Alicja Patanowska - Życie i twórczość | Artysta

Artystka sztuk wizualnych, garncarka. Łączy rzemiosło i sztukę z designem, jej praktyka opiera się na głębokim szacunku do materiału i procesu twórczego.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

mały obrazek

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Alicja Patanowska, fot. Kuba Celej

Alicja Patanowska urodziła się 3 października 1983 roku w Starogardzie Gdańskim. W 2011 roku ukończyła Wydział Ceramiki i Szkła wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych i kontynuowała naukę na studiach magisterskich w Royal College of Art w Londynie (2012–2014). W 2022 roku obroniła tytuł doktory na ASP we Wrocławiu.

W swojej pracy doktorskiej z 2022 roku Patanowska badała wiedzę ucieleśnioną i współczesne konteksty rzemiosła, wskazując na jego potencjał jako narzędzia do refleksji nad konsumpcją. Wierzy, że rzemiosło – poprzez swoją fizyczność i związanie z materiałem – może pomóc odzyskać równowagę w świecie zdominowanym przez nadprodukcję i marnotrawstwo. Podsumowaniem jej pracy naukowej była wystawa "Ciało prowadzi mnie krętą drogą" (2022, BWA Galeria Dizajn, Wrocław), która zwracała uwagę widzów na proces, nie zaś efekt. W trakcie wystawy artystka przeniosła swoją pracownię do galerii, gdzie kontynuowała pracę nad obiektami. Był to sposób na podkreślenie fizycznego aspektu tworzenia – ruchu ciała, intuicji i gestu, które zapisują się w glinie jako materialnym śladzie uczuć i doświadczeń.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Alicja Patanowska, "Ciało prowadzi mnie krętą drogą", fot. Grzegorz Stadnik

Obrazek

3cialo_fot_grzegorz_stadnik.jpg

Glina, jako "archiwum geologicznych zmian" i symbol kulturowy, stanowi dla Patanowskiej idealne medium do przekazywania narracji – zarówno osobistych, jak i kolektywnych. Proces twórczy jest dla niej także sposobem na wyrażenie głębokiej relacji między człowiekiem, materią i naturą.

Społeczna rola designu

Jednym z pierwszym projektów artystki była indywidualna wystawa "Take Art./Weź sztukę" w Galerii BWA Awangarda we Wrocławiu (2010), łącząca design z demokratyzacją sztuki. Prace z pogranicza rzeźby i designu artystka skonfrontowała bezpośrednio z odbiorcami, zmieniając standardowe podejście do galerii sztuki jako miejsca, gdzie oglądamy dzieła. Przygotowane przez nią tysiąc sygnowanych i numerowanych form przeznaczone były dla tych gości wystawy, którzy zechcą jedną z nich wybrać i zabrać do domu. Przez tę akcję artystka wyrażała krytykę elitarności sztuki, a także podkreśliła rolę odbiorcy jako współtwórcy dzieła. Interakcja była tak udana, że wszystkie formy zamiast w założone trzy dni znalazły swoich właścicieli w niecałe dwie godziny.

Jeszcze podczas studiów Patanowska stworzyła instalację "Plantacja" (Royal College of Art, Londyn, 2014), powstałą na kanwie obserwacji życia nocnego Londynu. Projektantka, spacerując po ulicach metropolii wczesnym rankiem, zbierała pozostawione szkło, butelki i szklanki, które wykorzystała jako naczynia do hydroponicznej uprawy roślin, a następnie wkomponowała w nie porcelanowe elementy. Przezroczystość szkła i bezglebowa uprawa umożliwiają obserwowanie wzrostu roślin, tak ich korzeni, jak i części nadziemnej. Instalacja zyskała duże zainteresowanie, przez co została wdrożona także w formie gotowego produktu. Stała się symbolem refleksji nad nadmierną konsumpcją i ponownym wykorzystaniem zasobów. W 2024 roku, z okazji dziesięciolecia projektu, "Plantacja" została ponownie zaprezentowana w Londynie jako część programu promującego zieloną urbanistykę.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Alicja Patanowska, "Myszy i ludzie", fot. Alicja Kielan

Obrazek

myszyiludzie_03_fot.alicjakielan.jpg

Temat ekologii a także porozumienia międzygatunkowego Patanowska kontynuowała w wystawie "Of mice and men" (BWA Galeria SiC!, Wrocław, 2016), ukazującej współczesny chaos konsumpcjonizmu. Tytuł nawiązywał do powieści Johna Steinbecka, a prace inspirowane były holenderską tradycją malarską i motywem vanitas. Praca, w której wykorzystane zostały odpady produkcyjne będące wynikiem działalności człowieka, resztki jedzenia, owoce, a także czaszki i inne rekwizyty symbolizujące motyw przemijania, przedstawia problemy współczesnego świata, wśród których są marnowanie jedzenia i antropocentryczne narracje.

