Ewa Dziarnowska: Szukam przestrzeni, w których można poczuć ulgę [WYWIAD]

ewa_dziarnowska_104bis.jpg, default, Ewa Dziarnowska w przedstawieniu „This resting, patience”, premiera: 13 stycznia 2024 podczas Tanztage Festival, Sophiensaele, Berlin, fot. Spyros Ren

#taniec

W jej spektaklu widzowie i widzki mają szansę wejść w nietypową relację z performerkami. This resting, patience polska publiczność będzie mogła zobaczyć w czerwcu na poznańskim Festiwalu Malta.

W ubiegłym roku Ewa Dziarnowska prezentowała swój spektakl m.in. na włoskim Festiwalu Santarcangelo w ramach cyklu „Focus on Poland”. Teraz, po raz pierwszy, pokaże go w Polsce – 27 i 28 czerwca 2026 roku na poznańskim Festiwalu Malta.

Wiktoria Tabak: Odpoczynek i cierpliwość – to dwa słowa z tytułu twojej pracy This resting, patience, ale też potencjalne praktyki oporu wobec rozpędzonego kapitalizmu. Co ten tytuł dla ciebie oznacza?

Ewa Dziarnowska: Nie do końca lubię wymyślać tytuły, bo one od razu dookreślają i ukierunkowują interpretacyjnie to, co tworzę. Tym razem tytuł jest kawałkiem cytatu z graffiti, na które przypadkowo natknęłam się w Lizbonie kilka lat temu: „This resting, patience is made of what you said but never deliver”. W pewnym sensie odnosi się on do zawodu miłosnego, niespełnionych obietnic, ale też po prostu – do ekonomii uważności. Ile dajemy sobie czasu na skupienie, jak patrzymy na performans, czego od niego oczekujemy, po jakim czasie się nudzimy? Ta antykapitalistyczna perspektywa też była tutaj ważna. Chciałam stworzyć przestrzeń, w której można pobyć razem, poczuć ulgę i odetchnąć. Poszukać sposobów na spędzenie ze sobą czasu w jednym miejscu – takich, które pomogą nam na chwilę porzucić środowiskową czy polityczną polaryzację.

Zapytałam cię o odpoczynek, bo w spektaklu przez trzy godziny razem z Leah Marojević tańczycie, intensywnie testujecie granice swoich ciał, relacje z przestrzenią i publicznością – w tym kontekście to słowo wydało mi się raczej pewną grą z oczekiwaniami czy wyobrażeniami.

Zwykle buduję moją relację z tańcem poprzez praktykę studyjną, która ma trochę medytacyjny charakter. Czasami mam wrażenie, że nie tańczę po to, żeby coś wyrazić, tylko żeby zrozumieć, co mam w środku – zobaczyć, czego taniec może mnie w danej chwili nauczyć. To na pewno jest wymagający, trzygodzinny projekt, ale jego struktura jest tak wymyślona, że wykonywanie poszczególnych fragmentów bywa też dla nas relaksujące. Poza tym, odpoczywać w trakcie spektaklu może też publiczność.

Kiedyś na festiwalu ImPulsTanz w Wiedniu obejrzałam kameralne przedstawienie Angeli Schubot Vitovec. Występowały w nim moje koleżanki – miały na sobie dresy, wszystko tam było luźne, pozbawione presji. Publiczność zajmowała dowolne miejsca, a performerki po prostu się poruszały, czasem podejmując z nami interakcję. W tym festiwalowym zgiełku sprawiło mi to ogromną ulgę i przyjemność. Myślę, że coś z tego doświadczenia przeniosłam do swojej praktyki. Zresztą za każdym razem, gdy pracuję nad czymś autorskim, to najpierw się zastanawiam, co w danym momencie lubię oglądać.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Spektakl Ewy Dziarnowskiej z Leah Marojević „This resting, patience”, premiera: 13 stycznia 2024 podczas Tanztage Festival, Sophiensaele, Berlin, fot. Spyros Rennt

Obrazek

this_resting_patience.jpg

W waszym performansie też nie ma sztywnego podziału na scenę i widownię, publiczność może wchodzić i wychodzić, kiedy chce. Jak to na was wpływa?

