Absolwent Akademii Muzycznej w Warszawie, teoretyk muzyki i pianista. Wybitna osobowość medialna o nieocenionych zasługach w popularyzacji muzyki poważnej, o której opowiadał ze swadą i dużą kompetencją.
Prowadził transmisje telewizyjne najważniejszych wydarzeń muzycznych w kraju i za granicą, między innymi Konkurs Chopinowski, Konkurs im. Henryka Wieniawskiego, koncerty Pavarottiego, Placido Domingo, jubileusz Filharmonii Narodowej, Koncerty Noworoczne z Wiednia oraz Konkursy Piosenki Eurowizji. Sygnował serię płytową "Bogusław Kaczyński – Złota Kolekcja".
Muzyczny entuzjasta
Był inicjatorem i prowadzącym audycji radiowych i telewizyjnych, między innymi "Operowe qui pro quo" (1974–1978), "Zaczarowany świat operetki" (1979–1981), "Rewelacja miesiąca" (od 1979). Można było go zobaczyć w programach telewizji TVP 2 oraz w innych stacjach telewizyjnych w kraju i za granicą, w tym między innymi w Nowym Jorku, Toronto, Hawanie, Rzymie, Hamburgu, Monachium, Berlinie, Paryżu, Moskwie, a nawet w Ułan Bator. Publikował felietony i recenzje w wielu czasopismach, jak między innymi "Teatr", "Ruch Muzyczny" czy "Kultura".
Pierwsza książka Bogusława Kaczyńskiego "Dzikie orchidee" (1985) stała się bestsellerem wydawniczym i mimo ogromnego nakładu w parę godzin zniknęła z półek księgarskich. Do anegdot należą już opowieści o szturmie kupujących na lady księgarskie, o wybitych szybach, sforsowanych drzwiach i stratowaniu Kaczyńskiego przez napierający tłum wielbicieli uczestniczących w premierze "Dzikich orchidei" w salonie literackim "Expressu Wieczornego". Kilka tygodni później "Dzikie orchidee" zdobyły w plebiscycie czytelników i księgarzy tytuł Książki Roku, a Kaczyński uznany został Autorem Roku. Jury powołane w 1986 roku przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, oceniające poczytność wszystkich tytułów roku poprzedniego, do pierwszej dziesiątki najbardziej wówczas rozchwytywanych dopisało książkę Kaczyńskiego.
Stworzył Festiwal Muzyki Łańcut, którym kierował w latach 1980–1990. Od 1982 – przez 29 lat – pełnił funkcję dyrektora Europejskiego Festiwalu im. Jana Kiepury w Krynicy. W latach 1993–1996 był prorektorem Akademii Muzycznej w Warszawie, natomiast w latach 1994–1998 był dyrektorem Teatru Muzycznego Roma.
Mam bardzo głębokie przekonanie, że nie jesteśmy narodem głuchym, ale wrażliwie wyczulonym na piękno muzyki. Tak, jak gromadzimy książki, powinniśmy zbierać płyty z muzyką wartościową i piękną. Niemniej ktoś powinien być przewodnikiem po tym świecie, umieć wskazać, co warto mieć, żeby posłuchać.
["Dziennik Teatralny", Rzeszów, 24 maja 2010]
W plebiscycie "Koniec wieku" przygotowanym przez tygodnik "Polityka", zaliczony został do grona dziesięciu największych osobowości telewizyjnych XX stulecia. Jesienią 2002 roku podczas gali z okazji pięćdziesięciolecia TVP otrzymał statuetkę i tytuł "Gwiazda Telewizji Polskiej". Został również uhonorowany prezydencką nagrodą "Piękniejsza Polska".
Arbiter elegancji
Bogusław Kaczyński ze swoimi szarmanckimi manierami i lekko zachowawczą, zawsze jednak nienaganną elegancją, wyrywał się z tła dość siermiężnie przyodzianych rodaków. Taki sposób bycia rodził konflikty już na starcie. Ktoś szczególnie dbający o to, jak się na co dzień prezentuje, nie był na ogół dobrze widziany.
Muszka w grochy. Mój sposób wysławiania się. Moja fascynacja osobistościami. Na tle przaśności PRL byłem nietypowy. Moi wrogowie nie mogli pojąć, że człowiek apolityczny i niemający wysoko postawionych rodziców robi karierę. […] Tak we mnie strzelali, bo chodziłem w uprasowanych spodniach, w śnieżnobiałej koszuli, dobrze ostrzyżony. Więc kocha siebie, bo się dobrze ostrzygł. A ja od dziecka chodziłem do fryzjera. […] tak mnie ukształtowali rodzice i babka. Że trzeba mieć maniery. Że człowiek cywilizowany nosi garnitur, koszulę, krawat. Że myje zęby, ma czyste paznokcie. W PRL-u wypisywali o mnie rzeczy nawet dzisiaj wstydliwe. Dla tych, którzy pisali, nie dla mnie.