W 2017 roku Patanowska zapoczątkowała cykl "Zoepolis" (BWA Galeria Dizajn, Wrocław, 2017), w ramach którego zaprezentowała kilka prac badających relacje międzygatunkowe. Jednym z nich był "Kompostownik", który spekulował na temat włączenia ludzkiego ciała do naturalnego cyklu życia przez proces kompostowania. Artystka pytała, jak nasze ciała mogłyby stać się źródłem życia dla gleby i innych organizmów i podkreślała ideę pełnego recyklingu zasobów. Kolejna praca z cyklu Zoepolis, "Woda" (2019 Galeria Nośna, Kraków), ukazywała wodę jako kluczowy element łączący wszystkie formy życia.

Człowiek a ochrona środowiska

"Fontanna 1. Historia o wielu splotach" (BWA Galeria SiC!, Wrocław, 2024) była zaś opowieścią o katastrofie klimatycznej na przykładzie obiegu wody. W ceramiczną fontannę wkomponowane zostały symboliczne elementy takie jak kłosy pszenicy, ropa, myszy i palmy, ukazujące konsekwencje ludzkiej działalności wobec natury. Instalacja zmusza widza do refleksji nad zachodzącymi zmianami w kontekście życiodajnej wody.

Opowieścią o wodzie jest także "Przestrzeń wyobraźni dźwiękowej" (Survival Art Review, Wrocław, 2020), instalacja inspirowana japońską tradycją suikinkutsu, w której ceramiczne misy o fantazyjnych kształtach pełnią funkcję rezonatorów, a dźwięki spadających kropel wody oraz przestrzeń hali pomp tworzą środowisko akustyczne odzwierciedlające harmonię człowieka z naturą. Praca zdobyła nagrodę publiczności podczas 18. Survival Art Review.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Alicja Patanowska, "Fontanna 1. Historia o wielu splotach", fot. Alicja Kielan / dzięki uprzejmości BWA Wrocław

Obrazek

02_fontanna_1_historia_o_wielu_splotach_fot_alicjakielan_dzieki_uprzejmosci_bwa_wroclaw.jpg.jpg

W 2024 roku, z okazji polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej artystka stworzyła instalację "We Are the Weather" (Justus Lipsius, Belgia, 2024), w której kobaltowe "łapacze wody", fontanny i ceramiczne kafle tworzą opowieść o wodzie jako zasobie wymagającym ochrony. Projekt ukazuje wzajemne zależności międzygatunkowe i podkreśla symboliczną rolę wody jako elementu jednoczącego wszystkie organizmy żywe. Jednocześnie instalacja nawiązuje do globalnych problemów związanych ze zmianami klimatycznymi i zachęca odbiorców do refleksji nad rolą człowieka w ochronie środowiska.

Sztuka i technologia

Innym istotnym społecznie tematem, który pojawił się w twórczości artystki, jest walka z fake newsami. Technologia w twórczości Patanowskiej jest środkiem do badania procesów, które na pierwszy rzut oka są niedostrzegalne, zarówno w świecie cyfrowym, jak i fizycznym. Wraz z naukowcem Marcinem Sawińskim stworzyła ruchomą rzeźbę "Fake news. Archiwum" – pozbawioną obudowy drukarkę przemysłową, która na oczach widza drukuje korekty do fake newsów wyszukiwanych na bieżąco w sieci przez zaprogramowany do tego komputer. Podobnie jak glina zapamiętuje gesty twórcy, tak technologia rejestruje i przekształca dane, ujawniając ich ukrytą dynamikę. W obu przypadkach kluczowe są skupienie na procesie i zaangażowanie odbiorcy w głębszą refleksję. Praca jest częścią transregionalnego projektu realizowanego w Polsce, Ukrainie i Armenii, którego celem jest promowanie świadomego odbioru przekazów medialnych i krytycznego podejścia do dezinformacji i fake newsów.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Alicja Patanowska, "Przestrzeń Wyobraźni Dźwiękowej", fot. Grzegorz Stadnik

Obrazek

01_alicja-patanowska-photo-grzegorz-stadnik.jpg

Patanowska zdobyła liczne nagrody i wyróżnienia, zarówno w kraju, jak i za granicą, m.in. nagrodę "Artifake: Art Invades Fakes" (2021), wyróżnienie w plebiscycie "Must have! Najlepsze polskie wdrożenia" na Łódź Design Festival w 2016 i 2021 roku, nagrodę publiczności na 18. Przeglądzie Sztuki Survival we Wrocławiu, nagrodę FRANZ Rising Star Project (2019), Mazda Design Award (2018), nagrodę Gazety Wyborczej WARTO (2017), Highly Commended Award podczas British Glass Biennale (2015) i inne. Brała udział w ponad stu wystawach, zarówno w Polsce, jak i za granicą, m.in. w Wielkiej Brytanii, Danii, Irlandii, Korei, Niemczech, Azerbejdżanie, Szwecji, Finlandii, Chinach i Brazylii. W 2019 roku była rezydentką dwumiesięcznego FRANZ Rising Star Project w Jingdezhen w Chinach, zaś w 2022 roku uczestniczyła w dwumiesięcznym programie rezydencyjnym International Design Expedition w Siem Rep w Kambodży.

Jej prace znajdują się w kolekcjach Muzeum Szkła w Szanghaju (Chiny), Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli oraz w kolekcji sztuki Hotelu Europejskiego w Warszawie. Kolekcje dizajnerskie Patanowskiej są dostępne do nabycia m.in. w Tate Modern w Londynie, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Shanghai Museum of Glass czy w Manchaster Art Museum.

Wybrane wystawy indywidualne:

2022 – "My Body Leads Me Down a Winding Path", BWA Galeria Dizajn, Wrocław
2022 – "The Auditory Imagination Space", Teatr Łaźnia Nowa, Kraków
2016 – "Of Mice and Men", BWA Galeria SIC!, Wrocław

Wybrane wystawy zbiorowe:

2024 – "How to Talk to the Weather Demons. An Exhibition on Water, Weather, and Climate", BWA Galeria SIC!, Wrocław
2024 – European Ceramic Context. Bornholm Triennials for Contemporary European Glass and Ceramics, Bornholm
2024 – 15th Westerwald Prize Ceramics of Europe, Höhr-Grenzhausen, Niemcy
2023 – "Looking Through Objects", NOMUS, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk 2022 – "From the oven", International Design Expedition, Embassy of France, Phnom Penh, Kambodża
2022 – "Looking Through Objects", Estonian Museum of Applied Art and Design in Tallinn, Estonia
2020 – "Map and Territory", Philosophical symposium, Akademia Sztuk Pięknych we Wrocławiu, Wrocław
2019 – "Zoepolis. Design for Weeds and Pests", Nośna Gallery, Kraków
2019 – "Emerging Lines # 2", Berlin, Wrocław, Riga, Studierenden Werk Berlin Gallery, Berlin, Niemcy
2018 – "The Other Side of Things. Polish Design after 1989", Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
2017 – "Roundabout Baltic", Design Museum Riga, Łotwa
2016 – "Prospero's Charm, Art to Enchant", Joanna Bird Gallery, Londyn, Wielka Brytania
2016 – "Design Dialogue: Poland - Brazil", Museum of Recent Art in Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brazylia
2015 – "Duality of Function", Galway Arts Center, Irlandia
2015 – "Synergy", Peter Layton London Glassblowing Gallery, Londyn, Wielka Brytania
2015 – "Polish Table", Expo2015, Polish Pavilion, Mediolan, Włochy
2015 – "From Waste to Art", QGallery, Baku, Azerbejdżan
2015 – "Keep it Glossy II", Shanghai Museum of Glass, Shanghai, Chiny
2015 – "59 ° Biennale Premio Faenza", International Museum of Ceramics, Faenza, Włochy
2014 – "HERE TODAY...", 50th anniversary of the IUCN's Red List, Sorting Office, Londyn, Wielka Brytania

Autorka: Aleksandra Bogucka