Irena Reno - Życie i twórczość | Artysta

Właściwie Irena Joanna Janina Regina Hassenberg. Francuska malarka i graficzka polskiego pochodzenia. Urodziła się 29 kwietnia 1884 roku w Warszawie w zamożnej rodzinie żydowskiego kupca, Fabiana Hassenberga i jego żony Florentyny (z domu Tenenbaum).

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Irena Reno z córką, ok. 1914, fot. materiały prasowe

Text positon (deprecated)

Center

W 1902 roku Hassenberg wyjechała do Monachium, by uczyć się grafiki i rysunku. W szczególności zainteresowała ją litografia. Studia te jednak przerwała, dowiedziawszy się, że w Warszawie otwarto prywatną szkołę wyższą o profilu artystycznym, na którą, co najważniejsze, przyjmowano również kobiety. Mimo że artystka już w pierwszym semestrze dwukrotnie zdobyła nagrodę za sztukę stosowaną, szybko zrezygnowała z dalszej nauki. Nie wiadomo, czy powodem było rozczarowanie uczelnią, czy inne okoliczności życiowe, niemniej już na początku 1905 roku wyruszyła do Paryża, rozpoczynając pierwszą ze swoich wielu podróży – w późniejszych latach poznawanie nowych kultur, języków, a także ludzi stało się jej ogromną pasją.

Irena Reno – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Szybko po wyprowadzce, bo już w 1907 roku zadebiutowała na paryskim Salonie Jesiennym. Artystka prezentowała tam martwe natury, a także panel do dekoracji wnętrz. W tym czasie związała się ze starszym o jedenaście lat francuskim pejzażystą, Alcide’em Le Beau, z którym jeździła na plenery malarskie, głównie do pasjonującej malarza Bretanii. Choć 20 lipca 1908 roku w Montreux w Szwajcarii twórczyni urodziła córkę, Jacqueline, para nie wzięła ślubu nawet po narodzinach dziecka. Mimo że Le Beau uznał córkę i dał jej swoje nazwisko, związek artystów wkrótce potem się rozpadł.

Kiedy w 1910 roku malarka wystawiła swoje prace na Salonie Jesiennym, posługiwała się już pseudonimem Reno. Nie jest jasne jego pochodzenie – według niektórych relacji zaczerpnięty został od nazwy francuskiego wina, według innych artystka przerobiła imię Rena, którym czasem się posługiwała. Irena Reno zaczęła namiętnie podróżować, z każdej wyprawy przywożąc malowane w plenerze obrazy. We wczesnych pracach, takich jak "Domy pośród drzew pomarańczowych", widać wpływ Paula Gauguina. Obraz o układzie nieznacznie horyzontalnym, będący przykładem mistrzostwa kolorystycznego artystki, został namalowany płaskimi pociągnięciami pędzla, miejscami obrysowującymi figury czarnym konturem – zabieg charakterystyczny dla twórczości Gauguina. Na pierwszym planie dominują drzewka pomarańczowe utrzymane w różnych odcieniach zieleni – od ciemnego turkusu po jasną oliwkę. Same owoce są jednymi z niewielu całkowicie ciepłych akcentów kolorystycznych. Na dalszym planie widać mostek oddany w pięknym odcieniu fioletu. Z prawej strony z kolei rzucają się w oczy budynki mieszkalne, szczególnie jeden potraktowany dużą plamą jasnego koloru. Całość charakteryzuje się świetną, wysmakowaną kompozycją.

W 1912 roku artystka wygrała sprawę sądową o prawo do opieki nad córką – od tego momentu podejmowała wiele prac dorywczych, by zapewnić córce wszystko, co konieczne. I tak na przykład zajmowała się, oprócz pracy artystycznej, tworzeniem szyldów i materiałów reklamowych. Przeprowadziła się też do nowego mieszkania przy ulicy zamieszkanej przez malarzy. Udane życie rodzinne szło w parze z pierwszymi sukcesami artystycznymi. Na salonach coraz więcej mówiono o jej dużym talencie i potencjale. Sam Guillaume Apollinare kilkakrotnie chwalił obrazy malarki.

Z początkiem 1915 roku Reno z siedmioletnią Jacqueline wyjechała do Warszawy, aby otworzyć swoją pierwszą w rodzinnym mieście wystawę – w Narodowej Galerii Sztuki Zachęta. Pokaz doczekał się wkrótce wielu pochlebnych recenzji. Kiedy jednak zbliżał się moment powrotu do Paryża, na skutek zmieniającej się sytuacji politycznej podróż do domu stała się niemożliwa. Reno zdecydowała wówczas wyjechać do dalszej rodziny w Moskwie i stamtąd przedrzeć się do Francji. Matka i córka utknęły jednak w Rosji, pomieszkając tymczasowo u krewnych. Jako że utrudniona była też dalsza edukacja Jacqueline, Reno wysłała ją do francuskiej szkoły z internatem. Wówczas jednak dziewczynka poważnie zachorowała, a choroba okazała się na tyle poważna, że Jacqueline pewien czas musiała spędzić w moskiewskim szpitalu. Później matka wysłała ją do przedszkola na wsi, by córka nabrała tam sił, lecz ta wkrótce zapadła na anginę oraz zapalenie płuc. Długiej i wyniszczającej choroby nie udało się wyleczyć i mimo starań matki Jacqueline zmarła.

