Zborowscy zastawiali w lombardzie, co się dało, byle tylko Amedeo miał gdzie mieszkać, w czym chodzić, co jeść i za co opłacić modelki pozujące do niezwykłych, nowoczesnych i śmiałych jak na tamte czasy obrazów, których za jego życia nikt nie doceniał. Malując portrety i akty, artysta inspirował się sztuką afrykańską, kambodżańskimi rzeźbami z paryskiego Muzeum Etnograficznego, nawiązując przy tym jednak do starych mistrzów, których dzieła godzinami, również w towarzystwie Luni, podziwiał w Luwrze. W mieszkaniu Zborowskich powstawały tętniące barwami dzieła, na ich kanapie pozowały modelki, Modigliani przeżywał chwile frustracji i zwątpienia. W skromnym salonie rozgrywały się poetyckie pojedynki, toczyły się dyskusje o sztuce… Leopold Zborowski czytał swoje wiersze, a Modigliani odwiedzał gospodarzy między innymi z Utrillem i Chaimem Soutinem.
Kiedy wracamy do salonu, Amedeo i Zbo siedzą na przeciwko siebie każdy zagłębiony w swojej książce. Na kolanach Leopolda śpi szczeniak. Kisling pochrapuje w fotelu, a Soutine śpi z głową ułożoną na stole.
– Panowie, kawa! – Hanka oznajmia na tyle głośno, że Mojżesz się budzi. Chaim nie.
– Proszę wybaczyć, on jest wycieńczony i nieprzyzwyczajony do wina – Modi trąca Soutina [...]
Sylwia Zientek na kartach swojej powieści ukazuje postępującą chorobę, nędzę i osamotnienie malarza, który dopiero po tragicznej śmierci zyskał rozgłos. Jego dramat obserwujemy oczami nieśmiałej i zakompleksionej z początku emigrantki z Krakowa, która jest Modiglianim i jego twórczością zafascynowana, i która zostaje jego muzą (uwiecznioną przez niego na płótnie co najmniej czternaście razy!), powiernicą, przyjaciółką, a ostatecznie także uznaną marszandką.
Lunia, córka robotnika, która nigdy nie widziała morza, z początku z trudem porozumiewa się po francusku i mozolnie przedziera się przez opasłe tomy francuskojęzycznej historii sztuki. Po śmierci Modiglianiego z sukcesem prowadzi kilka galerii, promując wielu polskich artystów, choćby Józefa Czapskiego. Umiera w wieku 95 lat w Nicei, wypisując certyfikaty potwierdzające autentyczność obrazów Modiglianiego.
Powieść pokazuje, że za sukcesem każdego twórcy stoi wiele anonimowych osób. W tle widzimy Paryż w czasach I wojny światowej i tuż po niej: zmiany obyczajowe, emancypację kobiet, skandale, wzloty i upadki paryskiej bohemy, a przede wszystkim narodziny nowoczesnej sztuki. Tajemnicza relacja Polki z Modiglianim, nieco zapomniani i bezgranicznie mu oddani, wierzący w jego talent Polacy to gotowy materiał na wciągającą opowieść, literaturę piękną czy film. Autorce udało się oddać klimat szalonych czasów i wskrzesić tajemnicze postaci z łabędzimi szyjami utrwalone na płótnie przez jednego z najchętniej kupowanych, najdroższych (i najczęściej fałszowanych!) malarzy XX wieku. Artysty, który wyprzedził swoją epokę, a umierając w nędzy i poczuciu niespełnienia zapewnił swoim modelom i oddanym przyjaciołom nieśmiertelność.
- Sylwia Zientek, “Lunia i Modigliani”, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2022, ISBN: 978–83-268-3999-3
