Anna Panek - Życie i twórczość | Artysta

Malarka i architektka. Urodziła się w 1977 roku w Bielawie na Dolnym Śląsku, mieszka i pracuje w Warszawie, gdzie wykłada na Akademii Sztuk Pięknych.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Anna Panek, fot. dzięki uprzejmości artystki

Text positon (deprecated)

Center

W roku 2000 ukończyła Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej, by po kilku latach praktyki architektonicznej podjąć studia artystyczne. Ukończyła malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, broniąc dyplom w pracowni Leona Tarasewicza. Projekt dyplomowy dzięki nagrodzie Samsung Art Master zrealizowała w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, jednak nie w jednej z przestrzeni wystawienniczych, a na klatce schodowej instytucji. Przez kilka tygodni do momentu otwarcia pokazu artystka pokrywała ją zróżnicowanymi kompozycjami malarskimi, wykorzystując charakter przestrzeni, wymuszany przez nią ruch i niemożność objęcia wzrokiem całości dzieła z jednej perspektywy. Momentami praca Panek miała więc formę delikatnego rysunku kredkami, by kawałek dalej rozwinąć się w gęstą, wręcz męczącą oczy natłokiem form i zestawień barwnych kompozycję, a to, co z bliska wydawało się czystą abstrakcją, po oddaleniu się o kilka kroków układało się w przedstawienia zwierząt czy kwiatów.

Zwrot w karierze Anny Panek nie oznaczał kompletnego odcięcia się od doświadczeń wyniesionych z pola architektury – w swoim wczesnym malarstwie artystka regularnie się do tego kontekstu odnosiła. Dialog z architekturą był przy tym dialogiem polemicznym. Architektura jako taka postrzegana była przez Panek jako domena dyscyplinowania, porządku i rygoru. Malarstwo dla kontrastu jawiło się jako przestrzeń swobody, nieskrępowanej ekspresji i eksperymentu. Zarysy konkretnych przestrzeni galeryjnych pojawiały się w pracach na papierze, by następnie realne wnętrza pokryły się abstrakcyjnymi kompozycjami.

Choć dynamiczne, barwne interwencje malarskie w przestrzeń formalnie można określić jako murale, ich logika jest zupełnym przeciwieństwem klasycznego malarstwa muralowego, dopasowującego się do dostępnej powierzchni ścian i elewacji. Złożone z nieregularnych, nachodzących na siebie plam i linii prace Panek malowane w galeryjnych wnętrzach swobodnie przepływały z jednej ściany na drugą, wdzierały się na sufit, a nawet okna, jakby toczyły walkę z architektoniczną ramą, wywołując skojarzenia z wiatrem dmącym przez otwarte okno, pleniącą się nieskrępowanie dziką roślinnością lub nieubłaganie przebijającą zapory falą powodziową. Sama Panek mówiła w ich kontekście o "porastaniu" i "rozpuszczaniu" architektury.

Po raz pierwszy owe roślinne skojarzenia wydobyła Panek jeszcze na studiach, w pracy "Porastanie" na wystawie "Nie ma sorry" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w roku 2008. Najpełniejszym i najbardziej spektakularnym wcieleniem tej strategii stała się wystawa zatytułowana "Rozpuszczanie", zrealizowana w 2015 roku w Project Roomie Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Kluczowym elementem stał się w tym przypadku sam proces. Publiczność nie wchodziła do galerii "na gotowe" – przez cały czas trwania ekspozycji artystka sukcesywnie rozmywała granice wystawienniczego białego kubika, pozwalając obserwować widzom na bieżąco, jak kolejne jego partie pokrywają się smugami rozpylonej farby. Odwrotnie niż w przypadku zrealizowanego wcześniej w tym samym budynku dyplomu artystki, moment otwarcia wystawy nie wieńczył jej pracy, a dopiero ją inicjował. Jak pisał kurator wystawy Stach Szabłowski:

Text

Z punktu widzenia Anny Panek architektoniczne struktury są ramą, w którą człowiek świadomie ujmuje swoje doświadczenie, nie wyłączając doświadczenia sztuki. Malarstwo z kolei artystka postrzega jako dziedzinę pozostającą bliżej sił natury. Malarstwu można pozwolić rozrastać się i rozprzestrzeniać. W tym ujęciu zakres kontroli malarza nad malarstwem przypomina relację ogrodnika do roślin.