[Bogusław Kaczyński w rozmowie z Dariuszem Zaborkiem: "Ja, Maria Callas" w: "Życie. Przewodnik praktyczny", Agora SA, Warszawa 2011]
Nienagannie skrojony garnitur i mucha były jego znakiem rozpoznawczym. W telewizji stał się gwiazdą przez przypadek. O jego przyszłości decydowali głównie muzykalni rodzice, którzy chcieli, aby on i jego siostra zostali wirtuozami fortepianu. Pewnego razu, po koncercie Bogusława podszedł do niego mężczyzna i zaproponował prowadzenie programów muzycznych w TVP. Był rok 1959, telewizja stawiała pierwsze kroki, a on nie miał telewizora. Zaczął występować w telewizji i szybko zyskał sympatię widzów. Nie wszyscy doceniali jego sukces. Poznał najznamienitsze gwiazdy opery, napisał kilkanaście książek, miał własne programy telewizyjne. "Robiłem karierę, a mimo to ojciec nigdy nie wybaczył mi porzucenia fortepianu" – wyznał.
Znawca faktów i anegdot z życia wielkich gwiazd świata opery. Podawał je z nadzwyczajną kulturą. Co ciekawe, sam przy tym należał do raczej wąskiej grupy ludzi, których nienaganny styl bycia nie dawał nikomu pożywki do anegdot.
Z operą jak z miłością
W pierwszych latach polskiej transformacji Bogusław Kaczyński popełnił nieostrożność – nieopatrznie zaproponował swoją osobę na stanowisko dyrektora naczelnego Teatru Wielkiego w Warszawie. W środowisku muzycznym zawrzało. Modny wówczas slogan "brania spraw we własne ręce" w tym odosobnionym przypadku dziwnie nie zadziałał.
Narobił masę strasznych kłopotów. Gdyby siedział cicho w kącie, ewentualnie szepnął słówko to tu, to tam, że chce zostać dyrektorem Teatru Wielkiego, najprawdopodobniej by nim został. Ale kampania w stylu 'chcę i potrafię', może jest przyjęta w kapitalistycznych salonach – w naszej sieni po prostu razi.
[Anna Grigo, "Prawo i Życie"]
Bogusław Kaczyński, który dla popularyzacji sztuki operowej w Polsce zrobił więcej niż kilka pokoleń autorów opasłych podręczników, a ponadto sprawdził się jako sprawny menedżer przy organizacji festiwali muzycznych w Łańcucie i w Krynicy, na stanowisko szefa opery przez ministerialnych decydentów nie był brany pod uwagę. Nie mógł nawet przystąpić do konkursu na to stanowisko (w warunkach dla kandydatów preferowane było wykształcenie ekonomiczne lub prawnicze).
Ale kiedy już człowiek zaczyna trochę chcieć coś wziąć, a tego nie dają, to człowiekowi się zdaje, że chce tego bardzo, bardzo, a bardzo. I po paru nieprzespanych nocach zaczyna wierzyć, że naprawdę strasznie to coś chce mieć. Z operą jak z miłością! No bo ta dziewczyna, czyli opera, widzi, że jest strasznie pożądana, i wtedy znika z cieniu wiązów (taki był kiedyś żart: "Powiązanie w cieniu rządów").
[Zofia Nasierowska, Agnieszka Osiecka, "Fotonostalgia. Znani i lubiani w obrazie i anegdocie", Warszawa 2003]
Bogusław Kaczyński wzbogacił wówczas rynek wydawniczy o książkę "Kretowisko". Odsłonił w niej kulisy zmagań o kształt naszej sceny operowej, choć o wiele bardziej jednak – kulisy zbiorowej mentalności narodu. Entuzjazm i umiłowanie opery całkiem nieoczekiwanie wyniosło go na pozycję pierwszego kronikarza polskiego stanu świadomości u progu "własnego domu".
Najbardziej martwi, że takie rzeczy, jakie mnie się zdarzyły, zdarzają się wielu ludziom w naszym kraju. Zdarzają się ludziom, którzy pracują w PGR-ze i w kopalni, w hucie i w szpitalu, w gimnazjum, a także starają się o asystenturę na uniwersytecie. Dlatego też, drodzy państwo, proszę nie zrażać się porażkami. Proszę pamiętać, że jedna przegrana runda to nie przegrana batalia. Głowa do góry! Przyszłość należy do entuzjastów! Konfucjusz powiedział: "Ludzie potykają się nie o góry, lecz o kretowiska". Ja potknąłem się o kretowisko, które zostało, niestety, umiejscowione w przepięknym budynku Ministerstwa Kultury i Sztuki. Państwo także potykają się o kretowiska na swojej drodze życia. Głowa do góry, proszę państwa. Z entuzjazmem, temperamentem zwyciężymy!
