Wiosna życia. O powstaniu krojów pisma Chaim i Aviva Hashtag (topic) #design #dziedzictwo #literatura #sztuki wizualne Nagłówek super artykułu Title on page in header Wiosna życia. O powstaniu krojów pisma Chaim i Aviva Obrazek lub wideo chaim_i_aviva_22_by_michal_reich_07.jpg Podpis dla multimediów Wzornik multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva zaprojektowanego przez Zofię Janinę Borysiewicz, fot. Michał Reich Header text color rgb(255, 255, 255) Enable audio for video Off Negative header audio button Wyłączony Negative side audio button Wyłączony Zawartość (treść strony Super Artykułu) Tekst (Fonty CHAIM&AVIVA można pobrać na końcu artykułu). Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Tekst Coś się kroi Podejście pierwsze: marker o ściętej końcówce, gładki papier, niepewne ruchy nieprzyzwyczajoną do kreślenia ręką, próbne szkice. Źle. Podejście drugie: taśma samoprzylepna układa się równo na szarym papierze, co przyspiesza pracę. Tylko teraz proporcje są zaburzone. To jeszcze nie to. Podejście trzecie: flirt ołówka i flamastra z papierem milimetrowym i w kratkę zapowiada się obiecująco. Łączą się szybko, nie zapominając o precyzji. Tak, to będzie trwały związek. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Simple Gallery Items Podpis obrazka Projektowanie multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva – próba pierwsza, Warszawa 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Podpis obrazka Projektowanie multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva – próba druga, Warszawa 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Podpis obrazka Projektowanie multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva – próba trzecia, Warszawa 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Tekst Tą techniką Zofia Janina Borysiewicz wykonała wstępne szkice łacinki, która za chwilę nabierze kształtów w programie graficznym. Ale to tylko jeden z etapów tworzenia multiskryptowego kroju pisma – wcale nie pierwszy i nie najtrudniejszy. Aviva powstała w 2019 roku, ale jej korzenie sięgają 1929 roku. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna W międzywojennej Warszawie 22-letni Jan Lewitt zaprojektował Chaim (pisany również jako "Haim"). Pracował nad nim mniej więcej półtora roku. Do oczekiwanych rezultatów doszedł metodą prób i błędów. Prawa kolumna Obywatele rzemieślnicy Żydzi! [Inc.:] Ostatnie wydarzenia w krajach sąsiadujących z naszym Państwem [...]: 3-go kwietnia 1939, fot. Biblioteka Narodowa Polona Fullscreen gallery items Text Odlewnia czcionek Jan Idźkowski i S-ka rozpoczęła działalność w 1909 roku w Warszawie. Siedziba przedsiębiorstwa początkowo mieściła się przy ulicy Ogrodowej, w 1920 roku przeniesiono ją do budynku przy Rejtana 16. Przed II wojną światową właściciele giserni wykupili od braci Koziańskich urządzenia używane w dawnej odlewni czcionek Samuela Orgelbranda (drukarze przejęli majątek upadłego zakładu synów Orgelbranda). Podpis obrazka Wnętrze hali odlewarek w giserni czcionek Orgelbrandów; zdjęcie z 1907 roku, fot. rep. z "Wzornik czcionek", Odlewnia Czcionek P. P., Warszawa 1954, s. 172–174 Text position right bottom Text Wzorniki czcionek odlewni Idźkowskiego i S-ki potwierdzają, że krój pisma Chaim powstał w wersji tłustej i ściągłej. We wrześniu 1939 roku ukryto cenne matryce, a po zakończeniu wojny spółka wznowiła działalność w tym samym miejscu. Po jej likwidacji w 1992 roku zbiór matryc trafił do Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi. Podpis obrazka Chaim w "Katalogu czcionek żydowskich" z odlewni Jana Idźkowskiego w Warszawie (1936?), fot. z Archiwum Izby Drukarstwa w Lublinie Text position left bottom Tekst W języku hebrajskim "chaim" oznacza "życie", "aviva" – "wiosnę". Po 90 latach od powstania krój Lewitta odrodził się w projekcie Borysiewicz "Chaim & Aviva": powstała jego wersja cyfrowa wraz ze specjalnie utworzonymi znakami alfabetu łacińskiego. Dlaczego Chaim był tak popularny? Czy współczesny krój powtórzy sukces poprzednika? Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Tak się złożyło Prawa kolumna Jan Lewitt, "Grow careful", 1940, fot. Library reference: ICV No 51428 Photo number: L0026435/Wikimedia.org Tekst Niewiele jednak wiadomo o jego wcześniejszej działalności, szczególnie o typograficznych zainteresowaniach. Może zaprojektowanie przez niego kroju pisma było splotem przypadkowych wydarzeń? W katalogu towarzyszącym wystawie malarstwa Lewitta, zorganizowanej w warszawskiej "Zachęcie" w październiku 1967 roku, odnajdujemy jego deklarację: Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Odmawiam ślubowania wierności Bogini Żelastwa, dziś nami rządzącej. Sztuka jako odnoga technologii nie interesuje mnie. Text size powiększony rozmiar Tekst Chaim był dla niego zwykłym projektem użytkowym czy raczej dziełem sztuki? Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Podpis obrazka Jan Lewitt, 1961, fotografia z katalogu do wystawy Jana Lewitta w Grosvenor Gallery, fot. https://www.grosvenorgallery.com Szerokość obrazka średnia [1076 px] Wyświetlaj obrazek bez limitu wysokości Off Styl kolumn prawa kolumna statyczna Lewa kolumna "Go By Shank's Pony. Walk Short Distances", plakat autorstwa Jana Lewitta i George'a Hima z Lewitt-Him Studio, Wielka Brytania, ok. 1943, fot. Victoria and Albert Museum sztuka/East News Prawa kolumna Kilku cennych wskazówek dostarcza nam kalendarium biograficzne sporządzone przez samego artystę, a zachowane w archiwum jego syna, Michaela Le Witta. Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna O tym za chwilę, tymczasem wróćmy do notatki biograficznej projektanta. Był najmłodszy z trójki rodzeństwa. Jego bracia jeszcze przed wojną wyemigrowali – jeden do Palestyny, drugi do Argentyny. Prawa kolumna "Lokomotywa" Tuwima była w ciągu dziesięcioleci ilustrowana przez wielu wybitnych ilustratorów, m.in. Jana Lewitta i Jerzego Hima. Rysynek pochodzi z wydanej w 2013 roku trójjęzycznej wersji "Lokomotywy" (wydawnictwo Universitas) Simple Gallery Items Podpis obrazka Izrael Berman i jego żona sfotografowani na kartce noworocznej. Widoczne odręczne litery hebrajskie wzorowane na kroju Chaim, Szczecin, fot. z archiwum Yad Vashem Podpis obrazka Znak przy wejściu do kibucu Zettlitz, założonego przez "Geulim", Bayreuth, Niemcy, fot. z archiwum Yad Vashem Podpis obrazka Lekcje hebrajskiego w obozie dla przesiedleńców, okres powojenny, Gauting, Niemcy, fot. z archiwum Yad Vashem Podpis obrazka Tel Aviv, Brytyjski Mandat Palestyny, plakat na tablicy ogłoszeń w Tel Avivie zapowiadający probrytyjską demonstrację 25 września 1939 roku, kilka tygodni po wybuchu wojny, fot. Jüdisches Museum Berlin/archiwum Yad Vashem Podpis obrazka Brytyjski Mandat Palestyny, plakat kampanii wyborczej Histadrut, 1932, fot. Government Press Office/Yad Vashem Tekst Nietypowe spojrzenie Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Typografia interesowała mnie już wcześniej na zasadzie typespottingu, czyli robienia zdjęć nietypowym napisom czy liternictwu. Obserwowałam scenę graffiti, chociaż sama w niej nie uczestniczyłam. Nie zdawałam sobie sprawy, jaki to skomplikowany proces, ile tu jest niuansów! To jest dla mnie fascynujące Signature – opowiada Zofia Borysiewicz. Text size standardowy rozmiar Podpis obrazka Zofia Janina Borysiewicz, fot. Szymon Szcześniak Szerokość obrazka standardowa [700 px] Wyświetlaj obrazek bez limitu wysokości Off Tekst Zanim zaczęła tworzyć Avivę, studiowała etnologię i pracowała w różnych instytucjach kultury w działach komunikacji i promocji. Artystyczne umiejętności postanowiła rozwinąć na School of Form – studiach projektowych Uniwersytetu Humanistycznospołecznego SWPS z oddziałem w Poznaniu. Jak sama mówi, przekonała ją możliwość wypróbowania wszystkich specjalizacji na pierwszym roku. Spośród czterech kierunków ostatecznie wybrała Communication Design, czyli budowanie komunikacji opierającej się na wiarygodnym przekazie i efektywnych sposobach interakcji. To była właściwa ścieżka, na której wkrótce pojawiły się dwa drogowskazy prowadzące do celu. Jeden z nich wyłonił się w 2016 roku podczas konferencji TYPO Berlin. Wówczas Borysiewicz wysłuchała prelekcji izraelskiej projektantki Michal Sahar na temat typografii multiskryptowej, czyli projektowaniu kroju pisma, który jest przystosowany do więcej niż jednego systemu pisma. "Wcześniej nie wiedziałam, że się tak projektuje. To było inspirujące, jak ona o tym opowiadała" – przyznaje. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Następnym drogowskazem okazało się wystąpienie polskiego projektanta i badacza kultury wizualnej Mariana Misiaka. Borysiewicz wspomina: "To było kolejne ziarenko, które zakiełkowało w mojej głowie. Prawa kolumna Fiszki Centrum Kultury Jidysz, projekt: Studio Eter, projekt pisma Aviva: Zofia Janina Borysiewicz, fot. Centrum Kultury Jidysz Tekst Za projektem stała idea. W swojej pracy licencjackiej Borysiewicz pisze o towarzyszącym jej niepokoju wynikającym z panoszącej się na świecie ksenofobii, nierówności i braku wzajemnego szacunku: "Podłożem tego jest często lęk przed innością, brak zrozumienia innego kontekstu kulturowego i przekonanie o własnej wyższości. Obserwuję, jak silnie polaryzuje się społeczeństwo polskie, chociaż nie stanowi ono w tej kwestii wyjątku w skali Europy czy świata". Dalej wyjaśnia: Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Chciałam wyrazić moje zdanie używając liter, które niosłyby ze sobą przesłanie nie tylko poprzez treść, ale i za pomocą formy. Chciałam odwrócić typowy, europocentryczny kierunek projektowania, dlatego postanowiłam rozpocząć proces projektowy od niełacińskiego systemu pisma. Text size standardowy rozmiar Styl kolumn prawa kolumna statyczna Lewa kolumna Logotyp Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, fot. materiały prasowe Prawa kolumna Tylko który istniejący krój wybrać? Gdy parę lat wcześniej Borysiewicz pracowała w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, instytucja przeszła metamorfozę identyfikacji wizualnej i zmieniła logo. Simple Gallery Items Podpis obrazka Fiszki Centrum Kultury Jidysz, projekt: Studio Eter, projekt pisma Aviva: Zofia Janina Borysiewicz, fot. Centrum Kultury Jidysz Podpis obrazka Fiszki Centrum Kultury Jidysz, projekt: Studio Eter, projekt pisma Aviva: Zofia Janina Borysiewicz, fot. Centrum Kultury Jidysz Podpis obrazka Platakt Festiwalu Nowe Epifanie, 2021, fot. materiały prasowe festiwalu Tekst Błąd zapisu A może to wcale nie Lewitt stoi za tym przełomowym projektem? Szukając dokładniejszych informacji, łatwo trafić na tezę uznanych badaczy, przypisujących autorstwo hebrajskiego kroju innemu projektantowi. Trudniej ją udowodnić. Przyjrzyjmy się alternatywnej wersji wydarzeń opisanej przez Kaczorowskiego w pracy doktorskiej "Jan Le Witt i Jerzy Him – życie i twórczość". Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Mogło być tak: węgierski architekt i grafik István Irsai (znany później jako Pesach Ir-Shay) w latach 1925-1929 mieszkał w Palestynie. W 1926 roku zaprojektował zestaw geometrycznych, bezszeryfowych znaków hebrajskich. Prawa kolumna Izrael Jehoszua Singer "Di brider Aszkenazy", 1936, Warszawa, fot. Biblioteka Narodowa Polona Tekst "W typografii istnieje wiele rewitalizacji tego samego kroju. To jest zestaw znaków, a drobne modyfikacje zmieniają charakter całego systemu i jego odbiór. Zrealizowanie tego samego pomysłu na swój sposób, to nic dziwnego. Zaczęłam więc szukać, bo byłam ciekawa, jak on to zrobił " – tłumaczy projektantka. Fact-checking doprowadził ją do źródła. Nie mogąc znaleźć kroju Iontefa, skontaktowała się z nim. Okazało się, że taki projekt nigdy nie powstał. "Wiedząc, że jestem pierwszą osobą, która to będzie robić, zakasałam rękawy i zajęłam się researchem". Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Wykształcić, przekształcić Prawa kolumna Tablica informująca o godzinach otwarcia galerii, tekst złożony krojem Chaim. Hajfa, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Fullscreen gallery items Text Tel Aviv w międzywojniu. Podpis obrazka Ulica Allenby w Tel Awiwie, 1922, fot. Wikimedia.org Text position left top Text Hajfa współcześnie. Na ulicach tego miasta Zofia Janina Borysiewicz szukała śladów pisma Chaim Jana Lewitta. Podpis obrazka Haifa, fot. Easyfotostock/East News Text position left top Tekst Podczas semestralnej wymiany studenckiej uczyła się w Akademii Designu WIZO w Hajfie. Tam jedną z nauczycielek typografii jest Ada Wardi, która skontaktowała początkującą twórczynię z osobami biorącymi udział w wystawie na temat hebrajskiego projektowania graficznego (oryginalny tytuł ekspozycji brzmiał: "New Types: Three Pioneers of Hebrew Graphic Design"). Pomocne okazały się też materiały, którymi podzielił się z nią Misiak. Ten z kolei skontaktował ją z Iontefem, który podzielił się z polską projektantką swoją wiedzą i doświadczeniem. "Podeszłam do tego procesu jak do badań etnograficznych. Z każdą osobą rozmawiałam, pytałam, jakie ma zdanie na temat tego kroju, jakie ma odczucia i co myśli o moim projekcie" – mówi Borysiewicz. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn prawa kolumna statyczna Lewa kolumna Ogłoszenie o śmierci (klepsydra). Tekst drukowany złożony Chaimem. Hajfa, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Prawa kolumna Rozmowy z lokalnymi projektantami pisma połączyła z dokumentacją fotograficzną przykładów współczesnego użycia kroju Chaim. Fullscreen gallery items Text Pod względem popularności Chaim nie miał sobie równych aż do lat 90. XX wieku. Stał się narzędziem reklamy i propagandy politycznej. Jeszcze w 2011 roku na ulicach Jerozolimy można było usłyszeć: "Jeśli pojawia się w Izraelu ważna informacja, złożona jest krojem Chaim" (źródło: M. Misiak, A. Szydłowska, "Paneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce", Kraków 2015). Podpis obrazka Kierunkowskaz złożony tłustą odmianą Chaima. Hajfa, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Text position left top Text O swoich wrażeniach z pobytu na stypendium w Hajfie Zofia Borysiewicz opowiedziała w rozmowie dla portalu tripfortrip.pl: "Z krajobrazem typograficznym oswoiłam się po trochę ponad miesiącu. Do tego po prostu potrzebowałam czasu i praktyki. Ponieważ miałam tam bardzo ograniczony budżet, wszędzie chodziłam na piechotę. Spacerując, wszędzie wypatrywałam liter, porównywałam je, szukałam podobieństw, różnic, próbowałam znaleźć zależności". Podpis obrazka Znak informacyjny, jeden z przykładów współistnienia kroju Chaim z łacińskimi krojami. Hajfa, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Text position left top Text Odróżnianie kroju Chaim od innych pism hebrajskich ułatwiły jej paradoksalnie cyfry, których Lewitt nie zaprojektował. Wyróżniają się zaokrąglonym kształtem wizualnie odstającym od geometrycznych liter. Najprawdopodobniej zostały "pożyczone" z innego kroju w odlewni czcionek. Borysiewicz uzupełniła więc swój projekt o nowy zestaw cyfr utrzymany w duchu międzywojennego kroju Lewitta. Dodała również kilka nowych glifów (np."