"Charków! Charków!", reż. Svitlana Oleshkolana

"Charków! Charków!", reż. Svitlana Oleshko

20240320_karolina_jozwiak_charkow_charkow_generalna_www-42-_auto_1400x800.jpg, default, Scena z przedstawienia "Charków! Charków!", reżyseria: Svitlana Oleshko, 2024, Teatr Polski w Warszawie, fot. Karolina Jóźwiak/Teatr Polski w Warszawi

#teatr

Jeśli uważacie, że musical nie może być artystyczny i awangardowy, koniecznie zobaczcie spektakl "Charków! Charków!", który powstał na zamówienie Teatru Polskiego w Warszawie. Przekonacie się, że jest inaczej.

Twórcy przedstawienia – znany ukraiński pisarz Serhij Żadan, reżyserka mieszkająca i działająca w Teatrze Polskim od początku wojny Svitlana Oleshko, choreografka Maria Lozova i autor muzyki Noam Zylberberg – zabierają nas w roztańczoną i rozśpiewaną podróż do Charkowa lat 20. XX wieku, stolicy Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, wcześniej będącej częścią imperium rosyjskiego. To tu Łeś Kurbas, czy raczej wzorowana na nim postać Reżysera (w tej roli wspaniale śpiewający i tańczący, a także znakomicie odnajdujący się w klimacie retro Modest Ruciński), najważniejsze nazwisko ukraińskiej awangardy teatralnej, próbuje zaszczepić w mieszczańskiej publiczności ducha eksperymentu. Jednocześnie lawiruje między wymaganiami coraz bardziej autorytarnej władzy i wywołuje skandal romansem z kreowaną przez Dorotę Bzdylę główną Aktorką; w domyśle: aktorką z Teatru Berezil, opus magnum Kurbasa (od ukraińskiego "berezen", czyli: marzec. Jak pisał twórca: "Wybieram Marzec – zapowiedź lata").

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia "Charków! Charków!", reżyseria: Svitlana Oleshko, 2024, Teatr Polski w Warszawie, fot. Karolina Jóźwiak/Teatr Polski w Warszawie,

Obrazek

20240320_karolina_jozwiak_charkow_charkow_generalna_www-49-_auto_1400x800.jpg

Na szczególną uwagę zasługuje warstwa muzyczna przedstawienia – grający na żywo zespół instrumentalny, przywodzący na myśl tradycje kina niemego, który musi być doskonale zgrany z działaniem i wypowiedziami aktorów na scenie. Wybijają się także świeże, nowatorskie aranżacje retro kawałków pianisty Noama Zylberberga, a także efekty wizualne – czarno-białe projekcje, filmy z tamtego czasu z eksperymentalnym montażem, czy kostiumy nawiązujące do autentycznej estetyki artystów z kręgu Kurbasa (do nadruków na płaszcze Katarzyna Zawistowska wykorzystała prawdziwe plakaty Teatru Berezil).

"Charków! Charków!" nie jest jednak wcale hermetyczny, adresowany do wąskiego grona miłośników formizmu, konstruktywizmu, surrealizmu czy teatralnej Wielkiej Reformy, lecz opowiada raczej o ponadczasowych problemach teatru i instytucji kultury w ogóle – na ile mogą one kształtować gust widzów, na czym może polegać ich misja i na ile kultura zależy od budżetu, publiczności, a na ile od władzy, państwa, a także od określonej estetycznej tendencji. Spektakl jest zatem też opowieścią o uwikłaniu teatru w politykę. Żonglowanie pomarańczami z jednej sceny przedstawienia jest żonglerką idei, lecz nie może nie przywodzić na myśl także Pomarańczowej Rewolucji, pragnienia wybicia się Ukrainy na niezależność.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia "Charków! Charków!", reżyseria: Svitlana Oleshko, 2024, Teatr Polski w Warszawie, fot. Karolina Jóźwiak/Teatr Polski w Warszawie,

Obrazek

20240320_karolina_jozwiak_charkow_charkow_generalna_www-29-_auto_1400x800.jpg

Obecny tylko na projekcjach Dyrektor Teatru (Andrzej Seweryn), pochodzący jakby z innej rzeczywistości, z rezygnacją podpisuje piórem wiecznym coraz to nowe dekrety. Przypomina błazna, mima, a jednocześnie odgrywa rolę Wielkiego Brata, patrzącego na całe show z góry. A może nawet – jeśli pójść za Szekspirem i jego teatralną metaforą świata ("Świat jest teatrem, a aktorami ludzie, którzy kolejno wchodzą i wychodzą") – bardzo ludzkim i niedoskonałym, mimo potęgi bojącym się o swoją pozycję, pijącym wódkę Bogiem.

W nietypowej, bo przecież zwykle sztampowej, konwencji musicalu twórcy przedstawienia pokazują starcie różnych estetyk i prądów, a także walkę ludzi sztuki o twórczą wolność oraz ich sprzeciw wobec przyzwyczajeń mieszczańskiej publiczności. Teatr charkowski pełnymi garściami nawiązuje do zdobywającej dopiero wielbicieli X Muzy, będącej wówczas nową technologią, poetyki radia i gazet, pragnie przemawiać do masowej wyobraźni i nią zawładnąć, jednocześnie wysoko zawieszając artystyczną poprzeczkę. Czy ten wieczny dylemat da się rozwiązać? W opowieści o Charkowie sprzed stu lat nawet w lekkiej formie songów, aktorskich i tanecznych popisów gęstnieje jednak atmosfera zagrożenia, nasuwająca skojarzenia z naszą współczesnością. Wywołuje także refleksję o tym, jak kultura ukraińska już nieraz w historii była marginalizowana, traktowana jako niższa od kultury rosyjskiej. Brzmienie tych wątków wzmacnia słodko-gorzki happy end, w którym główny bohater nie zostaje rozstrzelany jak jego historyczny pierwowzór, lecz porzuca niewdzięczne miasto, nad którym zbierają się chmury totalitaryzmu, emigruje do Ameryki, gdzie otrzymawszy Oscara, staje się dla Zachodu egzotyczną gwiazdą…

"Charków! Charków!", reż. Svitlana Oleshko. Autor: Serhij Żadan. Przekład: Adam Pomorski. Muzyka: Noam Zylberberg, Scenografia i kostiumy: Katarzyna Zawistowska. Choreografia: Maria Lozova. Występują: Dorota Bzdyla, Jakub Kordas, Michał Kurek, Modest Ruciński. Premiera 22.03.2024. Scena kameralna im. S. Mrożka, Teatr Polski im. A. Szyfmana w Warszawie.

Język Polish