Zdjęcie z przedstawienia "Targ na dziewczęta", fot. materiały prasowe
To właśnie wtedy jego brawurowym wykonaniem Lucyna Messal i Józef Redo oczarowali publiczność Warszawy, a wkrótce energetyczna mieszanka rytmów kreolskich, afrykańskich, południowoamerykańskich i europejskich podbiła serca Polaków. Kilka lat później na tej samej scenie Hanka Ordonówna i akompaniujący jej Tadeusz Olsza otrzymali niemilknącą owację na stojąco za swoje "Tango argentino", które z biednych przedmieść Buenos Aires już na zawsze zagościło w repertuarach najpopularniejszych rewii, teatrów i kawiarni, do kina i kaberetu. Przedstawiamy pionierów polskiego tanga, wybitnych kompozytorów, wykonawców i utorów tekstów najpiękniejszych polskich tang.
Światowy przebój z Polski - Tango Milonga
Komponował eleganckie walce, bluesy i fokstroty, ale międzynarodową sławę przyniosły Jerzemu Petersburskiemu dopiero niezapomniane do dziś tanga. Jego "Tango Milonga" z 1929r. porywające do tańca publiczność stołecznych rewii, teatrzyków i kabertów, niosące się po ulicach i knajpach Warszawy,oklaskiwany był także w słynnym Casino de Paris i na Broadway'u. Śpiewała go Hanka Ordonówna, Pola Negri i Edith Piaf, nagrywały największe i najbardziej prestiżowe orkiestry świata.
Dzięki wiedeńskiej wytwórni fonograficznej "Viener Boheme Verlag" Tango Milonga wyruszyło także w międzynarodwe tournee i pod zmienionym tytułem "Oh, Donna Clara" zawojowało świat muzyki Japonii, Brazylii, Szwajcarii, a nawet kolebki tanga - Argentyny, gdzie Petersburski od 1949r. aranżował i pisał wspólnie ze słynnym kompozytorem tang Astorem Piazzollą.Obok niemieckiego "Tango Notturno", amerykańskiego "Blue tango", czy meksykańskiego "La paloma", polskie "Tango Milonga" zaliczane jest do najpiękniejszych i najpopularniejszych tang świata.
Jerzy Petersburski jest autorem także m.in.energicznego "Tanga andrusowskiego", symbolu warszawskiego folkloru, do tej pory wykonywanego przez kapele podwórkowe i orkiestrę z Chmielnej oraz lirycznego szlagieru "Ta ostatnia niedziela" wykonywanego przez Mieczysława Fogga. Ten muzyczny symbol z 1936r. modny i znany był w Argentynie jako "En ultimo domingo" .Dotarł także Moskwy - tu nagranie tanga zaproponowano wiodącej wówczas orkiestrze pod dyrekcją Aleksandra Cfasmana do tekstu rosyjskiegopoety Iosifa Alwieka. I znowu sukces. "Trzy rosyjskie fabryki tłoczące płyty winylowe, długo nie mogły zaspokoić zapotrzebowania rynku. A kiedy w końcu im się to udało – "Utomlennoje sonce" brzmiało w każdym domu wyposażonym w patefon."- czytamy na stronie muzykarosyjska.pl
Pola Negri w rytmie Tango Notturno
Pola Negri jako śpiewaczka Vera w jednej ze scen filmu "Mazur", fot. Narodowe Archiwum cyfrowe
"Tango Notturno" – niemiecki film z 1937 roku pewnie przeszedłby bez echa, gdyby nie brawurowa rola Poli Negri. Tytułowe tango skomponowane przez Hansa-Otto Borgmanna i wyśpiewane przez polską gwiazdę światowego kina niskim gardłowym głosem, miał być wzorem dla samej Marleny Dietrich, która pięc lat później zmierzyła się z tą rolą.
W Polsce "Tango Notturno" przetłumaczyli i spopularyzowali poeci Władysław Szlengel i Józef Lipski, a śpiewała słynna pieśniarka warszawskiego getta Wiera Gran, a także Mieczysław Fogg i Sława Przybylska.
" (...)Słyszę tango notturno,
Tango sprzed tylu lat...
Ty wciąż je dla mnie grasz,
Co noc sercem je słyszę,
Widzę białe klawisze,
Widzę białą twą twarz(...)"