&"), znaki interpunkcyjne oraz polskie znaki diakrytyczne. Podpis obrazka Szyld biura taksówek przy ul. Balfour. Tel Awiw, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Text position left top Tekst W innym stylu W skrócie było tak: Chaim krzyczał z nagłówków gazet, informował o demonstracjach, nawoływał do protestów, nakłaniał do kupna, wynajmu, a nawet zapraszał na przedstawienia teatralne. Może to zdanie powinno zostać napisane w czasie teraźniejszym? Wszak Misiak i Szydłowska w "Paneuropie…" dowodzą: Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Krój pisma Chaim jest dla izraelskiej kultury wizualnej jednym z typograficznych filarów. Jego wszechobecność jest zaskakująca. Od naklejek ostrzegawczych w środkach transportu publicznego, przez tytuły nagłówków w gazetach, numery taksówek, po znajdujące się na opakowaniach napisy mające zniechęcić palaczy do sięgnięcia po kolejnego papierosa. Text size standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Z pewnością tak było jeszcze dekadę temu. Obecnie Chaim przycichł. Co się stało? Borysiewicz podejrzewa, że krój Lewitta był tak mocno eksploatowany, iż wszyscy mają go już dość. Prawa kolumna Tablica przestrzegająca przed wysokim napięciem w trzech systemach pisma – hebrajskim, łacińskim i arabskim, w wersji hebrajskiej wykorzystano Chaim. Hajfa, 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Tekst Hebrajski powoli wracał do życia. Jednak do pełnej reanimacji potrzebował jeszcze zastrzyku energii, jakiegoś żydowskiego, lecz świeckiego pierwiastka, który pożegna tradycję, a przywita nowoczesność. Może więc pismo? Jak wyjaśnia Borysiewicz, liczba imigrantów żydowskich szybko rosła, a nowo przybyli do Izraela musieli posługiwać się językiem hebrajskim na co dzień. To z kolei napędzało potrzebę druku gazet i książek, a wybór czcionek nie był zbyt duży. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Fullscreen gallery items Text Tworząc krój pisma Chaim, Jan Lewitt niejako odpowiedział na apel zamieszczony w miesięczniku "Grafika Polska" w 1923 roku: "[…] produkcja i rozpowszechnienie czcionek żydowskich znajdują się w ręku polskich przedsiębiorców i polskich fachowców, którzy powinni się zainteresować tą kwestią. […] Litera żydowska ma jeden rysunek zasadniczy, który już istnieje od setek lat. […] Przedewszystkiem, należałoby zupełnie usunąć wystające końce liter, któremi tak obficie alfabet żydowski jest obdarzony, albo też zmienić rysunek litery tak, ażeby te końce skrócić, pochylić lub umieścić je na marginesie czcionki. Odlewnie zapewne dokładają wszelkich starań, aby te końce były mocne i trwałe, a tymczasem, gdy te czcionki przychodzą do rąk składacza ogłoszeń gazetowych, przyczyniają mu wiele zbytecznego kłopotu, gdyż zecer sam musi scyzorykiem zeskrobać, ułamać te końce, aby mu nie przeszkadzały w ustawieniu wierszy. Dlatego też jest rzeczą pierwszej wagi dla odlewni, aby zreformować czcionkę żydowską tak, by wyszła gładką, bez końców i przystawek. Pierwszym krokiem ku tej reformie był »Welisz« 16-to punktowy ze wzoru pism odlewni czcionek J. Idźkowskiego w Warszawie, oznaczony numerem 79, który do pewnego stopnia skraca te końce lub je usuwa. Ale dalej reforma nie poszła, nie próbowano nawet odlać ten krój na różne kegle, któreby wzbogaciły wzory pism żydowskich, posiadające dopiero 5-6 krojów". Podpis obrazka Afisz "W piątek, dnia 