5 nowych photobooków wartych uwagi
Od powidoków wojny w Ukrainie, przez ślady przemysłu górniczego, aż po intymne zapisy macierzyństwa i doświadczeń religijnych. Przyglądamy się książkom fotograficznym, które pokazują, jak za pomocą serii obrazów można opowiadać o relacji człowieka z przestrzenią, przeszłością i trudnymi emocjami. Prezentujemy także cztery niezależne oficyny wspierające autorskie projekty.
Michał Łuczak – Extraction / Wydobycie
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Michał Łuczak, Extraction / Wydobycie, fot. Archiwum Słońca
Obrazek
1_1_1_extraction_ph_alicjakielan-kopia-s.jpg
Punktem wyjścia dla Michała Łuczaka jest Górny Śląsk – region przez ponad dwa stulecia definiowany i kształtowany poprzez przemysł związany z wydobyciem węgla. Fotograf rejestruje ten obszar w czasie, gdy kolejne kopalnie są likwidowane, a Polska przechodzi transformację energetyczną. W kadrach pojawiają się tereny poeksploatacyjne, osiadająca ziemia, demontowana lub znikająca infrastruktura, a także przestrzenie, które stopniowo są odzyskiwane przez naturę.
Fotografie Łuczaka są uniwersalną próbą spojrzenia na relację człowieka z ziemią, z której czerpie on zasoby, ale jednocześnie zmienia jej kształt na pokolenia. Autor skupia się na zapisie procesów często niewidocznych dla postronnego obserwatora, choć trwale wpływających na życie całych społeczności jeszcze długo po zakończeniu działalności przemysłowej, jak na przykład ruchy ziemi, które skutkują osuwaniem się budynków.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Michał Łuczak, Extraction / Wydobycie, fot. Archiwum Słońca
Obrazek
1_13_extraction_ph_alicjakielan-s.jpg
Wydobycie to refleksja nad długofalowymi konsekwencjami ludzkiej ingerencji w środowisko, a co ważne – temat sfotografowany został w sposób niezwykle intrygujący, pełny szyfrów i niedopowiedzeń. Jednocześnie jest to wieloletnia dokumentalna praca wykonana przez insidera, Ślązaka. Michał Łuczak w wywiadzie w 2022 roku tak podsumował swoje podejście do tworzenia:
W sztuce staram się unikać publicystyki i aktywistycznego zacięcia. Będąc odbiorcą, wolę, jak autor lub autorka podprowadzają mnie do rozwiązania, ale to ja muszę podjąć decyzję, określić swój stosunek do sprawy. Chciałbym, by w przypadku mojej twórczości to podobnie wyglądało.
Fotografie i układ zdjęć: Michał Łuczak
Wydawca: Archiwum Słońca
Kurator: Łukasz Rusznica
Projekt: Joanna Jopkiewicz (Grupa Projektor)
Daria Izworska – God’s Children
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Daria Izworska, God’s Children, fot. Rust Publishing
Obrazek
godschildren-rust.jpg
Artystka w swojej książce powraca do doświadczeń dorastania w radykalnej wspólnocie religijnej. Jej ojciec pełnił w niej funkcję pastora, a większość rodziny przeszła konwersję. Strukturę tę opuścili, gdy Izworska miała dwanaście lat. Publikacja stanowi próbę przepracowania tamtego okresu oraz zbadania jego wpływu na dorosłe życie. Pracę można więc uznać za dokumentację procesu budowania osobistej podmiotowości.
Izworska łączy różne materiały wizualne: archiwa rodzinne, inscenizowane wydarzenia z przeszłości, wykonane przez siebie zdjęcia obiektów i artefaktów związanych z życiem we wspólnocie. Za sprawą tego nawarstwiania form autorka odsłania mechanizmy indoktrynacji oraz ujawnia warstwy psychicznego warunkowania, jakim poddawane są jednostki wewnątrz zamkniętych systemów religijnych. Projekt, rozwijając się na kolejnych stronach książki, staje się zapisem emancypacji i próbą odzyskania własnego głosu za pomocą medium fotografii.
