„Katyń”, reż. Andrzej Wajda

Ekranowa opowieść o zbrodni katyńskiej to sprawa narodowej wagi, a dla jej twórcy osobista historia. Dlatego w centrum filmu, obok mordowanych mężczyzn, znalazły się kobiety – jedną z nich była kiedyś matka Andrzej Wajdy.

Katyń Andrzeja Wajdy, film podejmujący temat tysięcy polskich oficerów pomordowanych przez sowieckie NKWD, miał swoją premierę 17 września 2007 roku, w rocznicę agresji sowieckiej na Polskę w 1939 roku. Dzieło, noszące początkowo tytuł Post mortem. Opowieść katyńska, było elementem akcji społeczno-edukacyjnej „Katyń 1940. Pamiętam”. Pomimo wielu lat, które upłynęły od zbrodni katyńskiej, ekshumacji zwłok, pomimo otwarcia archiwów i polskich prac badawczych w latach 90., nie udało się ustalić wszystkich szczegółów wydarzeń z kwietnia i maja 1940 roku.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu „Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy, fot. Fabryka Obrazu / East News

Obrazek

Кадр из фильма «Катынь» режиссера Анджея Вайды, фото: East News / Fabryka Obrazu

Akcja filmu rozgrywa się po wojnie. Matka, żona i córka polskiego oficera czekają na jego powrót z obozu. Zaniepokojone przedłużającą się nieobecnością postanawiają rozpocząć poszukiwania. Choć film Wajdy podejmuje jeden z najbardziej bolesnych dla wszystkich Polaków wątków historycznych, to jednak, jak napisał w swoim przesłaniu reżyser:

(...) film o Katyniu nie może stawiać sobie za cel odkrycia całej prawdy o tym wydarzeniu, gdyż została ona już dokonana zarówno w historycznym, jak i politycznym aspekcie. Te fakty dla dzisiejszego widza stanowić mogą tylko tło wydarzeń, jakimi są ludzkie losy, gdyż tylko one pokazane na ekranie mogą poruszyć widza w przeciwieństwie do relacji z naszej histrorii, dla której jest miejsce w spisanych dziejach tamtych czasów. Dlatego widzę mój (...) film o Katyniu, jako opowieść o Rodzinie rozłączonej na zawsze, o wielkich złudzeniach i brutalnej prawdzie katyńskiej zbrodni. (...) Film o indywidualnym cierpieniu, które wywołuje obrazy mające znacznie większą uczuciową pojemność niż historyczne fakty. Film ukazujący do bólu okrutną prawdę, której bohaterami nie są zamordowani oficerowie, lecz kobiety, które czekają na ich powrót każdego dnia, o każdej godzinie, przeżywając nieludzką niepewność (...). [www.katyn.netino.pl]

Kadr z filmu „Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy, nz. Maja Ostaszewska, fot. Fabryka Obrazu / East News

Dla reżysera jest to jeden z najbardziej osobistych filmów – przez wiele lat wraz z rodziną był przekonany, że „może ojciec nasz żyje, skoro na liście katyńskiej pojawiło się nazwisko Wajda, ale z imieniem Karol. Matka niemal do końca życia wierzyła w powrót męża i mego ojca Jakuba Wajdy (...)”. Nie wrócił.

Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 3 października 2006 roku na moście kolejowym w okolicach Warszawy, gdzie nakręcono scenę exodus polskiej ludności we wrześniu 1939. Prace trwały prawie 100 dni i zostały zakończone w styczniu 2007. Zdjęcia powstawały w 60 obiektach w różnych miejscach Polski: w Warszawie, Krakowie, Wyszkowie, Poświętnem, Jarosławiu, Starym Dzikowie.