Ordonka na "Uliczce w Barcelonie"
Była jedną z najbarwniejszych osobowości swojej epoki, królową estrady hipnotyzującą publiczność wdziękiem, elegancją i talentem.W 1929 Hanka Ordonówna, gwiazda kabaretu i rewii okresu międzywojennego, była u szczytu swej kariery. Gdy na scenie legendarnego Qui Pro Quo wykonała nieznane dotąd rytmiczne hiszpańskie tango "Uliczka w Barcelonie", oklaskom publiczności nie było końca.
Polski tekst wraz z płytą podarował Ordonce w prezencie tajemniczy wielbiciel jej talentu. Historyk tanga i kolekcjoner płyt Jerzy Płaczkiewicz pisze:
Reklama sklepu muzycznego "Brydzki", fot. materiały prasowe
"Była to zapewne płyta "Columbia", która wówczas ukazała się w polskiej reedycji na naszym rynku z nagraniem pieśniarki Pilar Arcos. Ordonce tak bardzo spodobał się zarówno tekst jak i muzyka, że zdecydowała się włączyć piosenkę do swojego programu i zaśpiewać, od razu, następnego wieczoru. Piosenka, wykonana wspólnie z grupą wokalną Chór Dana, odniosła natychmiastowy sukces. A nieznanym autorem tekstu okazał się arystokrata – Michał Tyszkiewicz." Jak się okazało przyszły mąż Hanki Ordonówny.
Teksty piosenek pisali dla niej także m.in. Julian Tuwim i Antoni Słonimski, muzykę komponował jazzowy wirtuoz z Morskiego Oka Henryk Wars. Pierwszą płytę gramofonową - tango "Daj mi słowo" wydała w Syrena Records, pierwszej przedwojennej polskiej wytwórni fonograficznej, choć współpracowała także z wydawnictwami z Paryża i prestiżowym niemieckim Odeonem. Jej repertuar ozdabiały także inne tanga, któe przeszły do historii muzyki - "Kochany i miły", "Milongera", "Gdy wszystko stracę", "Zostaniesz Ty" czy "Marzenie".
Złota pantera czyli Zizi Halama w klatce
Zizi Halama i Tadeusz Olsza w jednej ze scen tanga "Złota pantera", fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Cyrkowe umiejętności słynących w międzywojennej Warszawie także z niezwykłej gracji i temperamentu sióstr Halama zaprocentowały podczas niezliczonych rewiowych występów i recitali niekończącymi się brawami publiczności. Przebój "Złota pantera" wykonywany wspólnie ze śpiewakiem Tadeuszem Olszą w Morskim Oku , Zizi Halama wspomina w książce "Powróćmy jak za dawnych lat" Dariusza Michalskiego:
"Scenę błyskawicznie przerobiono na arenę. Ustawiono na niej dużą metalową klatkę i w niej występowaliśmy. Mój partner w butach z cholewami, bryczesach, jedwabnej koszuli i z pejczem w ręku tresował ubraną na złoto panterę, którą byłam ja: dzika, niposłuszna, w końcu uległa swojemu panu. Podziwiałam Tadeusza, który śpiewając, musiał mnie dźwignąć na ramiona, a wcale nie byłam piórkiem. Na początku Olsza sapał, ale z czasem jednak przyzwyczaił się. Przyznał mi sie po latach, że marzył, aby ta rewia została wygwizdana, żeby przepadła u publiczności i recenzentów. ale nie - graliśmy ją równo dwieście razy!"
Tekst do tego "najbardziej erotycznego tanga" napisał Andrzej Włast:
"Jak pantera, co w złotej klatce śpi,
Prężysz swój złocisty kark
I rozchylasz czerwień warg,
By za chwilę zwisnąć ramionami u mych bark
Jak pantera wchodzisz żądna krwi(...)"
Oj, Dana Chór
Chór Dana, 1937, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Pierwszy w Polsce chór rewelersów zadebiutował w 1928r. na scenie kabaretu Qui pro Quo. W repertuarze mieli chopinowskie mazurki, pieśni Czajkowskiego, ale to śpiewane w oryginale argentyńskie tanga przyniosły im największą popularność. Ten męski kwartek, a potem także kwintet dużo koncertował za granicą, m.in. w Niemczech, Estonii, na Łotwie, w ZSRR, Finlandii, Norwegii, Szwecji, Austrii, we Włoszech i w USA, gdzie wystąpił w 31 stanach. Dla firmy fonograficznej Odeon nagrywał kilkadziesiąt piosenek rocznie, w tym m.in. słynne "Tango Łyczakowskie"- muzyczny hołd dla przedwojennego Lwowa.
