Karolina Wiktor - Życie i twórczość | Artysta

Artystka wizualna, performerka, twórczyni poezji wizualnej. Jej życie artystyczne dzieli się na dwie części odgraniczone wyraźną cezurą.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Karolina Wiktor, fot. Albert Zawada/AG

Text positon (deprecated)

Center

Cezurę tę stanowią wydarzenia z jesieni 2009 roku. To wówczas, w trakcie koncertu, artystka doznała wylewu krwi do mózgu spowodowanego pęknięciem tętniaka, a kilka dni później, już po operacji, przeżyła udar niedokrwienny. Afazja (zaburzenie mowy, koordynacji i zdolności komunikacyjnych spowodowane uszkodzeniem lewej półkuli mózgu) i połowiczny paraliż ciała przestawiły zwrotnicę w jej biografii twórczej. Wcześniej Wiktor stanowiła połowę duetu performerskiego Sędzia Główny założonego w 2001 roku z Aleksandrą Kubiak. Artystki założyły grupę jeszcze jako studentki Instytutu Sztuki i Kultury Plastycznej na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Zielonogórskiego (w 2011 roku zastąpionego przez Instytut Sztuk Wizualnych), gdzie studiowały do 2004 roku. Jako Sędzia Główny Wiktor i Kubiak tworzyły performanse problematyzujące kulturowe konstrukty związane z płcią, cielesnością i seksualnością. Grupa ostatecznie rozwiązała się w 2013 roku.

Po kryzysie zdrowotnym artystka zaczęła wymagającą i długotrwałą rehabilitację, w której – jak podkreśla – pomogło jej doświadczenie twórcze zdobyte w ramach działalności duetu Sędzia Główny. W rozmowie z Moniką Stelmach Wiktor podkreślała, jaką rolę w jej procesie rehabilitacji odegrał transgresywny charakter wcześniejszej twórczości:

Przed chorobą robiłam performance, który wymagał ode mnie przekraczania granic wstydu, pracy z ciałem i umysłem, umiejętności koncentracji w ekstremalnych momentach. To pomogło mi przekroczyć najtrudniejszą granicę – własnej niesprawności fizycznej, ale również intelektualnej.

W 2010 roku zaczęła pisanie bloga dotyczącego afazji, a w 2013 – prezentującego jej poezję wizualną. W 2014 roku w efekcie współpracy Zachęty i Korporacji Ha!art ukazała się książka "Wołgą przez afazję" – poemat wizualny, w którym Wiktor zapisała swoje przemyślenia dotyczące stanu, w jakim się znalazła ("czy pisałam już, że mój nowy kraj to intelektualne pustkowie?"), a tekstom konstruowanym według autonomicznych zasad (jedną z nich jest np. swobodne traktowanie interpunkcji) towarzyszą rysunki. Na ostatnich kartkach książki znajdziemy też "Paszport Afazjanina" – kartę, która może przydać się w sytuacjach codziennych osobie, której mózg został uszkodzony. Są na niej informacje charakteryzujące samą afazję oraz wskazania, co zrobić, by pomóc osobie, której stan wyraźnie pogorszył się podczas przebywania w miejscu publicznym.

Książka, podobnie jak oba blogi artystki, to niezwykłe świadectwo niezłomności umysłu, który po ekstremalnym kryzysie próbuje na nowo poznawać symboliczną strukturę świata ("opublikowanie pierwszego postu na blogu jest, jak wyprawa przez tundrę w styczniu"). To także zapis samorekonstruującej się pamięci budującej nowe rozumienie rzeczywistości, tworzącej nowe skojarzenia, ustanawiającej nową relację z ciałem. Wydarzenia z jesieni 2009 roku okazały się dla Wiktor nie końcem artystycznej drogi, ale początkiem nowego jej etapu – tego związanego z neuroatypowością, alternatywnym postrzeganiem, kontestowaniem binarnych opozycji odgraniczających zdrowe i sprawne od chorego i niedomagającego. Artystka ze swojej nowej rzeczywistości uczyniła twórczą przygodę, zyskując nową artystyczną osobowość.

Była pomysłodawczynią i kuratorką konferencji "Kultura i neuronauka" poświęconej różnym aspektom funkcjonowania mózgu, której obie edycje (w roku 2014 i 2016) odbyły się w Zachęcie. Brała udział w wystawach m.in. "La déchirure. Rozdarcie" w łódzkim Atlasie Sztuki czy "Nowe Ilustracje" w Galerii Arsenał w Białymstoku (obie prezentacje odbyły się w 2016 roku). W 2017 roku w łódzkim Teatrze Nowym, w ramach festiwalu "Dotknij Teatru" zaprezentowała dwukanałowe słuchowisko – tekst "Przyległości równoległe" czytała sama artystka, a fragmenty książki "Wołgą przez afazję" zaprezentowała aktorka Agata Góral.

W 2017 roku otrzymała Nagrodę im. Katarzyny Kobro. Jury – w którym zasiedli Karol Radziszewski, Anna Baumgart, Agnieszka Brzeżańska i Aneta Grzeszykowska – przyznało to wyróżnienie za "konsekwentną i emancypacyjną twórczość, w której opór wobec kryzysu ciała posłużył do stworzenia nowego języka". W przeprowadzonej po odebraniu nagrody rozmowie z Elizą Gaust artystka przyznała, że jako osoba, jak sama określiła, "z deficytami", funkcjonująca poza głównym obiegiem sztuki nie spodziewała się, że otrzyma statuetkę. "Szczerze mówiąc, gdzie indziej stawiam punkty ciężkości", mówiła. Ówczesna rozmówczyni Wiktor rok później kuratorowała indywidualną wystawę artystki zatytułowaną "Pusto-stan nienawiści" organizowaną w ramach festiwalu Łódź Czterech Kultur. Wystawa-instalacja prezentowana w przestrzeniach zabytkowej kamienicy była rodzajem labiryntu poetycko-wizualnego. W 2019 roku książkową formę treści, jakie tworzyły wystawę wydała Zachęta.

W 2020 roku została zaproszona przez kuratorkę Justynę Wielgus do projektu "EXIT" – inicjatywy Centrum Sztuki Włączającej realizowanej w ramach pandemicznego programu "Kultura w sieci". Stworzyła wówczas "Niezbędnik Afazjanina", performatywny spacer w przestrzeni miejskiej, w trakcie którego opowiedziała o codzienności życia z afazją i jej skutkami oraz o procesie jej oswajania. Drugą częścią były "Rozmowy o Otwarciu" – spotkania on-line określone przez artystkę jako rozmowy "na tematy różne, ale odnoszące się w ten czy inny sposób do niesprawności neurologicznej".

Źródła: teatr21.pl, miejmiejsce.com, wysokieobcasy.pl, dwutygodnik.com, afazja.blogspot.com, poezjawizualna.blogspot.com, projekt.afast.pl, zacheta.art.pl.

sztuka osób z niepełnosprawnościami

wołgą przez afazję