Jadwiga Toeplitz-Mrozowska — na dachu świata
Artystka o wielu twarzach: gwiazda sceny teatralnej, wytrwała podróżniczka, doceniana pisarka, gospodyni mediolańskiego salonu artystów, nagradzana ogrodniczka, pierwsza kobieta, która przeszła przez wiecznie zaśnieżony Dach Świata.
Aktorka-amatorka
Jadwiga Mrozowska wychowuje się w ziemiańskim dworku pod Kielcami. Jej miłość do teatru rodzi się w Krakowie, gdzie nastolatka rozpoczyna naukę na pensji dla dziewcząt. Potajemnie chodzi na przedstawienia, uważnie obserwuje grę aktorów, wszystko notuje. Też chce trafić na scenę!
Kariera aktorki nie podoba się jednak rodzinie Jadwigi. Dziewczyna posłusznie zaczyna więc naukę w warszawskim konserwatorium muzycznym. Korzysta jednak z okazji, jaką stawia przed nią los.
Kazimierz Przerwa-Tetmajer, znajomy poeta, poznaje ją z dyrektorem Teatru Miejskiego we Lwowie. To szansa, na którą czekała. Mrozowska musi robić dobre wrażenie, bo od razu dostaje angaż – choć jest zupełną amatorką! Na scenie debiutuje jako dwudziestolatka, wcielając się w Muszkę w "Baśni nocy świętojańskiej" Jana Kasprowicza. Szybko nadrabia brak doświadczenia: w ciągu dwóch sezonów występuje we Lwowie w ponad trzydziestu rolach. Sukces powtarza później na scenach Krakowa i Warszawy.
Do talentu, urody, naturalnego wdzięku dodaje pracowitość oraz zaangażowanie, szybko stając się popularną i cenioną aktorką. Najlepiej czuje się w rolach zmysłowych bohaterek młodopolskich dramatów. Młoda, zdolna i piękna aktorka przyciąga uwagę mężczyzn. Jej pierwsze małżeństwo szybko się rozpada. Po kilku latach Jadwiga wdaje się w romans z Tadeuszem Boyem-Żeleńskim, który utrwala ich wspólne chwile w kilku erotykach.
Tymczasem Mrozowska próbuje swoich sił jako oryginalna deklamatorka – recytuje fragmenty poezji, swobodnie przechodząc do melorecytacji i śpiewu. Czasem występuje też jako tancerka. Zainteresowanie teatrem muzycznym prowadzi ją w 1907 do Włoch. W Rzymie pobiera pierwsze lekcje śpiewu i po pewnym czasie zaczyna występować w mniejszych włoskich operach. Nie jest to jednak sława, na jaką liczyła. Większym powodzeniem wciąż cieszy się na ziemiach polskich, gdzie wraca z nowymi rolami.
Podróżniczka pod włoską flagą
Życie Mrozowskiej zmienia przyjazd do Mediolanu. Poznaje tam zamożnego bankiera polskiego pochodzenia, Józefa Toeplitza. Ślub z dyrektorem Banca Commerciale Italiana sprawia, że Jadwiga może rzucić się w nowy wir przygód. Jako pani Toeplitz-Mrozowska prowadzi salon artystyczny, w którym spotykają się mediolańscy pisarze i muzycy. Rozwija swoje zainteresowania naukowe – uczy się nowych języków, czyta o geografii, historii, astronomii.
Szybko odkrywa też swoją największą pasję: podróże. Wcześniej zdarzało się jej wyjeżdżać na zagraniczne wakacje, ale teraz może podróżować na większą skalę. Najpierw zwiedza Europę, jednak już w 1919 rusza do Azji. Będzie tam systematycznie wracała przez dekadę.
Zaczyna od Indii południowych, Cejlonu i Birmy. Potem przychodzi czas na Azję Mniejszą, dolinę Eufratu i Tygrysu oraz Persję. Po ośmiu latach wraca do Indii, by stamtąd przedostać się do Kaszmiru i Tybetu. Początkowo podróżuje wyłącznie jako turystka, ale wkrótce poznawanie dalekich krajów staje się jej drugim zawodem. Przywozi stosy notatek, map, pamiątek – i to nie byle jakich, bo wiele z nich przekaże po wojnie do kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie.
Uwieńczeniem jej podróżniczych ambicji staje się wyprawa do Pamiru w 1929. Toeplitz-Mrozowska należy już do Włoskiego Królewskiego Towarzystwa Geograficznego (Reale Società Geografica Italiana) i to właśnie stamtąd otrzymuje propozycję zorganizowania ekspedycji naukowej. Cel: zbadanie górskich terenów na pograniczu dzisiejszego Tadżykistanu, Kirgistanu, Afganistanu i Chin. Polka zapewnia finansowanie wyprawy, a przez męża załatwia formalności związane z przejazdem przez Związek Sowiecki.
Zespół wyrusza w dwumiesięczną wyprawę, która okazuje się bardzo wyczerpująca. Dokucza im zimno, zagrażają napady bandytów, brakuje jedzenia i wody, zdrowie osłabia przebywanie na wysokości ponad 4 000 metrów n.p.m. Ale ostatecznie wszystko się udaje – sporządzają mapę nieznanych wcześniej terenów i wytyczają nowe szlaki przepraw górskich.
Pisarka czy ogrodniczka?
Po powrocie Polka jako pierwsza kobieta w historii otrzymuje medal Włoskiego Towarzystwa Geograficznego (Società Geografica Italiana). Nowo odkryta przełęcz zostaje nazwana nazwiskiem kierowniczki wyprawy – od tej pory będzie oznaczane na mapie jako Passo Edvige Toeplitz-Mrozowska.
W latach 30. Toeplitz-Mrozowska jest zapraszana z wykładami o swoich wyprawach przez uczelnie czy towarzystwa geograficzne z całej Europy. Prasa przeprowadza z nią wywiady, publikuje zdjęcia z podróży: Jadwiga na wielbłądzie, na tle egzotycznego krajobrazu, w dżungli. W 1930 w rzymskim wydawnictwie ukazuje się jej pierwsza książka: "La prima spedizione italiana attraverso i Pamiri". Polscy czytelnicy poczekają jeszcze cztery lata na przekład pod tytułem "Moja wyprawa na Pamiry w roku 1929".
Toeplitz-Mrozowska okazuje się zdolną pisarką. W kolejnych latach wydaje jeszcze dwie popularne książki na tematy podróżnicze i kilka innych tekstów – wszystko po włosku! Gdy jednak sytuacja polityczna we Włoszech coraz bardziej się komplikuje, Jadwiga zaczyna spędzać więcej czasu na wsi. Upiększa Villę Toeplitz w Varese pod Mediolanem. Wkrótce posiadłość staje się jej oczkiem w głowie. Gości zachwyca rozległy park ozdobiony fontannami i mozaikami, przypominający klimatem bliskowschodnie ogrody.
Toeplitz-Mrozowska niczego nie robi połowicznie – teraz zgłębia tajniki sadownictwa i ogrodnictwa. Wyhodowane przez nią owoce zdobywają nagrody na targach rolniczych. Wchodzi w kolejną rolę życia…
Jadwiga Toeplitz-Mrozowska
[{"nid":"47561","uuid":"2720da17-ad91-4ebc-8bda-2eb74932a478","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Jadwiga Toeplitz-Mrozowska \u2014 na dachu \u015bwiata","field_introduction":"Artystka o wielu twarzach: gwiazda sceny teatralnej, wytrwa\u0142a podr\u00f3\u017cniczka, doceniana pisarka, gospodyni mediola\u0144skiego salonu artyst\u00f3w, nagradzana ogrodniczka, pierwsza kobieta, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez wiecznie za\u015bnie\u017cony Dach \u015awiata.\r\n","field_summary":"Artystka o wielu twarzach: gwiazda sceny teatralnej, wytrwa\u0142a podr\u00f3\u017cniczka, doceniana pisarka, gospodyni mediola\u0144skiego salonu artyst\u00f3w, nagradzana ogrodniczka, pierwsza kobieta, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez wiecznie za\u015bnie\u017cony Dach \u015awiata.","path":"\/pl\/artykul\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-na-dachu-swiata","topics_data":"","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/360_auto\/public\/2018-12\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-polona.jpg?itok=oBqVRpMB","image_260_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/260_auto_cover\/public\/2018-12\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-polona.jpg?itok=hPYuV-yJ","image_560_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/560_auto\/public\/2018-12\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-polona.jpg?itok=Crjv6KZE","image_860_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/860_auto\/public\/2018-12\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-polona.jpg?itok=DnTsB0IP","image_1160_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/1160_auto\/public\/2018-12\/jadwiga-toeplitz-mrozowska-polona.jpg?itok=odMFA6zW","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"1883","cover_width":"1300","cover_ratio_percent":"144.8461"}]