W historii tanga na zawsze pozostanie też "Może dziś", tango którego nagranie płytowe rozeszło się w 1932r. w rekordowym nakładzie 18 tysięcy egzemplarzy czy tango sentymentalne "Co nam zostało z tamtych lat" do tekstu Juliana Tuwima.
Pani minister tańczy
Kadr z filmu "Pani minister tańczy" w reżyserii Juliusza Gardana, fot utor Zdjecia fot. Filmoteka Narodowa / www.fototeka.fn.org.pl
Jedna z najpopularniejszych gwiazd przedwojennego kina i estrady - Pola Mankiewiczówna, zasłynęła jako pierwsza wykonawczyni słynnego walca "Francois", szlagierami były tez wykonywane przez nią tango - "Jesienne róże" z 1933r. wykonywane w duecie z amantem ówczesnego kina Aleksandrem Żabczyńskim.
Mieczysław Fogg nagrywa w Sydney
Mieczysław Fogg zdobywał publiczność nie tylko autorskimi interpretacjami, ale także przede wszystkim zmysłowym, lirycznym barytonem. Nagrywał z Chórem Dana i solo dla wytwórni płytowych Odeon, Syrena Record, Syrena-Electro i Parlophone. Po wojnie jego głos uwieczniano na płytach w kraju i za granicą, m.in. w Anglii, USA i Australii. Płyty z jego nagraniami osiągnęły nakład ponad dwudziestu pięciu milionów egzemplarzy.
Wiera Gran po hawajsku i brazylijsku
Legendarna pieśniarka warszawskiego getta, aktorka kabaretowa i filmowa Wiera Gran pierwszy raz stanęła oko w oko z publicznością nocnego klubu Paradis w 1934r., wykonując "Tango brazylijskie".
"Sympatyczna Wiera Gran, jedna z większych atrakcji Paradisu, nagrała nową płytę, która pod każdym względem stoi o wiele wyżej od poprzednich - pisał jeden z recenzentów prasowych w 1936 r. - Nareszcie znalazła właściwy swój rodzaj; jest to typowa 'diseuse', która nigdy nie powinna nadużywać swego głosu."
W okresie międzywojennym Wiera Gran nagrała ok. 20 płyt, akompaniowali jej m.in. Henryk Wars, Andrzej Gold czy orkiestra gitar hawajskich. Oto jedno z najpiękniejszych je tang.
Obchodom jubileuszu 100-lecia tanga w Polsce towarzyszy bogaty festiwalowy program, w którym znalazły się tanga do tańczenia, grania i śpiewania, wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny:
23 października 2013
Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Warszawa
18:00-19:00 Spotkanie/panel dyskusyjny: "Artyści polskiego tanga (twórcy i wykonawcy) oraz ich dorobek fonograficzny. Lata 1920-1930-1940".
24 października 2013
Muzeum Woli oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, ul. Srebrna 12, Warszawa
18:00-19:00 Warsztaty tango dla wszystkich.
25 października 2013
Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Warszawa
18:00-19:00 Spotkanie: "Polacy w Argentynie".
26 października 2013
Muzeum Woli oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, ul. Srebrna 12, Warszawa
11:00-11:45 Warsztaty tango rodzinne – międzypokoleniowe.
Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Warszawa
16:00-17:00 Spotkanie: "Językiem tanga- czyli rzecz o lunfardo i gwarze warszawskiej".
17:00-17:45 Spotkanie: "Tango Story – niezwykła opowieść o historii tanga".
18:00-19:00 Spotkanie: "Tango. Taniec. Inspiracja".
27 października 2013
Teatr Wielki Opera Narodowa,
12:50-13:30 Warsztaty tango dla dzieci.
Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Warszawa
11.00, 14.00 Pokaz filmu "Henryk Wars. Pieśniarz Warszawy".
28 października 2013
Budynek PASTA, Ul. Zielna 39, Warszawa
100 LAT TANGA
18:00 Gala zamknięcia Festiwalu.
źródła: "Powróćmy jak za dawnych lat. Historia polskiej muzyki rozrywkowej 1900-1939", Dariusz Michalski, wyd. Iskry 2007r., muzykarosyjska.pl, materiały organizatorów, wikipedia.pl, oprac, Anna Legierska, 22.10.2013r.