Fotografie i układ zdjęć: Daria Izworska
Wydawca: Rust Publishing
Projekt: Jakub Szachnowski, Daria Izworska
Katarzyna Wąsowska, Marianne Wasowska – Waiting for the Snow
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Katarzyna Wąsowska, Marianne Wasowska, Waiting for the Snow, fot. Yogurt Editions
Obrazek
waiting-for-the-snow-wasowskie.jpg
Autorki – polsko-francuski duet fotografek, a prywatnie kuzynek – podejmuje temat migracji mieszkańców wsi z ziem polskich pod zaborami oraz w okresie międzywojennym do Brazylii i Argentyny. Projekt rodzi się z osobistego doświadczenia rodziny rozproszonej po świecie, ale i z potrzeby redefinicji pojęcia tożsamości narodowej w kontekście współczesnych kryzysów migracyjnych. Wąsowskie analizują mechanizmy kolonizacji w Ameryce Południowej, napędzane wówczas kampaniami promocyjnymi, które ignorowały obecność ludności rdzennej na przekazywanych osadnikom terenach. Wskazują przy tym na złożone uwarunkowania historyczne: głód ziemi wśród rolników, brak rąk do pracy po zniesieniu niewolnictwa w Brazylii, państwową politykę „wybielania” tamtejszych społeczeństw oraz argentyńskie plany budowy nowoczesnego państwa w oparciu o robotników z Europy.
Styl wyświetlania galerii
wyświetl slajdy
Wizualna i materialna struktura książki, zaprojektowana przez Francescę Todde, rezygnuje z prostej kroniki na rzecz wielowarstwowego eseju. Autorki łączą własne kadry z dokumentami archiwalnymi i albumami rodzinnymi. Zbierają relacje oparte na zbiorowej pamięci Polonii o kraju pochodzenia, a jednocześnie kierują uwagę na procesy kreolizacji. Obserwują, jak po ponad stu latach słowiańskie tradycje łączą się z kulturą Ameryki Południowej, tworząc nową tożsamość opartą na wspomnieniach, opowieściach i wyobraźni. Wielowątkowa opowieść Wąsowskich otrzymała główną nagrodę w konkursie Fotograficzna Publikacja Roku 2026, przyznaną ex aequo także książkom Magdaleny Hueckel (Potencjalnie odwracalne) i Antoniny Gugały (Running to the Sun opisanej poniżej).
Wydawca: Yogurt Editions
Projekt: Francesca Todde / Départ Pour l’Image
Antonina Gugała – Running to the Sun
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Antonina Gugała, Running to the Sun, fot. Nicole Salnikov / Bored Wolves
Obrazek
RunningtotheSun_01-front-cover_1800x1200px_96dpi.jpg
Książka Antoniny Gugały ma charakter autobiograficzny. Miejscami przypomina tomik poezji, czasem dziennik fotograficzny. Publikacja składa się ze zdjęć, a także krótkich tekstów po angielsku – opisów codzienności, fantazji, wyobrażeń i przemyśleń młodej matki. Autorka uwiecznia swoje dzieci, siebie na autoportretach, a także dość enigmatyczne detale roślin i budynków.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Antonina Gugała, Running to the Sun, fot. Bored Wolves
Obrazek
Running-to-the-Sun_2500-px_5.jpg
Gugała przygląda się procesowi kształtowania swojej nowej tożsamości, zawieszonej między praktyką artystyczno-badawczą (jest też doktorantką na Uniwersytecie Warszawskim, bada relacje fotografii i macierzyństwa) a codziennością rodzica.
Ta cicha, intymna książka została wyróżniona w Polsce tytułem Fotograficznej Publikacji Roku 2026 i jest nominowana w konkursie publikacji festiwalu w Arles, najważniejszego festiwalu fotografii artystycznej na świecie.
Fotografie i proza: Antonina Gugała
Wydawca: Bored Wolves
Projekt: Nicole Salnikov
Natalia Wiernik, Nastasiia Leliuk – once a year the stick shoots
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Natalia Wiernik, Nastasiia Leliuk, once a year the stick shoots, fot. Blow Up Press
Obrazek
Oneayearthestickshoots_1000x.jpg
Publikacja stworzona wspólnie przez polską fotografkę Natalię Wiernik i ukraińską twórczynię Nastasię Leliuk bada, w jaki sposób wojna modyfikuje i kształtuje ludzką percepcję obrazów, język i symbole. Tytuł odwołuje się bezpośrednio do angielskiego słowa shoot, które łączy w sobie dwa znaczenia: wystrzału z broni palnej i wypuszczania pędów przez rośliny. W tej dwoistości kryje się książkowa oś narracji: to opowieść o przemocy i o życiu, które trwa mimo niej.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Natalia Wiernik, Nastasiia Leliuk, once a year the stick shoots, fot. Blow Up Press
Obrazek
once_a_year_the_stick_shoots_nastasiia_leliuk_natalia_wiernik.jpg
Wszystkie fotografie mają czarne tło kojarzące się z pozbawioną scenografii sceną. Autorki zestawiają kadry przedstawiające gałęzie, które przypominają kształtem karabiny, z obrazami broni palnej. Książka nie stanowi bezpośredniego dokumentu wydarzeń z wiosny 2022 roku z Charkowa, Buczy, Irpienia czy Sum, lecz bada powidoki wojny zakorzenione w codzienności, wyobraźni i dziecięcych grach. Pokazuje trudność w znalezieniu języka do opisu traumy.
