanizmy alogiczne" zrealizowanej w pracowni profesora Leona Podsiadłego w roku 1983. W dyplomowych realizacjach pojawił się także powracający w późniejszym dorobku wątek nadawania nowego życia materii z odzysku – Ogorzelec wykorzystała w nich m.in. kawałki marmuru pochodzące z nieudanych prac innych studentów.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wystawa Ludwiki Ogorzelec "Szukam momentu równowagi" w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Fot. Bartosz Górka)

Obrazek

ludwika-ogorzelec_szukam-momentu-rownowagi_fot_bartosz-gorka_01872_auto_1400x800.jpg

W "Przyrządach równoważnych" bloki grubo ciosanego drewna łączyła z ażurowymi siatkami z cienkich drewnianych włókien, które stały się jednym ze znaków rozpoznawczych jej dorobku. Taka forma pracy z drewnem wynikała z namysłu nad materią o wyjątkowo długiej w historii sztuki tradycji i poszukiwania sposobów na wykorzystanie jej w inny niż dotychczas sposób. Drewno można "ciąć, rzeźbić, ociosywać – odrzuciłam te sposoby [...], bo to już inni rzeźbiarze robili. Postanowiłam «wdmuchnąć w drewno powietrze» i zawiesić je w powietrzu, aby było naprawdę lekkie", mówiła Ogorzelec w rozmowie z Jaromirem Jedlińskim. Zaczęła więc wykorzystywać właściwości materiału w inny sposób niż tnąc i ociosując – rozszczepiając je wzdłuż włókien i tworząc długie linie łączone za pomocą kleju kostnego.

Wraz ze wczesnymi "Przyrządami równoważnymi" powstały także podstawy teoretycznego ujęcia własnej praktyki rzeźbiarskiej, które Ogorzelec rozwinęła w kolejnych latach w pełnoprawny program artystyczny. I choć pojawiły się z czasem w jej praktyce zupełnie nowe materiały, a rzeźby wyszły poza galeryjne wnętrza, sformułowany na wczesnym etapie program pozostaje aktualny; sztuka Ogorzelec reprezentuje zdecydowanie model ewolucyjny, oparty na organicznym rozwoju oryginalnych założeń, nie gruntownych przewartościowaniach. Programowy tekst otwiera zdanie: "Chciałabym, aby moja rzeźba była jak ulotne zjawisko wywodzące się ze światów biologii, maszyn i przyrządów." Sedno myślenia Ogorzelec o przestrzeni i rzeźbiarskim tworzywie zawiera się zaś we fragmencie:

Text

"Ze zrozumienia rzeźby jako bryły ciężkiej, oglądanej z zewnątrz, wykonanej
z materiałów trwałych, zostawiam sobie linię, mówiącą właściwościami materii z jakich pochodzi:
— ciepłe drewno – jako włókno, gałąź o kształcie stworzonym przez naturę
— zimny metal – z możliwością cięcia, gięcia, kucia, ciągnienia itp.
— przezroczyste szkło – cięte, tłuczone, topione itp."

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ludwika Ogorzelec, rzeźba site-specific, Espace St. Louis, Bar-le-Duc, Francja, 1997, fot. Ludwika Ogorzelec

Obrazek

krystalizacja_przestrzeni.jpg

Po studiach na początku lat 80. Ogorzelec pracowała w Ognisku Kultury Plastycznej we Wrocławiu, jednocześnie angażując się w działalność opozycyjną w szeregach Solidarności Walczącej, co znalazło także odbicie w jej praktyce artystycznej. W tym czasie Ogorzelec wykonywała tzw. "czarną biżuterię" – medaliony, naszyjniki czy pierścienie nawiązujące z jednej strony do tradycji z czasów powstania styczniowego, z drugiej wykorzystujące symbole cyrkulujące w antykomunistycznym podziemiu.

W połowie lat 80. wyjechała do Paryża z zadaniem stworzenia w stolicy Francji przedstawicielstwa Solidarności Walczącej. Obok kontaktów w środowisku polskiej emigracji nawiązała także znajomości z paryskim środowiskiem artystycznym, m.in. z Césarem, jednym z czołowych przedstawicieli francuskiego nurtu nowego realizmu. W jego pracowni powstały kolejne rzeźby z serii "Przyrządów równoważnych". Wyjazd zaplanowany jako opozycyjna misja dyplomatyczna zamienił się koniec końców w przeprowadzkę – w Paryżu Ogorzelec mieszka i pracuje do dziś, skrupulatnie podkreślając jednak nadal swoją polską tożsamość.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ludwika Ogorzelec, "Sięgając po niemożliwe" z cyklu "Krystalizacja przestrzeni", Warszawa 2021. Fot. Daniel Czarnocki

Obrazek

ludwika-ogorzelec-sie-gaja-c-po-niemoz-liwe-fot_-daniel-czarnocki_0140_auto_1400x800.jpg

Po kilku latach uczestniczenia w zbiorowych pokazach w stolicy Francji związała się w 1989 roku z paryską galerią Barbier-Beltz. W tym samym roku zaprezentowała w niej pracę zapowiadającą nowy rozdział w jej twórczości – wyjście poza autonomiczne rzeźbiarskie obiekty ku strukturom przestrzennym o charakterze site-specific, organicznie zrośniętym z miejscem ich powstania. Z czasem podobne przestrzenne realizacje określać zaczęła mianem "Krystalizacji przestrzeni", których istota zasadza się na "wprowadzaniu podziałów przestrzeni na wyodrębnione, ale istniejące jedna obok drugiej bryły".

Pierwszą z rzeźb już pod tym tytułem Ogorzelec zrealizowała w roku 1991 podczas rezydencji w Hudson D. Walker Gallery w amerykańskim Provincetown. W przestrzeni galerii powstała misterna konstrukcja z obrobionych pędów winorośli, niejako wyrastających z narożników dwóch pomieszczeń i pnących się coraz niżej nad głowami widzów, splatających się w dwie formy o geometrycznej z jednej, a dynamicznej, nieuporządkowanej formie z drugiej strony.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ludwika Ogorzelec, "Oddech morza", rzeźba site-specific, Busan, Korea Płd., 2015, fot. Ludwika Ogorzelec

Obrazek

oddech_morza.jpg

W związku ze specyficznym sposobem pracy w drewnie przez jego rozszczepianie, także sam materiał wpływa na kształt rzeźb. Korzystając z materiału pochodzącego z obumarłych drzew Ludwika Ogorzelec wykorzystuje naturalne ukształtowanie ich form, czasem układających się ostatecznie w regularne siatki, innym razem ekspresyjnie skręconych niczym cierniste gotyckie astwerki. O kształcie kolejnych "Krystalizacji przestrzeni" decyduje więc nie tylko intuicja i indywidualne postrzeganie danej przestrzeni, ale wypracowane w ciągu wielu lat zrozumienie właściwości materiałów i idących za tym konstrukcyjnych wyzwań. Dlatego też Ogorzelec wykonuje je własnoręcznie, bez delegowania pracy na asystentów i podwykonawców, niekiedy także sam proces przybiera formę swego rodzaju performansu, kiedy widzowie z dnia na dzień śledzić mogą postępy pracy.

W poszczególnych realizacjach ten sam materiał opracowywany bywa więc w diametralnie różny sposób. W warunkach plenerowych drewniane pędy układają się w quasi-architektoniczne, regularne formy ("Kolumna" z 1996 roku w Barcelonie) lub wznoszą się ku niebu niby roślinny pęd łapiący słoneczne promienie ("Wiatr" w Montagagne we francuskich Pirenejach z roku 1991). We wnętrzach rozrastają się organicznymi splotami z jednego punktu w podłodze niczym gałęzie drzewa, stając się po drodze coraz cieńsze (jak w przypadku "Zdziczałej jabłoni" w BWA Wrocław z 1994 roku), innym razem rozpięte są pod sklepieniem powyżej poziomej granicy na wysokości linii wzroku (w serii "Moich oczu poziom") lub pęcznieją "rozpychając się" w muzealnym wnętrzu niby roślina w za małej doniczce i przenikając na ulicę (jak rzeźba bez tytułu w paryskim Musée-Galerie de la Seita z 1998 roku ). "Krystalizacje przestrzeni" nierzadko przekraczają więc podziały na rzeźby plenerowe i galeryjne, pleniąc się i przebijając przez okna i ściany.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wystawa Ludwiki Ogorzelec "Szukam momentu równowagi" w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Fot. Bartosz Górka)

Obrazek

ludwika-ogorzelec_szukam-momentu-rownowagi_fot_bartosz-gorka_07_auto_1400x800.jpg

W 1993 roku na Krecie Ludwika Ogorzelec wykonała rzeźbę "Przezroczystość", na skalistym wybrzeżu wyspy umieszczając piramidalną formę z pasków szkła. Poza wystawienniczym białym kubikiem odbiór rzeźby zmieniał się już nie tylko w zależności od ruchu widzów, ale i pogody – kąta padania i natężenia słonecznego światła czy też stopnia wzburzenia morskich fal. Motyw ten powtórzyła kilka lat później w "Przezroczystości II", tym razem na skalnym urwisku na wyspie Släggö w Szwecji tworząc trzy formy ze szklanych linii. Warunki pogodowe w danym pejzażu wpływają nie tylko na odbiór rzeźby przez widzów, ale i samą jej formę. Pracując w danym miejscu Ogorzelec bada panujące w nim warunki, wykorzystując je jako element współtworzący ostateczną formę. W przypadku "Oddychającej chmury" z 2011 roku, zrealizowanej na terenie starego zamku w Exeter w Anglii, czynnikiem tym były podmuchy wiatru, wprawiające w ruch lekką celofanową strukturę.

Celofan zagościł na stałe w sztuce Ogorzelec w 2002 roku. Pierwszą rzeźbę przy jego użyciu zrealizowała w Saint-Circ Lapopie we Francji. Podobnie jak drewno i szkło Ogorzelec dostosowuje "Krystalizacje przestrzeni" wykonane przy użyciu celofanu do charakteru tworzywa. W przypadku cienkiego, lekkiego i miękkiego celofanu kluczowe staje się więc jego naprężenie, przez co w przestrzeni powstają rodzaje rozpiętych pomiędzy płaszczyznami ścian gigantycznych, migoczących refleksami świateł pajęczyn. Naprężone celofanowe formy niekiedy kontrastują z naturalnym otoczeniem, jak w przypadku plenerowej rzeźby zrealizowanej przez Ogorzelec w 2003 roku w austriackim Schrattenbergu. Przybrała ona formę piramidy zawieszonej nad ziemią, splecionej z koroną drzewa, niejako uwięzionego pomiędzy włóknami sztucznego tworzywa i przebijającego się spośród nich. Innym razem sztuczny materiał zdaje się naturalny krajobraz uzupełniać i scalać, jak "Oddech morza" z 2015 roku w Busan w Korei Południowej, gdzie celofanowe struktury na wystających ponad taflę wody skałach tworzyły połączony pojedynczymi włóknami archipelag.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ludwika Ogorzelec, "Spektrum wieków średnich", rzeźba site-specific, Zamek w Malborku, 2017, fot. Ludwika Ogorzelec

Obrazek

spektrum_sredniowiecza.jpg

"Krystalizacje przestrzeni" współgrają także z formami architektonicznymi, jak w w pracy zrealizowanej w 1997 roku w Bar-le-Duc we Francji, w zamienionej na galerię sztuki gotyckiej kaplicy św. Ludwika, gdzie coraz cieńsze ostrugane pędy bluszczu tworzyły formę pnącą się od nawy głównej ku prezbiterium. 20 lat później wchodząca w skład tego samego cyklu rzeźba "Spektrum wieków średnich" powstała na dziedzińcu krzyżackiego zamku w Malborku. Lekka kompozycja z naprężonych pasm celofanu zdających się ulatywać ku górze dopełniała architekturę na zasadzie kontrastu wobec grubych obronnych murów okalających ciasny dziedziniec. "Napięcia intelektualne" powstałe w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego w 2013 roku przybrały z kolei formę dwóch rozpiętych pod przeszklonym sklepieniem czytelni, ponad bibliotecznymi regałami celofanowych siatek, zdających się z wysiłkiem rozciągać ku sobie by zetknąć się pośrodku sali dwoma wierzchołkami.

W formach i tytułach rzeźb zdarzają się także aluzje do lokalnych historii, jak w pracy "Taniec czarownic" powstałej na Placu Artystów w Kielcach, nawiązującej do legendy o sabatach czarownic na Łysej Górze. W przypadku rzeźby "Myśl uwolniona" za abstrakcyjnymi formami kryło się także nawiązanie do bieżących wydarzeń – zrealizowana w 2015 roku w Hanoi praca powstała w odpowiedzi na polityczny powrót Kornela Morawieckiego, niegdysiejszego przełożonego artystki w Solidarności Walczącej. Kluczowa w twórczości Ogorzelec kategoria równowagi dotyczy więc także kontekstu powstawania danej pracy. Z jednej strony istotną rolę odgrywa tu lokalne uwarunkowanie, charakter architektoniczny, urbanistyczny i krajobrazowy danego miejsca, jego historia i kultura, z drugiej – sposób na dotarcie do uniwersalnych niezależnie od kręgu kulturowego emocji i zdolności percepcyjnych.

Seria "Krystalizacja przestrzeni" wyrasta po części z tradycji rzeźby awangardowej i rozwijającej jej założenia postminimalistycznej sztuki site-specific Michaela Ashera czy Richarda Serry, jako materiał rzeźbiarski traktującej samą przestrzeń i kierującej uwagę na ciało widza w odniesieniu do niej. O ile jednak wspomniany Serra posługuje się ciężkimi metalowymi formami ostro przecinającymi przestrzeń, o tyle Ogorzelec przeprowadza interwencje mniej "brutalne" i nawet anektując rozległe powierzchnie trzyma się form ażurowych, rozsnutych jak pajęczyny i nie stroniących od elementów metafory.

Wybrane wystawy indywidualne:

1976 – "Rzeźba", Muzeum Miedzi w Legnicy
1989 – Galerie Barbier-Beltz, Paryż, Francja
1991 – "Space Crystallization", Hudson D. Walker Gallery, Fine Arts Work Center, Provincetown, USA
1993 – "Sculpture, dessin", Hartby’s Gallery, Paryż
1994 – „Zdziczała jabłoń II”, Galeria Laboratorium, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa
1997 – "Sculpture", Galerie 50 m2, Genewa, Szwajcaria
2000 – "Aus dem Zyklus «Raumkristallisation»“, Kunsthalle, Worpswede, Niemcy
2007 – "Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»”, Legnica
2011 – "Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»", Shangyuan Art Museum, Pekin
2012 – „Taniec czarownic. Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»”, Plac Artystów, Kielce
2013 –"Laboratorium emocji. Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»", Galeria Muzalewska, Poznań
2014 – "Escultura i dibuix", Galeria Pilar Riberaygua, Andora
2015 – "Myśl uwolniona. Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»", Heritage Space, Hanoi, Wietnam
2017 – "Niewidzialne napięcia. Z cyklu «Krystalizacja przestrzeni»", Jing’an Sculpture Park, Art Center, Szanghaj, Chiny
2020 – "Szukam momentu równowagi", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa

Wybrane wystawy zbiorowe:

1990 – "Events Week ‘90", Tepia, Tokio, Japonia;
"Steel and Wood", Philippe Staib Gallery, Nowy Jork, USA
1991 – "Jesteśmy", Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
1994 – "4 × rzeźba", BWA Wrocław
1996 – „L’arbre", Galerie Bruno Delarue, Paryż, Francja
1999 – "Weaving the World. Contemporary Arts Linear Construction", Muzeum Sztuki w Jokohamie, Japonia
2001 – "Express from New York. Lattuada Milano – Pardo New York", Galeria Fiorella Lattuada, Mediolan, Włochy
2006 – "Wieżowce Wrocławia. 60 lat ASP we Wrocławiu", Muzeum Narodowe we Wrocławiu
2008 – "Earth Art", Royal Botanical Garden, Hamilton, Kanada
2010 – "Ětre Ainsi", Espace Culturel Boris Vian, Les Ulis, Francja

ludwika ogorzelec

sztuka site specific

rzeźba współczesna