[Bogusław Kaczyński, "Interpelacje"]
Wtedy zwyciężyły jednak przekonania przeciwników Bogusława Kaczyńskiego, upatrujących w nim miłośnika zachowawczego, dziewiętnastowiecznego myślenia o operze.
Opera po polsku
Mimo wszystko nie załamywał rąk. Po objęciu dyrekcji dogorywającej z braku widzów Operetki Warszawskiej zdecydowanie zmienił profil tej sceny. Nawiązując do historii gmachu, w którym funkcjonowała Operetka – przed wojną był to dom Akcji Katolickiej "Roma" – dał jej nową nazwę: Teatr Muzyczny Roma.
W budynku Romy po wojnie opera odnosiła największe sukcesy, których nigdy potem nie udało się już powtórzyć na placu Teatralnym. Ten budynek sztuka ukochała. Tutaj były wielkie premiery Wodiczki, Semkowa, Bierdiajewa. Chcę wrócić do tych pięknych tradycji, dlatego będzie tu i opera, i operetka. Będziemy grać w języku polskim. Przerwę zaczarowany krąg przemieniania się polskich teatrów muzycznych w stragany wędrowne, które obwozi się po prowincji Europy, grając również w obcych językach dla polskiej publiczności. Nasz widz chciałby Verdiego i Straussa usłyszeć – podobnie, jak w teatrze słyszy Szekspira i Czechowa – po polsku.
[Bogusław Kaczyński, "Rzeczpospolita"]
Początki jego dyrekcji w Romie nie należały do łatwych, ani nazbyt komfortowych. Deklarował, że chętnie zapraszałby wielkie gwiazdy na recitale, ale teatr, który objął, nie dysponował wówczas nawet fortepianem. Próby na scenie odbywały się przy akompaniamencie rozklekotanego pianina.
Pod koniec dyrektorskiej kadencji mógł się już pokusić o wystawienie Pucciniego ("Madama Butterfly"). Plany miał ambitne, jednak nie do końca umiał znaleźć się w nowej rzeczywistości ekonomicznej. Na zaspokojenie aspiracji Bogusława Kaczyńskiego budżet Teatru Muzycznego Roma okazał się jednak zbyt skromny.
Pozostanie on w historii wybitnych popularyzatorów muzyki jako ten, który ocalał od zapomnienia dziesiątki śpiewaczek, utworów i dzieł. Czynił to z zapałem, fantazją i talentem. Gdyby jego podopieczne gwiazdy miały fantazję godną sławy, to mogłyby zresztą na urodziny zrobić panu Bogusławowi pewien prezent. Przecież wielkie primadonny są nie tylko grube, kapryśne i próżne. Niektóre są również potwornie bogate. Niechby się złożyły po jednym brylancie i z tej zrzutki kupiły panu Bogusławowi operę! To byłby przynajmniej godny opery gest. Ale nie ma wdzięczności na tym świecie.
[Zofia Nasierowska, Agnieszka Osiecka, "Fotonostalgia. Znani i lubiani w obrazie i anegdocie", Warszawa 2003]
Konsultant
Z wiedzy i doświadczenia Bogusława Kaczyńskiego korzystali twórcy filmowi i teatralni, angażując go często jako muzycznego konsultanta. W 2006 roku zasiadł w jury programu "Supertalent" emitowanego w TVP 2.
14 marca 2007 doznał udaru mózgu, czego skutkiem była częściowa utrata zdolności mówienia oraz paraliż prawej strony ciała. Wyszedł ze szpitala 30 maja tego samego roku, zaś po intensywnej rehabilitacji większość dolegliwości ustąpiła. W sierpniu 2007 roku, po wielotygodniowej rehabilitacji, ponownie kierował festiwalem w Krynicy.
Na koncertach, które prowadzę, bardzo często jestem wzruszony zachowaniem widowni, która wstaje z miejsca na moje wejście. Ta życzliwość i sympatia dają mi ogromną siłę.
[Bogusław Kaczyński, "Rzeczpospolita", 3 lipca 2010]
Bogusław Kaczyński był założycielem Fundacji Orfeo, która wspiera kulturę narodową, propaguje sztukę wśród dzieci i młodzieży oraz promuje ambitne inicjatywy artystyczne.