Podobny charakter miała zrealizowana w tym samym roku w Zachęcie w ramach wystawy "Ogrody" praca "Zakwit", tym razem jednak bardziej przestrzenna, wykonana z kawałków barwionej, satynowej glinki przyklejonych do ściany, przypominająca rój owadów czy wspinający się po ścianie galerii i pilastrach bluszcz.

Anna Panek – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Organiczne skojarzenia w malarstwie Panek bardziej bezpośrednią postać przybrały w wystawie "Oset pokrzywa" (2012) w lokalu_30, gdzie na ścianach galerii geometryczne kompozycje zbudowane z siatek prostych linii sąsiadowały z amorficznymi abstrakcjami przypominającymi leśny prześwit otoczony koronami zaśnieżonych drzew, a delikatne prace na papierze wywołujące skojarzenia z ilustracjami botanicznymi – z gęstymi obrazami przypominającymi fantazyjne pejzaże w duchu australijskich krajobrazów Witkacego czy tropikalnych scenerii z płócien Martina Johnsona Heade'a.

O ile tam owa organiczność pozostawała jedynie zasugerowana na poziomie formy i kompozycji, o tyle w projekcie "Stosunek do przyrody" malarstwo Panek przekroczyło ramy architektury, wchodząc wprost w relacje z naturalnym otoczeniem. W ramach grupowej wystawy zorganizowanej w ogródku działkowym w Warszawie artystka farbą pokryła już nie białe ściany, a ziemię w wykopanych dołach, kamienie i patyki. Jej malarskie interwencje w ogródku działkowym przypominały nieco działania Katarzyny Przezwańskiej w Parku Rzeźby na Bródnie, o ile jednak Przezwańska znaczyła delikatnymi śladami zastane pęknięcia asfaltu czy kępki trawy przebijające się ku słońcu między płytami chodnikowymi, o tyle Panek sama przekształcała otoczenie, uprawiając coś w rodzaju land artu w skali mikro, w którym farba w odcieniach intensywnej czerwieni, różu i błękitu jak gdyby wydobywała się z wnętrza ziemi. Powracające pośrednio w pracach artystki pragnienie przekroczenia społecznie skonstruowanych ram i bliższego kontaktu ze światem natury znalazło ujście w pracy formalnie dla niej nietypowej, bo wykorzystującej medium filmu. W "Dzikim życiu" artystka przemontowała fragmenty klasycznego dzieła François Truffauta "Dzikie dziecko" z 1970 roku. Bazująca na prawdziwej historii z przełomu XVIII i XIX wieku filmowa opowieść o znalezionym w lesie "dzikim dziecku", które młody lekarz Jean Itard postanawia wychować i przystosować do życia w cywilizacji, została przez artystkę odwrócona, stając się narracją o nastolatku oduczającym się życia w nowoczesnym społeczeństwie i na czworakach wracającym do lasu.

Także w autonomicznych, niewchodzących w bezpośrednie relacje z architektoniczną bądź naturalną przestrzenią pracach malarskich Panek widoczne jest na przestrzeni lat poszukiwanie nowych środków w ramach abstrakcyjnego języka. W 2016 roku w lubelskiej galerii Labirynt artystka zaprezentowała pracę "Miękkość". Formalnie nieco podobna do wcześniejszego zachętowskiego "Zakwitu" kompozycja w postaci "roju" drobnych plamek barwnych wykonana została na czterech złączonych w monumentalny panel materacach z białej gąbki, nasączonych barwnym tuszem. Za istotny punkt zwrotny w praktyce artystki uznać można wystawę "Grundlagen" w galerii Arsenał w Białymstoku w roku 2017. Malarski język Panek nie tyle uległ w niej zupełnej zmianie, co został rozłożony na części pierwsze – nieregularne plamy koloru i linie, które wcześniej swobodnie się przeplatały, tutaj zamieniły się w autonomiczne, z reguły monochromatyczne, powycinane kolorowe kształty, jakby artystka sama zaczęła organiczne formy swoich prac analizować z wnikliwością botaniczki.

