Janek Koza - Życie i twórczość | Artysta

Reżyser filmów animowanych i wideo, autor komiksów, malarz. Urodził się 1 kwietnia 1970 roku we Wrocławiu.

Zdjęcie portretowe artysty

Podpis obrazka portretowego

Janek Koza, fot. Daniel Barczyński

Tytuł w nagłówku strony

Janek Koza

Studiował na Wydziale Malarstwa wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych, dyplom uzyskał w pracowni prof. Stanisława Kortyki w 1995 roku. Z wrocławską ASP związał się także po studiach, pracując jako asystent w Katedrze Wiedzy Wizualnej. Janek Koza to jedynie pseudonim twórcy; znany jest również jako mgr Jan Koza, zdarzyło mu się też podpisać swoją pracę: "porucznik Jan Koza". Przez długi czas współdziałał z nieformalną grupą wrocławskich artystów skupionych wokół tamtejszej galerii Entropia. Łączyła ich organizacja wspólnych wystaw – pierwsza z nich, zatytułowana "Frisier Wunder", miała miejsce właśnie w Entropii – a także programowy brak powagi. Obrazy Kozy były prezentowane na licznych wystawach, m.in. Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie, w Muzeum Sztuki w Łodzi czy Muzeum Narodowym w Poznaniu. Artysta jest autorem ponad stu krótkich filmów animowanych, które pokazywane były na wielu przeglądach krajowych oraz zagranicznych, m.in.: WRO we Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Narodowym w Poznaniu, Animamundi w Brazylii, Image Forum w Tokio.

Realizacje w dziedzinie filmu animowanego to efekt zainteresowań artysty techniką wideo oraz chęci rozszerzenia działalności poza sztuki plastyczne. W latach 1993–1994 powstał animowany cykl "Liryka erotyczna", w 1995 film Konsumpcja, a rok później serial "Erotyczne zwierzenia". Ten ostatni zestaw krótkich filmów, należący do najbardziej znanych prac artysty, prezentowany był najpierw w regionalnej, wrocławskiej telewizji TV5, a później w Canal +. Kolejne odcinki – zabawnie i trafnie puentujące podpatrzoną rzeczywistość – wypełniają miłosne historie zwykłych ludzi, którzy opowiadają o swoich uniesieniach, pragnieniach i zauroczeniach, zdradach i urokach pożycia małżeńskiego. Animacje rysowane są niedbałą, rozedrganą kreską, bohaterowie należą do gatunku charakterystycznych, a całość utrzymana jest programowo w stylistyce "bylejakości". Artysta prześmiewczo nawiązuje do konwencji czy wręcz parodiuje programy typu talk-show, kontrastując zwierzenia o "najbardziej intymnych przeżyciach" z przaśną, polską rzeczywistością z początku lat 90. Oprawa plastyczna erotycznych opowiastek w niczym nie przypomina tej z romantycznych komedii. Zamiast kolacji przy świecach czy eleganckich limuzyn mamy blokowiska, żeberka kaloryfera i obolałe nogi, a także aż do bólu przeciętnych bohaterów z licznymi uszczerbkami – drobiazgowo przez autora odmalowanymi – o wątpliwej urodzie. Całości dopełnia uproszczona animacja oraz głos lektora – którym jest sam autor – prezentującego "różowe" historyjki. Na podstawie tej serii animacji Koza narysował również komiks wydany przez wydawnictwo "Kultura Gniewu" pod tym samym tytułem. Autor pokazuje w nim "jak skomplikowanym uczuciem jest miłość, jakimi pokrętnymi drogami leci strzała Amora, jakie to pułapki czyhają na zwolennika kontaktów damsko-męskich i nie tylko". W książce, która częściowo stanowi dalszy ciąg animowanych opowieści, oprócz wątków filmowych znalazły się także historie publikowane wcześniej przez Kozę w miesięczniku "Aktivist".

Pod koniec lat 90. reżyser współuczestniczył w pracach nad serialem Szczepan i Irenka Elżbiety Wróblewskiej, który podobnie jak "Erotyczne zwierzenia" emitowany był w Canal+. Realizował również kolejne animacje autorskie: "Welcome in Cybersex" (1999), "Psy" (2000), "ZTV - telewizja dla zwierząt" oraz "Próżnia" (2001).

W 2000 roku powstała też animacja "Z pamiętnika młodej lekarki – konsumpcja", na podstawie tekstu Ewy Szumańskiej i z wykorzystaniem głosów autorki radiowego cyklu oraz Jana Kaczmarka. Także w tych filmach znajdziemy ironiczny obraz polskiej rzeczywistości tuż po transformacji, z narastającymi zjawiskami komercjalizacji, konsumpcjonizmu, a jednocześnie nadal widoczną siermiężnością, prowincjonalnością i mentalnością, które pozostały po okresie PRL-u. Taka siermiężna - choć z aspiracjami do nowoczesności – rzeczywistość została uchwycona w filmie "Próżnia" z podtytułem "podróż w nicość". Oto "niewielki kraj w środku Europy oczekuje właśnie na pierwszy w swojej historii start rakiety załogowej". Dwóch śmiałków mknie w przestworza rakietą Kopernik–7, "dumą krajowej technologii", żegnając ojczysty kraj ze snopkami zbóż i szarymi blokowiskami, by wypełnić powierzoną im misję. Profesor, jeden z uczestników wyprawy, z trudem rozstaje się z ukochanymi lekturami, których zestaw nie jest zbyt obszerny – "Pan Tadeusz", "Chłopi", podręcznik do fizyki – klasa ósma i chemii. Przekazany im przez generała dokument, który odczytują już w kosmosie, okazuje się prozaiczną listą zakupową, zapełnioną podstawowymi dla polskiej diety produktami. Zabawna historyjka, pełna absurdalnego humoru, z celowo niezdarnymi i niedbałymi rysunkami oraz pokracznymi nieco postaciami, obfituje w celne, boleśnie prawdziwe spostrzeżenia dotyczące polskiej rzeczywistości i relacji międzyludzkich. Animowana "Próżnia" także została przeniesiona na papier i opublikowana w magazynie "Arena Komiks". Koza jest też autorem komiksowej opowieści do antologii "Manga po polsku" czy zbioru "I co dalej kapitanie?", poświęconego przygodom kreskówkowej postaci, Kapitanowi MO Janowi Żbikowi. W 2007 roku, ponownie w wydawnictwie "Kultura Gniewu", ukazał się kolejny komiks Kozy, zatytułowany "Wszystko źle". Jak pisze wydawca, jest to:

Niezwykły przewodnik po codziennych sprawach, które dla wielu stanowią trudny do przebycia labirynt. Jan Koza, autor tego poradnika, przedstawia 'z życia wzięte' historie z morałem, by ostrzec czytelników przed grożącymi im niebezpieczeństwami – niewłaściwym lokowaniem uczuć, problemami zawodowymi i małżeńskimi, czy podłością bliźnich.

Rysowane "bez znieczulenia" postaci, z licznymi, pospolitymi wadami, tragikomiczne zdarzenia, doskonale ujęte w uproszczonych rysunkach z lakonicznym, choć często mocnym komentarzem autora oraz mocno osadzona w polskich realiach akcja składają się na kolejną odsłonę rozpoznawalnego języka obrazków Kozy. Podobnie jak w innych pracach autora, również tutaj widać umiejętność syntetycznego przenoszenia scenek z życia na papier i jego ironiczny, kpiący styl. A także społeczne zaangażowanie artysty, kierującego ku polskiej, wczesnokapitalistycznej rzeczywistości ostrze swojej kpiarskiej i z zamierzenia dalekiej od kanonów piękna, czasem wręcz odrażającej, sztuki.

Reżyser przez kilka lat pracował w agencji reklamowej; jest autorem m.in.: znanej kampanii reklamowej firmy Heyah "Wajcha w dół", dostrzeżonej i nagrodzonej na wielu festiwalach reklamy. Koza jest także realizatorem teledysków "Phisical Love – Sunday Morning" (2004), "Pustki – Parzydełko" (2008) oraz the KURWS – Ani lepiej, ani gorzej (2011).

Najbardziej znany jest jednak Koza jako rysownik krótkich komiksów – najczęściej komentujących bieżące wydarzenia społeczne i polityczne – publikowanych w tygodnikach "Przekrój" i "Polityka", a także na stronie Gazeta.pl. O podwójnym życiu pracownika korporacji i artysty, opowiadał Koza Juliuszowi Ćwieluchowi:

Prowadzę podwójne życie. Ale, niestety, nie takie ekscytujące, jak mogłoby się wydawać. W dzień jestem pracownikiem korporacji. Szarym członkiem społeczności budującej już nie tylko polski, ale nawet światowy kapitalizm. A wieczorem, gdy już położę dziecko spać, staję się rysownikiem. Rysowanie to dla mnie czynność intymna. Nie za bardzo potrafię robić to w miejscu publicznym, przy ludziach. Raczej muszę się gdzieś zamknąć i odciąć ("Polityka", 16.12.2014).

Filmografia:

2012 – Rudi's Blue Boogie (Srebrna Kreska w kategorii filmu profesjonalnego na Ogólnopolskim Festiwalu Autorskich Filmów Animowanych OFAFA w Krakowie)
2011 – the KURWS – Ani lepiej, ani gorzej, teledysk;
2008 – Pustki – Parzydełko, teledysk;
2006 – Phisical Love – Sunday Morning, teledysk;
2001 – ZTV - telewizja dla zwierząt;
2001 – Próżnia;
2000 – Psy, Z pamiętnika młodej lekarki - konsumpcja;
1999 – Welcome in Cybersex;
1998–1999 – Szczepan i Irenka (serial);
1997 – Witamy sponsorów;
1996 – Erotyczne zwierzenia (serial, dziewięć odcinków);
1996 – Cud;
1995 – Szaleństwo;
1995 – Sonet letni;
1995 – Konsumpcja;
1995 – Kiełbasa;
1993–1994 - Liryka erotyczna (serial, osiem odcinków);

Albumy komiksowe:

Wszystko źle (Kultura Gniewu, 2007; rysunek, scenariusz)
Polaków uczestnictwo w kulturze – Raport z badań 1996–2012 (Centrala – Central Europe Comics Art, 2012; rysunek, scenariusz)
Erotyczne zwierzenia (Kultura Gniewu, 2003; rysunek, scenariusz)
Antologia piłkarska – Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o piłce... (2006; rysunek, scenariusz)

Autor: Iwona Hałgas, listopad 2010; aktualizacja: NMR, listopad 2016.

reżyser

film animowany

malarz