Reno przeżyła głęboką żałobę. Dzięki wsparciu przyjaciół po pogrzebie córki artystka wyjechała nad Morze Czarne, na dłużej zatrzymując się w krymskim mieście Gurzuf, gdzie każdego ranka zapamiętale malowała – jak zapisała w dzienniku, to ciężka praca pomogła jej poradzić sobie z olbrzymim smutkiem. Jednocześnie wspominała o Paryżu, za którym ogromnie tęskniła, brakowało jej także Henriego de Waroquier, swego francuskiego partnera. Odwiedzała jednak kolejne miejsca i wciąż tworzyła. W 1917 roku znów wybrała się do Moskwy z nadzieją na powrót do Paryża, lecz kiedy w stolicy Rosji wybuchła rewolucja, artystka ostatecznie wróciła na Krym. Tym razem nie odnalazła pocieszenia ani w pracy, ani w towarzystwie. Gdy atmosfera w regionie zaczęła być coraz bardziej napięta, Reno postanowiła uciec z miasta, kolejny raz docierając do Moskwy, gdzie mimo wszystko podjęła próby starania się o wizę do Francji. Po wielu przeprawach udało jej się załatwić dokument, czekała ją jednak długa droga wagonami bydlęcymi przez Rosję i Finlandię.

Kiedy dotarła do Murmańska, stacji przesiadkowej, zachwyciła się osobliwością będącego wciąż w budowie miasta. Wykonała wówczas cykl szkiców ołówkiem, w którym widać kształtujący się już dojrzały styl artystki, pozostający pod wpływem Raoula Dufy’ego, malarza poznanego przez nią wiele lat wcześniej. Uwagę zwraca przede wszystkim rysunek przedstawiający pejzaż z zabudowaniami, wręcz fowizujący, afirmujący życie, a przecież stworzony w tak trudnym czasie i miejscu. W centralnym punkcie pracy widnieją dwa budynki, jeden wyższy, a drugi niższy, utrzymane w ciepłej, pomarańczowej kolorystyce. Pierwszy plan dominują zwały ziemi, które dzięki odcieniom żółci budzą skojarzenia z wydmami na beztroskiej plaży. Całości dopełniają niewysokie drzewa. Jedynie ciemnoniebieskie, kłębiaste chmury wprowadzają do tego szkicu odrobinę dynamizmu, jak i niepokoju.

10 lipca 1918 roku Reno dotarła w końcu do Paryża po czterech miesiącach podróży, która według planu trwać miała czternaście dni. Wojna głęboko jednak zmieniła charakter miasta, jak i jego mieszkańców: de Waroquier miał już na przykład inną narzeczoną, z którą planował ślub. Szczęśliwie Reno kolejny raz została doceniona na salonach – Jesiennym oraz Niezależnych – za prace wykonane w Rosji. Atelier artystki nie ucierpiało w czasie wojny, tak że szybko wróciła do pracy, przede wszystkim zarobkowej, ponieważ bardzo brakowało jej pieniędzy.

W styczniu 1921 roku w paryskiej galerii odbyła się pierwsza indywidualna wystawa prac Reno powstałych w ostatnich dwunastu latach. Artystka zaprezentowała obrazy olejne będące pokłosiem jej licznych podróży, między innymi na Korsykę, południe Francji, a także pastelowe portrety przypadkowo spotkanych osób. Druga wystawa indywidualna odbyła się tuż przed otrzymaniem przez malarkę obywatelstwa francuskiego.

Mimo nowego statusu artystka zdecydowała się wyemigrować do Stanów Zjednoczonych. W Nowym Jorku udało jej się pokazać prace w New Gallery i osiągnąć pewien sukces, o którym jednak szybko zapomniano. Choć z powodu braku środków do życia pracowała jako kelnerka w rosyjskiej restauracji, dla malarki był to bardzo twórczy czas: szkicowała sceny uliczne, namalowała też kilka dużych obrazów olejnych. W 1926 roku wróciła do Francji. Praktycznie od razu zorganizowano wystawę jej amerykańskich obrazów, która odniosła olbrzymi sukces. Krytycy rozpisywali się o niesamowicie wszechstronnym talencie Reno łączącej w pracach ekspresyjny rysunek i koloryzm. Artystka sprzedała wszystkie wystawione prace, mimo że było ich ponad pięćdziesiąt, a za zarobione pieniądze udała się w kolejne podróże.

W następnych latach dawało o sobie znać coraz słabsze zdrowie artystki, dlatego też częściej odwiedzała sanatoria. Z czasem astma zaczęła przybierać na sile, pojawiły się też skłonności gruźlicze. Artystka zmarła 18 lutego 1953 roku w paryskim szpitalu Cochin w dzielnicy Montparnasse.

Bibliografia:

Zientek, S. (2021). "Polki na Montparnassie". Warszawa. Wydawnictwo Agora.

irena reno

malarka

malarstwo 20-lecia międzywojennego

grafika artystyczna

litografia