Napisane po polsku, wydane w centrum Imperium i uchodzące za arcydzieło europejskiej liryki “Sonety krymskie” stały się z czasem potężnym, ponadnarodowym nośnikiem antyimperialnego, politycznego oporu. Odkrywane na nowo przez kolejnych poetów – różnych narodowości i różnych języków, ale związanych ze skolonizowanym terytorium – mogły stać się prototypem kolejnych poetyckich strategii oporu.
Nie dziwi więc fakt, że kiedy niedługo po upadku ZSRR na ukraińskim Krymie zaczęła odradzać się kultura Tatarów, a do dawnej ojczyzny zaczęły powracać tatarskie rodziny (często po wielopokoleniowych deportacjach sięgających jeszcze epoki Stalina), cykl Mickiewicza znalazł też drogę do języka tatarskiego. Przetłumaczony przez tatarsko-krymskiego poetę Şakira Selima (1942–2008) utwór ukazał się w 1996 roku jako “Qirim Sonetleri̇”. Była to pierwsza książka literacka, wydana w języku krymskotatarskim w alfabecie łacińskim od czasu przymusowej zmiany alfabetu na cyrylicę w latach trzydziestych XX wieku.
Książka została następnie wznowiona w 2013 roku – na rok przed nielegalną rosyjską aneksją półwyspu. Jak za czasów Mickiewicza, Rosja znowu okupowała Krym, kontynuując politykę rusyfikacji, ograniczając wolność, prześladując miejscowych Tatarów i Ukraińców i niszcząc ich dziedzictwo. Tekst Mickiewicza mógł zaś jeszcze raz wybrzmieć tonami oporu i żałoby: “Dziś sępy czarnym skrzydłem oblatują groby, / Jak w mieście, które całkiem wybije zaraza, / wiecznie z baszt powiewają chorągwie żałoby”.
Autor: Mikołaj Gliński, grudzień 2023
Źródła: Jordan Finkin, ‘With footsteps marking roundabout paths’, Jewish Poetry on Crimea; Ryszard Löw, "Mickiewicz w kręgu hebrajskim" w: “Literackie podsumowania. Polsko-hebrajskie. Polsko-izraelskie”; Jörg Schulte, ‘Saul Tchernikhovski,’ in: Colloquia Humanistica 3 (2014); Yelena Severina, Lesia Ukrainka's Crimean Cycles: A Poetic Dialogue with Adam Mickiewicz (2021), Jerzy Świdziński, “Sonety krymskie, czyli sposób artystycznego łudzenia despoty”, 1973; Adam Mitskeviç, Qirim Sonetleri̇, tłum. Şakir Selim (2013).
