"Kolekcja sztuki XX wieku" Muzeum Narodowego w Warszawie, ze względu na niewielką przestrzeń, którą zajmuje, będzie pokazywana od kwietnia 2007 roku w tzw. "Odsłonach kolekcji".
Andrzej Wróblewski, "Kolejka trwa", 1956, olej, płótno
Pierwsza "odsłona" - czynna w niezmienionym kształcie do końca 2008 roku - ukazuje najcenniejsze obiekty sztuki polskiej z lat 1945-1955. Wiele z tych prac należy do podstawowego kanonu powojennej sztuki polskiej. Celem ekspozycji jest wprowadzenie widza w kontekst historyczny i artystyczny poprzez układające się chronologicznie zespoły prac związane z nurtami i artystami reprezentowanymi w kolekcji muzealnej.
Rozpoczynają ją prace z drugiej połowy lat 1940. i początków 1950. będące reakcją na przeżycia II wojny światowej, przybierające formę symbolicznej metafory i poruszającej artystycznie wizji. Najsilniejszym akcentem (obok dzieł Xawerego Dunikowskiego, Felicjana Szczęsnego-Kowarskiego, Władysława Strzemińskiego) jest tu Rozstrzelanie Andrzeja Wróblewskiego (1949).
Główną część ekspozycji lat 40. stanowią obiekty związane ze słynną I Wystawą Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948) oraz powstałe w tym samym czasie Powidoki słońca Strzemińskiego. Wśród prac "nowoczesnych" są m.in. wczesne obrazy Tadeusza Kantora z lat 1945-1947.
Kolejna sala to powojenna twórczość członków założonej w 1924 roku grupy Komitet Paryski - zwanych kapistami. Niektórzy z nich, jak Jan Cybis, zajęli po 1945 roku wiodące pozycje w szkolnictwie artystycznym i związkach artystycznych, przyczyniając się do dominacji nurtu kolorystycznego w powojennym malarstwie polskim. Inni - jak Józef Czapski czy reprezentowany szczególnie licznymi obrazami w kolekcji MNW Piotr Potworowski, znajdując się wówczas na emigracji - stworzyli indywidualny język malarski o dużej klasie artystycznej.
Wojciech Fangor, "Matka Koreanka", 1951, olej, płótno
Rok 1949 to czas estetycznego i politycznego dyktatu, którego wyrazem był realizm socjalistyczny zwany socrealizmem. Obok klasycznych dzieł tego gatunku, takich jak Matka Koreanka Wojciecha Fangora, Podziękowania traktorzyście Juliusza Krajewskiego czy Gertruda Wysocka - przodownica pracy Juliusza Studnickiego, ukazane są nowoczesne wersje tematów związanych z nową rzeczywistością w wydaniu Tadeusza Kantora (Odbudowa i pokój), Henryka Stażewskiego (Współpraca), Alfreda Lenicy (Na budowie) oraz wpisujące się w nowy nurt prace klasyków (Manifest Wojciecha Weissa, Mówca Eugeniusza Eibischa, Mickiewicz-trybun ludu Zbigniewa Pronaszki).
Odrębną i niedocenioną rolę odgrywała w tym czasie sztuka "postępowych" artystów zachodnich, których prace obecne były na przekrojowych wystawach sztuki francuskiej i włoskiej prezentowanych w Muzeum w latach 1940. Niektóre z nich trafiły na stałe do kolekcji. Toteż obok obrazów artystów polskich, w Galerii znajda się prace takich klasyków sztuki zaangażowanej w walkę klasową jak: André Fougeron, Renato Guttuso, czy Gabriele Mucchi. Istotną rolę wiążącą artystów polskich ze sztuką Zachodu była również pamiętna wizyta Pabla Picassa w Polsce (delegata na Światowy Kongres Pokoju we Wrocławiu), której śladem pozostał podarowany Muzeum w 1948 roku zespół autorskiej ceramiki, którego fragment także znajduje się w pierwszej odsłonie.
Tadeusz Kantor, "Praczka", 1946
W ostatniej sali Galerii znajdują się prace dokumentujące artystyczny przełom związany z przezwyciężeniem socrealistycznej doktryny, którego symbolem stała się z jednej strony wystawa w warszawskim Arsenale (1955), otwierająca drogę nowej malarskiej ekspresji (obrazy Jana Dziędziory, Przemysława Brykalskiego, Barbary Jonscher), z drugiej - metaforyczna nowoczesność Grupy 55 reprezentowana pracami Mariana Bogusza, Zbigniewa Dłubaka, Kajetana Sosnowskiego czy Andrzeja Zaborowskiego.
Osobne miejsce poświęcone jest Henrykowi Stażewskiemu pełniącemu wówczas rolę patrona odradzającej się awangardy, który uprawiał do połowy lat 50. jednocześnie malarstwo abstrakcyjne i figuratywne.
Ekspozycję zamykają późne prace Andrzeja Wróblewskiego (Kolejka trwa, Matki, Pranie), a także Autobus Bronisława Linkego - praca będąca ponadczasową metaforą powojennej rzeczywistości i zapowiedzią dalszych odsłon kolekcji.
W Galerii znajduje się około 90 obrazów oraz 10 rzeźb. Sala przylegająca do Galerii stanowi łącznik z Galerią Malarstwa Polskiego i została przeznaczona na zmienne prezentacje zespołów grafik i rysunków, które ze względów konserwatorskich będą zmieniane co trzy miesiące. Pierwszy pokaz będzie zawierał prace z I Wystawy Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948). Natomiast przed wejściem do Galerii prezentowany jest wybór plakatów z lat 1945-1955.
Otwarciu Galerii towarzyszy "Przewodnik" omawiający poszczególne dzieła, zawierający kolorowe reprodukcje wszystkich eksponatów. Pokazowi towarzyszą wykłady i pokazy filmów dotyczących problematyki sztuki lat 40. i 50.
Prezentowani artyści: Marian Bogusz, Przemysław Brykalski, Tadeusz Brzozowski, Jan Cybis, Józef Czapski, Zbigniew Dłubak, Xawery Dunikowski, Jan Dziędziora, Eugeniusz Eibisch, Wojciech Fangor, André Fougeron, Renato Guttuso, Stanisław Horno-Popławski, Maria Jarema, Barbara Jonscher, Tadeusz Kantor, Antoni Kenar, Katarzyna Kobro, Aleksander Kobzdej, Felicjan Szczęsny-Kowarski, Helena Krajewska, Juliusz Krajewski, Alfred Lenica, Bronisław Wojciech Linke, Zbigniew Makowski, Gabriele Mucchi, Jerzy Nowosielski, Pablo Picasso, Piotr Potworowski, Zbigniew Pronaszko, Zygmunt Radnicki, Erna Rosenstein, Theodore Roszak, Hanna Rudzka-Cybisowa, Jerzy Skarżyński, Kajetan Sosnowski, Henryk Stażewski, Jonasz Stern, Franciszek Strynkiewicz, Władysław Strzemiński, Juliusz Studnicki, Wojciech Weiss, Alfred Wiśniewski, Romuald Kamil Witkowski, Marek Włodarski, Józefa Wnukowa, Andrzej Wróblewski, Andrzej Zaborowski.