Mamy swoje bezpieczniki, ramy, których się trzymamy, ale nigdy do końca nie wiemy, jaki będzie odbiór. Wiele zależy od publiczności. Od dawna interesuje mnie bardziej demokratyczny, niehierarchiczny rodzaj bycia na scenie. Staram się unikać myślenia o performowaniu w kontekście wyeksponowania, ekspertyzy, przywileju. Myślę o sobie jako o jednej spośród wielu w pomieszczeniu, która coś robi – otwiera innych na wspólny ruch. Świetnie mi się gra, jeśli na widowni jest dużo moich znajomych, z którymi wcześniej tańczyłam, bo czuję od nich dużo wsparcia.

Ale cała ta sytuacja w This resting, patience jest dla mnie głównie o relacjach. O tym, kogo widzimy, jak się z tym czujemy, co robimy ze swoimi emocjami. Nie zmuszamy nikogo do partycypacji. Chodzi nam o wspólne bycie w jednej przestrzeni. Dlatego najpierw my musimy coś od siebie dać, zaprosić widzów do tej wspólnoty, zadbać o to, żeby poczuli się komfortowo, przełamać bariery, a potem – patrzeć, dokąd to zmierza. To bardzo poruszające, gdy publiczność po jakimś czasie zaczyna się otwierać i staje się częściowo współodpowiedzialna za ten proces.

Ewa Dziarnowska w przedstawieniu „This resting, patience", premiera: 13 stycznia 2024 podczas Tanztage Festival, Sophiensaele, Berlin, fot. Spyros Rennt

A czy tworząc koncepcję tego spektaklu od początku myślałaś o zaproszeniu do niego Leah Marojević?

Pierwotnie miał to być solowy projekt. Leah była osobą, którą kojarzyłam przez wspólnych znajomych, widziałam ją też w dwóch projektach – jej obecność sceniczna zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Pomyślałam, że jest świetna i że chciałabym ją poznać, także prywatnie. Zadzwoniłam do niej. Od razu złapałyśmy nić porozumienia. Okazało się, że mamy podobne doświadczenia, oglądałyśmy te same spektakle, mamy ze sobą wiele wspólnego. W tej pracy dużo wyprowadzamy z improwizacji, operujemy zbieranymi przez lata narzędziami, wrażliwością, którą zbudowałyśmy w innych pracach z różnymi osobami. Leah jest świetną tancerką, nie stworzyłabym tej pracy bez niej. Podobnie jak bez Krzysztofa Bagińskiego odpowiedzialnego za dźwięk czy Jacqueline Sobiszewski, która zrobiła nam światła. Wszystko to wyniosło ten spektakl na taki poziom, do którego sama na pewno nie byłabym w stanie go doprowadzić.

Pokazywałyście ten performans m.in. w Oslo, Sztokholmie, Wiedniu. Czy zauważasz różnice w odbiorze w zależności od miejsca?

Sposób, w jaki ludzie wchodzą z nami w interakcje, przemieszczają się, jest zupełnie inny w Berlinie, a inny w Monachium, gdzie widzowie są przyzwyczajeni do bardziej klasycznej ekspozycji choreografii. Ale zawsze, gdziekolwiek pokazujemy This resting, patience pod koniec tego trzygodzinnego performansu udaje nam się wytworzyć wspólnotę. Czasem dojście do tego miejsca zajmuje dłużej, czasem krócej.

Z tego, co mówisz, odnoszę wrażenie, że najbardziej ciekawi cię ten performatywny wymiar choreografii.

Zdecydowanie tak. Tworząc This resting, patience dużo myślałam o społecznej funkcji choreografii. Mniej interesuje mnie oglądanie wyeksponowanego, sprawnego techniczne ciała na scenie, a bardziej sytuacje, w których taniec może pomóc ludziom się ze sobą połączyć, dobrze bawić, budować relacje ze swoim ciałem, światem czy z innymi osobami. W trakcie spektaklu widzowie podchodzą do nas, mogą się poprzyglądać naszym ciałom z bliska – wszystko to otwiera nowy model patrzenia, wytwarza bardziej zaangażowane i poetyckie spojrzenie. Uruchamia też inny rodzaj empatii.

Bliskość jest w tym projekcie chyba dość kluczowa – nie tylko między wami a publicznością, ale też między tobą a Leah.