21 stycznia 2016 roku zmarł w Warszawie z powodu kolejnego udaru mózgu.
Twórczość
Książki
- "Dzikie orchidee", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 1985, ISBN 83-86041-15-3
- "Ucieczki do Karyntii. Rzecz o A. Bergu i jego operach", Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1987, ISBN 83-212-0483-X
- "Wielka sława to żart", Wydawnictwo BGW, Warszawa 1992, ISBN 83-7066-452-0
- "Kretowisko", Art B Press, Poznań 1991, ISBN 83-900107-7-1
- "Xenia Grey: księżna Chicago", Fundacja Orfeo, Warszawa 1993, ISBN 83-86041-00-5
- "Krynicki Benefis", Fundacja Orfeo, Warszawa 2000, ISBN 82-86041-10-2
- "Symfonia w dolinie słońca" (album wydany w Niemczech)
- "Teatr Kaczyńskiego – Roma"
- "Jak samotny szeryf", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2009
- "Fryderyk Chopin. Geniusz muzyczny", album prestiżowy, Wydawnictwo Debit, Bielsko-Biała 2010, ISBN 978-83-7167-734-2
- "Koń na biegunach", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2010, ISBN 978-83-927451-2-9
- "Smak sławy", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2011, ISBN 978-83-927451-3-6
- "Kiepura", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2011, ISBN 978-83-927451-4-3
- "Łańcut, moja miłość", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2012, ISBN 978-83-927451-5-0
- "Ada Sari. Kulisy wielkiej sławy", Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2014 ISBN 978-83-927451-6-7
Film
- 1979 – "Aria dla atlety", film fabularny – konsultant muzyczny i specjalista operowy
- 1984 – "Baryton", film fabularny – konsultant muzyczny
- 1984 – "Trzy młyny", serial fabularny – konsultant muzyczny
- 2006 – "Niania", serial fabularny, odc. 39: "Miłość i prawa ręka" – obsada aktorska
- 2013 – "Opera z mydła", etiuda szkolna – obsada aktorska
Teatr Telewizji
Teatr Polskiego Radia
- 1984 – "Słowik Warszawy" Jarosława Abramowa-Newerlego, reż. Romana Bobrowska – obsada aktorska; premiera: 22 kwietnia 1984
Teatr
- 1996 – "Czarodziejski flet" Wolfganga Amadeusza Mozarta, reż. Henryk Konwiński – przekład; Teatr Muzyczny "Roma", Warszawa, premiera: 20 kwietnia 1996
- 1998 – "Madama Butterfly" Giacomo Pucciniego – inscenizacja i reżyseria; Teatr Muzyczny "Roma", Warszawa, premiera: 28 marca 1998
Nagrody, odznaczenia, tytuły
- 1979 – Złoty Ekran w kategorii "program muzyczny" za cykl "Operowe qui pro quo"
- 1983 – Nagroda I stopnia Komitetu ds. Radia i TV
- 1983 – "Złoty Ekran 1982" za cykl "Zaczarowany świat operetki", programy o Janie Kiepurze, Marii Fołtyn i Wandzie Wermińskiej
- 1985 – "Nagroda Neapolitańska" za propagowanie wysokiej kultury na świecie
- 1985 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za popularyzację muzyki i sztuki operowej
- 1995 – Kawaler Orderu Uśmiechu
- 1996 – "Lider Promocji Kultury Polskiej" (nagroda międzynarodowa)
- 1997 – tytuł "Honorowy Białostocczanin Roku"
- jako pierwszy zdobył "Wiktora" (potem jeszcze 3 statuetki) oraz
- 1997 – Super Wiktor
- 1999 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- trzykrotnie otrzymał "Złoty Ekran"
- 2000 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- 2002 – Honorowy Obywatel Krynicy
- 2003 – Honorowy Obywatel Łańcuta
- 2003 – laureat Nagrody Ministra Kultury i Sztuki
- 2005 – tytuł "Zasłużony dla Ziemi Sądeckiej"
- 2006 – Warszawa – Nagroda Piękniejsza Polska
- 2006 – Łódź – laureat VI konkursu "Mistrz Mowy Polskiej"
- Czterokrotny laureat nagród indywidualnych za działalność radiową i telewizyjną prezesa Radia i Telewizji
- 2007 – Honorowy Obywatel Lipna
- 2008 – Honorowy Obywatel Białej Podlaskiej
- 2009 – otrzymał godność "Wybitnej Osobistości Pracy Organicznej" oraz statuetkę "Złotego Hipolita" nadaną przez Towarzystwo im. Hipolita Cegielskiego
- 2011 – Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis
- 2014 – Honorowy Obywatel Buska-Zdroju