"Katyń" w reżyserii Andrzeja Wajdy [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Katyń został pokazany pozakonkursowo podczas Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni. Wraz z premierą filmu do szkół trafiły materiały dydaktyczne zawierające opracowania na temat mordu popełnionego na polskich oficerach z 1940 roku. Film znanego polskiego reżysera stworzył też możliwość dotarcia z informacją o zbrodni katyńskiej do publiczności na całym świecie. Nie obyło się wprawdzie bez kontrowersji i gorących sporów (vide dyskusja Adama Michnika z Jean-Luc Douinem z „Le Monde”), ale najważniejsze było to, jak zwracał uwagę w 2007 roku krytyk filmowy, Tadeusz Sobolewski, że polska kultura nadrobiła wielką, narodowo-osobistą zaległość:

Ostatnia scena: rozstrzeliwanie oficerów. Do niej prowadzi cały film. Nikt tego dotąd nie pokazał. Oglądamy to po raz pierwszy. Jak niegdyś - w „Ostatnim etapie” Wandy Jakubowskiej z 1948 roku - po raz pierwszy Polacy zobaczyli obraz krematoriów. „Katyń” ma opóźnienie półwieczne. Pamiętam z dzieciństwa to słowo - było tajemnicze, niewymawialne, jakby samo jego użycie czymś groziło. Miało w sobie rdzeń kojarzący się z „katowaniem”. Filmowy obraz Katynia wejdzie do zbiorowej wyobraźni jako przedstawienie polskiej niewinnej śmierci, przemilczanej prawdy, która zostaje ukazana z całą brutalnością. [...] Ten film jest gestem Antygony.

"Katyń", Polska 2007. Reżyseria: Andrzej Wajda, współpraca reżyserska: Agnieszka Glińska, Marek Cydorowicz, reżyser II: Ewa Brodzka, asystent reżysera: Tomasz Bardorsch, scenariusz: Andrzej Wajda, Przemysław Nowakowski, scenariusz-nowela: Andrzej Mularczyk, dialogi: Władysław Pasikowski, zdjęcia: Paweł Edelman, Marek Rajca, oświetlenie: Cezary Lisowski, scenografia: Magdalena Dipont, scenograf II: Ryszard Melliwa, Marek Kukawski, dekoracja wnętrz: Wiesława Chojkowska, kostiumy: Magdalena Biedrzycka, dźwięk: Jacek Hamela, Leszek Freund, Marek Wronko, montaż: Milenia Fiedler, Rafał Listopad, charakteryzacja: Waldemar Pokromski, Tomasz Matraszek, producent: Michał Kwieciński, produkcja: Akson Studio, współfinansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej, dystrybucja: ITI Cinema (firma dystrybucyjna). Występują m.in.: Maja Ostaszewska (Anna, żona Andrzeja), Artur Żmijewski (Andrzej, rotmistrz ósmego Pułku Ułanów w Krakowie),

Danuta Stenka (generałowa Róża), Paweł Małaszyński (porucznik Piotr), Magdalena Cielecka (Agnieszka, siostra porucznika Piotra), Maja Komorowska (Maria, matka Andrzeja), Władysław Kowalski (Jan, ojciec Andrzeja, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego), Wiktoria Gąsiewska (Wiktoria, córka Andrzeja i Anny), Anna Radwan (Elżbieta, bratowa Anny), Andrzej Chyra (Jerzy, porucznik ósmego Pułku Ułanów w Krakowie), Agnieszka Kawiorska (Ewa, córka generałowej), Joanna Kawiorska (Ewa, córka generałowej), Stanisława Celińska (Stasia, gospodyni w domu generała), Agnieszka Glińska (Irena, dyrektorka gimnazjum, siostra porucznika Piotra), Antoni Pawlicki (Tadeusz "Tur", syn Elżbiety), Alicja Dąbrowska (aktorka grająca Antygonę), Jakub Przebindowski (ksiądz wikary),

Krzysztof Globisz (profesor medycyny sądowej), Krzysztof Kolberger (ksiądz kanonik), Dariusz Poleszak (niemiecki oficer), Tadeusz Wojtych (fotograf Karaś), Jan Englert (generał), Sebastian Bezzel, Jacek Braciak, Aleksander Fabisiak, Waldemar Barwiński, Waldemar Pokromski (fryzjer), Oleg Sawkin, Siergiej Garmasz (oficer rosyjski), Ilja (Igor) Zmiejew, Krystyna Zachwatowicz, Leon Charewicz, Andrzej Młynarczyk, Andrzej Pieczyński, Dariusz Toczek, Tomasz Leszczyński (oficer NKWD). Premiera: 17 września 2007; w kinach od 21 września 2007.

Źródło: Oficjalna strona filmu www.katyn.netino.pl, www.stopklatka.pl