To było dla mnie bardzo ciekawe podczas pracy – patrzeć na Leah, na to, jak się porusza, co jej ruch we mnie aktywuje, jaką wrażliwość uruchamia, jak zaczynam postrzegać szerszy krajobraz, gdy mam coś bardzo blisko przed oczami, gdzie wtedy skupia się moja uwaga.

Chciałabym cię też dopytać o spektakle innych choreografów, w których występujesz jako performerka. Współpracowałaś m.in. z Wojtkiem Grudzińskim czy Alexem Baczyńskim-Jenkinsem. Jak to wygląda – czy współtworzysz te projekty również konceptualnie, dramaturgiczne, czy raczej dostajesz określone zadania do wykonania?

To za każdym razem jest ustalane od nowa. Do każdego projektu wnoszę swoje doświadczenie, praktykę, wiedzę, konteksty – na tym poziomie też je współtworzę. Im jestem starsza, tym bardziej lubię, gdy ktoś potrafi mi konkretnie powiedzieć, co mam zrobić. Wtedy też mogę się czegoś od tej osoby nauczyć, zobaczyć, jak naprawdę wygląda jej sposób myślenia. Kiedyś tego nie lubiłam. Potrzebowałam więcej wolności i jak najmniej narzuconych z góry instrukcji.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Spektakl Ewy Dziarnowskiej z Leah Marojević „This resting, patience", premiera: 13 stycznia 2024 roku podczas Tanztage Festival, Sophiensaele, Berlin, fot. Spyros Rennt

Obrazek

ewadziarnowska.jpg

Od lat mieszkasz i pracujesz głównie w Berlinie, ale byłaś też związana z poznańskim Starym Browarem Nowym Tańcem – programem kuratorowanym przez Joannę Leśnierowską. Jak ten projekt wspominasz?

Na pewno nie byłabym w miejscu, w którym jestem, gdyby nie Stary Browar Nowy Taniec – gdybym nie chodziła tam na warsztaty i nie oglądała tych wszystkich spektakli jako nastolatka. Joanna organizowała wykłady o tańcu, zapraszała świetne osoby, popularyzowała twórczość zagranicznych artystów. Mało osób to wtedy w Polsce robiło, niewiele było takich miejsc, zresztą nadal nie ma ich zbyt dużo. Miałam szczęście, że udało mi się tam wtedy trafić.

Brakuje ci dzisiaj takiego miejsca na polskiej mapie choreograficznej?

Tak, ten projekt miał ogromną wartość. Wielka szkoda, że się zakończył. Był taki moment, że naprawdę sporo się w Polsce działo w obszarze choreografii. Często przyjeżdżałam wtedy także do Warszawy, pracowałam m.in. w CSW. I nagle wszystko się zmieniło – dużo miejsc się pozamykało, możliwości się skurczyły. Mamy świetnych choreografów i tancerzy, którzy nie mają tu gdzie pracować. Chyba jeszcze tylko w Komunie Warszawa nadal można wyprodukować swój spektakl choreograficzny.

Być może ta sytuacja zmieni się na lepsze, gdy zostanie otwarty Pawilon Tańca i Innych Sztuk Performatywnych.

Cała nadzieja w tym.

Co prawda w Berlinie teraz też robi się nieciekawie, obcinane są wydatki na kulturę, ale zastanawiam się, jakie systemowe rozwiązania – z twojego doświadczenia – warto byłoby stamtąd przeszczepić na polski grunt.

Berlin rzeczywiście staje się coraz bardziej konserwatywny, kiedyś było tu dużo więcej sztuki eksperymentalnej, poszukującej. Natomiast jeśli chodzi o dobre praktyki, to ciekawa była dla mnie sytuacja pandemiczna. System wsparcia działał tu bardzo sprawnie, pieniądze były rozdawane w demokratyczny sposób. Dostawaliśmy mniejsze kwoty, ale dzięki temu więcej osób mogło liczyć na wsparcie. Myślę, że takie wspólnotowe, społeczne podejście do dystrybucji dotacji jest nam dzisiaj bardzo potrzebne. Musimy się również wspierać w ramach środowiska – proponować sobie pracę, dzielić się kapitałem. Po prostu: troszczyć się o siebie nawzajem.

Język Polish