24 marca o godzinie 21-ej w lokalu Ż.T.K. Piotrowska 101 wygłosi odczyt Adw. N. Pryłucki (z Warszawy) na temat: Język żydowski i jego powstanie [...]", 1939, fot. Biblioteka Narodowa Polona Text position left top Text Dalej w "Grafice Polskiej" czytamy: "Również rzeczą bardzo ważną jest utworzenie zwężonego i ściągłego pisma żydowskiego, które dotychczas jeszcze w Polsce nie istnieją. Prawie we wszystkich językach istnieją rysunki pism ściągłych, ułatwiające zecerowi pracę przy umieszczeniu większego napisu na dany rozmiar lub dla urozmaicenia wierszy odmiennym krojem pisma, – zaś formę żydowską musimy w całości wypełnić jednym krojem pisma, używanym w różnych wielkościach. […] Gdybyśmy w języku polskim nie mieli więcej niż 5-6 krojów pisma, to z konieczności zadowolniłaby się tym każda drukarnia; jednak przy dzisiejszym wyborze, musi każda drukarnia posiadać conajmniej dziesięć krojów pisma w różnych wielkościach i odcieniach, aby sprostać przynajmniej prymitywnym wymaganiom doby obecnej. Jasnem się więc staje, że, jeśli się zjawią nowe wzory pism żydowskich, to tem samem wywoła to niewątpliwie wielki popyt na nie". Podpis obrazka Mordechaj Gebirtig "Majne lider", 1936, Kraków, fot. Biblioteka Narodowa Polona Text position left top Text Autor artykułu w "Grafice Polskiej", podpisany inicjałami "M. T-u", miał rację co do popularności nowego kroju pisma. Jako pierwsi Chaim zaczęli stosować warszawscy drukarze. Liternictwo zaprojektowane przez Lewitta można było zobaczyć na okładkach książek wydawanych w jidysz (m.in. satyryczny tom Yosefa Tunkela z 1934 roku), a także w żydowskich czasopismach (np. "Kuntres"). Pod koniec lat 30. Chaim był już powszechnie obecny w przestrzeni publicznej na różnego rodzaju afiszach, plakatach, ogłoszeniach. Szybko podbił również ulice Izraela oraz tamtejszą prasę. Podpis obrazka "Horaa mispar 2", Warsze, 15 listopada 1935, fot. Biblioteka Narodowa Polona Text position left top Tekst Lata 20. i początek lat 30. XX wieku to okres eksperymentów w projektowaniu graficznym. W Rosji zakwitł konstruktywizm, w Niemczech wykluł się Bauhaus. Na łamach "Grafiki Polskiej" w 1923 roku zalecano usunąć z alfabetu żydowskiego wystające końcówki liter: "końce skrócić, pochylić lub umieścić je na marginesie czcionki". Zagorzały popularyzator Bauhausu, wybitny typograf Jan Tschichold manifestował za Marinettim: "Dokonuję rewolucji typograficznej, która jest skierowana przeciwko […] mdłej paseistycznej formie tomu poetyckiego, z jego ręcznie czerpanym papierem, z jego stylem rodem z XVI w., zdobionego galerami, Minerwami, Apollinami, wielkimi inicjałami, zawijasami i innym mitologicznym warzywem […]". W teorii wszystko wydawało się proste. Wielka litera? Strata czasu. Szeryfy? Zbędna dekoracja, która psuje funkcję litery. Powtarzano za austriackim architektem Adolfem Loosem, że ornament to zbrodnia. Tylko forma geometryczna może zagwarantować obiektywizm i uniwersalność. W praktyce więc powinny powstać kroje funkcjonalne a zarazem nowoczesne, solidne i bezkompromisowe. Takie jak Chaim. Stworzona 90 lat później Aviva, inspirowana typografią międzywojnia, odziedziczyła te cechy. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna W przekroju i w całości Prawa kolumna Zdjęcie z wystawy prezentującej krój pisma Chaim i Aviva zaprojektowany przez Zofię Janinę Borysiewicz, fot. z archiwum projektantki Tekst Wyzwania – musiała stawić im czoła. Wynikały głównie z różnic pomiędzy pismem hebrajskim a łacińskim. Chociażby to: w łacinie zaokrąglenia i skośne linie są nieodłączną cechą znaków, natomiast hebrajskie litery składają się z linii poziomych i poprzecznych.. Albo to: pionowe linie w łacinie są nieco grubsze, w hebrajskim przeciwnie. To, co w jednym systemie prezentowało się dobrze, w drugim wymagało korekty. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Styl kolumn lewa kolumna statyczna Lewa kolumna Zagwozdka – a co z cyframi, znakami interpunkcyjnymi? Lewitt prawdopodobnie ich nie zaprojektował. Prawa kolumna Projektowanie multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva – odręczne poprawki na próbnym wydruku tekstu, Warszawa 2018, fot. Zofia Janina Borysiewicz Tekst W efekcie powstał wzornik: szyta książeczka w formacie A5, z tekstem złożonym wyrazistymi krojami, których energię podkreśla fluorescencyjny pomarańcz użyty w szacie graficznej. Multiskryptowy krój pisma Chaim i Aviva żyje już swoim życiem. Dotychczas znalazł kilkoro entuzjastów, m.in. od 2020 roku zapowiada kolejne edycje Festiwalu Nowe Epifanie, został wykorzystany też w identyfikacji wizualnej Centrum Kultury Jidysz w Warszawie i aukcji Refugee Welcome. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Podpis obrazka Wzornik multiskryptowego kroju pisma Chaim i Aviva zaprojektowanego przez Zofię Janinę Borysiewicz, fot. Michał Reich Szerokość obrazka duża [1450 px] Wyświetlaj obrazek bez limitu wysokości Off Tekst Na tym zapewne nie koniec, gdyż Borysiewicz cały czas rozbudowuje swój projekt. Do czerwca 2021 powstało 6 dopracowanych odmian Chaim i Aviva oraz wariacyjna wersja fontu (variable font) pozwalająca użytkownikom na dopasowanie go do swoich potrzeb dzięki suwakom (wide–narrow oraz bold–thin). #ChaimAviva# Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Tekst W jednym z zachowanych listów Lewitt wspomina wizytę izraelskiego poety Avrahama Shlonsky’ego, który chwalił projektanta za "odwagę odmiany oblicza hebrajskiego alfabetu poprzez zdjęcie z niego trwającego 2000 lat zaklęcia". Borysiewicz, odświeżając Chaim i projektując komplementarną łacinkę Avivę, przeniosła międzywojenny krój w przyszłość. Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Link URL Pobierz Chaim i Aviva Tekst *** W różnych fazach projektu multiskryptowego kroju pisma Chaim & Aviva udział wzięli: Nika Langosz (współpraca i produkcja fontu) Liron Lavi Turkenich (konsultacja hebrajskiego) Dariusz Jażdżyk (konsultacja jidysz) Agata Szydłowska, Viktoryia Grabowska (promotorki pracy dyplomowej) Marian Misiak, Yanek Iontef, Ada Wardi, Phillipp Messner, Shani Avni, Magdalena Naja, Nitzan Reisner, Maciej Połczyński, Jan Diehl-Michałowski (inspiracja, rozmowa, wsparcie w fazie badawczej projektu) Borys Kosmynka (mentor w programie Stowarzyszenia Twórców Grafiki Użytkowej) Rozmiar tekstu standardowy rozmiar Więcej artykułów z serii Super Artykuł Title Gdynia i Tel Awiw. Miasta nadziei na przyszłość URL /pl/superartykul/gdynia-i-tel-awiw-miasta-nadziei-na-przyszlosc Thumbnail Title Przylgnąć znaczy opętać. Sto lat "Dybuka" URL /pl/superartykul/przylgnac-znaczy-opetac-sto-lat-dybuka Thumbnail Title Karol Hiller. Alchemik ze złego miasta URL /pl/przerwane-historie/karol-hiller-alchemik-ze-zlego-miasta Thumbnail Introduction Paradoksem jest, że niegdyś pełen energii, krzyczący z nagłówków prasowych czy plakatów wyborczych hebrajski krój pisma dziś informuje głównie o śmierci. Dzięki polskiej projektantce, która stworzyła jego łacińską wersję, zyskał drugie życie. Ciemna wersja kolorystyczna strony Off Etykieta serii Seria superartykułów Summary Paradoksem jest, że niegdyś pełen energii, krzyczący z nagłówków prasowych czy plakatów wyborczych hebrajski krój pisma dziś informuje głównie o śmierci. Dzięki polskiej projektantce, która stworzyła jego łacińską wersję, zyskał drugie życie. Cover chaim_i_aviva_22_by_michal_reich_07.jpg Rozmiar miniatury standardowy