Wzmocnieniem koncepcji publikacji jest jej fizyczna forma – książka została „przebita na wylot”, w centrum znajduje się otwór, który imituje ślad po kuli. Mamy więc do czynienia z uszkodzonym obiektem, świadkiem przemocy. Autorki w swoim projekcie szukają sposobu na przywrócenie znaczeń obrazom, które pod wpływem wojny utraciły niewinność.
Wydawca: Blow Up Press
Projekt i układ zdjęć: Aneta Kowalczyk
Gdzie szukać niezależnej fotografii?
Analizując współczesny rynek książek fotograficznych, nie trzeba ograniczać się wyłącznie do pojedynczych tytułów. Warto śledzić profile konkretnych wydawnictw, które budują swoje katalogi wokół autorskich, bezkompromisowych projektów dokumentalnych i artystycznych. Oto kilka z nich.
Rust Publishing. Wydawnictwo z Krakowa, które koncentruje się na projektach badających napięcia społeczne, historie osobiste oraz mechanizmy kontroli. Ich książki często dotyczą spraw na styku fotografii dokumentalnej i pracy z archiwum.
W czerwcu 2026 Rust wspólnie z Fundacją Sztuk Wizualnych, wieloletnim organizatorem Miesiąca Fotografii w Krakowie, otworzyło księgarnię w Pałacu Potockich w Krakowie. Można w niej znaleźć książki z zaprzyjaźnionych oficyn, artbooki, wyselekcjonowane wydania, limitowaną kolekcję pamiątek Miesiąca Fotografii w Krakowie i inne gadżety.
Archiwum Słońca. Wrocławska inicjatywa wydawnicza powstała w 2024 roku na bazie galerii fotograficznej Miejsce przy Miejscu 14. Ich motto głosi:
Jesteśmy skupieni na materialności książki. Oprawa, jakość druku są dla nas tak samo istotne jak zawarte w publikacjach fotografie i ich sekwencje.
Oficyna stawia na koncepcyjne podejście do fotografii. Jej publikacje często eksplorują tematykę pamięci, światła oraz relacji człowieka z otoczeniem, eksperymentując przy tym z formą graficzną i edytorską. Wydana przez nich książka Wet Paint autorstwa Studia Prokopiou została nagrodzona Fotograficzną Publikacją Roku 2025.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Fragment stoiska Blow Up Press na targach Paris Photo 2025, fot. BUP
Blow Up Press. Warszawskie wydawnictwo znane z zaawansowanych edytorsko albumów fotograficznych, które regularnie zdobywają uznanie w międzynarodowych konkursach. Specjalizuje się w wielowarstwowych narracjach dokumentalnych i osobistych, podejmujących trudne tematy społeczne. W wywiadzie udzielonym Culture.pl jego twórcy, Grzegorz Kosmala i Aneta Kowalczyk, powiedzieli o tym, czego szukają w wydawanych przez siebie pracach:
To fotografia, która porusza bardzo delikatne struny w człowieku. Oglądasz książkę, poznajesz historię, a gdy ją zamykasz – nie możesz przestać o niej myśleć.
Blow Up Press wydaje nie tylko polskich twórców. Opublikowana i zaprojektowana przez nich książka Homesick New York Michaela Ackermana znalazła się w tym roku na shortliście konkursu festiwalu w Arles.
Bored Wolves. Krakowska oficyna skupiająca się na publikacjach niszowych, poetyckich esejach wizualnych i książkach artystycznych. Charakteryzuje się surowym, minimalistycznym podejściem do składu oraz druku, dając twórcom pełną swobodę w konstruowaniu intymnych opowieści na papierze. Jest prowadzona przez Stefana Lorenzuttiego i Joannę Osiewicz-Lorenzutti. Przy tworzeniu książek współpracują z artystami z różnych krajów. Dbają również o to, by wydawane przez nich publikacje były przystępne cenowo.