W pewnym momencie malarstwo, które w rękach artystki-architektki było początkowo narzędziem "rozpuszczania" architektury opartym na intuicji i swobodzie gestu, samo stało się bardziej analityczne i projektowane z architektoniczną precyzją – szkice kompozycji Panek tworzy, co znaczące, w autoCAD-zie. W " Grundlagen" nieregularne, organiczne formy przeplatały się jeszcze z abstrakcyjnymi, wciąż nad nimi dominując, by w kolejnych pracach malarki, prezentowanych na wystawie "Dotknij sztuki" w CSW Zamek Ujazdowski (2019) szala przechyliła się na drugą stronę. Geometryczne płaszczyzny koloru są już nie namalowanymi na jednolitym podobraziu plamami, a kawałkami tkanin powycinanymi w odpowiednie formy i zszytymi w jedną kompozycję. Kompozycyjnie rygorystyczne, mają one już zupełnie inny charakter niż rozlewające się w przestrzeni wczesne prace artystki, wyrastają raczej z tradycji konstruktywizmu z jednej strony i op-artu w wydaniu Ludmiły Popiel czy Bridget Riley z drugiej. Istotny w tym precyzyjnym działaniu jest także sposób zszywania z sobą poszczególnych fragmentów. Jak pisała Dorota Monkiewicz, po precyzyjnym zaprojektowaniu obrazu w autoCAD-zie "odbywa się cięcie i zszywanie, szycie od spodu lub szycie od wierzchu. Powstaje wiele krawędzi – styków płaszczyzn. Każda z tych czynności ma charakter metafory – życia na krawędzi, bycia pod (spodem) i bycia na (wierzchu)".

Wybrane wystawy indywidualne:

2023 – "Przesunięcia" (wspólnie z Kingą Nowak), Galeria Widna, Kraków
2019 – "Zaburzenia realności" (wspólnie z Kingą Nowak), Galeria Sztuki im. Jana Tarasina, Kalisz
2018 – "Niespodziewane spotkanie", Miejsce Projektów Zachęty, Warszawa
2017 – "Grundlagen", Galeria Arsenał, Białystok
2015 – "Rozpuszczanie", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
2013 – "Klaster", Galeria Entropia , Wrocław
2012 – "Oset Pokrzywa", Galeria Lokal Transfer, Warszawa
2011 – "Elemental Painting", Galeria Heppen Transfer, Warszawa
2009 – "Królestwo", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa

Wybrane wystawy zbiorowe:

2025 – "Bujność. Sztuka kobiet w XXI wieku", Narodowe Muzeum Sztuki Mołdawii w Kiszyniowie, Mołdawia;
"Alma Mater-Prolog", BWA Zielona Góra
2021 – "Chirurgiczna robota", Salon Akademii, Warszawa
2020 – "Rok nieustającego lata", Muzeum Etnograficzne w Warszawie
2019 – "Dotknij sztuki", Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie Zamek Ujazdowski, Warszawa;
"Nigdy nie namalowałem obrazu", lokal_30, Warszawa;
"Problemy pierwszego świata: życie przed śmiercią", Fundacja Stefana Gierowskiego w Warszawie
2017 – "Detsky sen / Childhood Dream", Galeria Arsenał, Białystok
2016 – "Na opak", Galeria Labirynt, Lublin
2015 – "Palindrom", Państwowa Galeria Sztuki, Sopot;
"Ogrody", Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
2013 – "Midnight Show", BWA Wrocław
2012 – "AAAkupunktura", galeria Kordegarda, Warszawa
2008 – "Nie ma sorry", Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa