Od oboju do kompozycji
Urodzony w 1981 roku, jest oboistą i kompozytorem. Jako wykonawca muzyki dawnej osiągnął liczne sukcesy, jest m.in. laureatem Złotej Harfy Eola na Festiwalu Muzyki Dawnej „Schola Cantorum” w Kaliszu (1998), Nagrody Fundacji im. Zofii Rayzacherowej za największą indywidualność artystyczną na X Festiwalu Muzyki Dawnej w Warszawie (2000) i wielu innych. W latach 2000-2005 pełnił rolę kierownika zespołu muzyki średniowiecznej „Pressus”, grał na fletach i kornamuzach.
Jednocześnie studiował kompozycję na Akademii Muzycznej w Warszawie pod kierunkiem Mariana Borkowskiego, w 2005 otrzymał stypendium Ministra Kultury za szczególne osiągnięcia w nauce – rok później ukończył studia z wyróżnieniem. Podczas nauki w warszawskiej Akademii Muzycznej skomponował między innymi: ''Psalmus 82'' na chór mieszany (2003-2004, III nagroda na Konkursie Kompozytorskim „Musica Sacra” w Częstochowie), ''Canto'' na baryton i kwartet smyczkowy (2005, III nagroda na Konkursie Kompozytorskim im. Adama Didura w Sanoku) oraz ''Incantatus'' na chór żeński (2005, nagroda na Konkursie Kompozytorskim Jihlava 2006 w Czechach). Poszukując środków wyrazu nie ograniczał się do muzyki instrumentalnej, zrealizował też utwór na taśmę – ''assonance'' (2006).
Wojtek Blecharz przed wykonaniem "Having Never Written a Note For Percussion" James'a Tenney'a fot. Marek Suchecki/Forum
Pierwszym poważnym osiągnięciem kompozytorskim Blecharza był utwór ''dim'' na głos, wiolonczelę, akordeon i fortepian (2006-2007) – dzięki niemu zdobył pierwszą nagrodę na 48. Konkursie Młodych Kompozytorów im. Tadeusza Bairda. Utwór zaśpiewała mezzosopranistka Anna Radziejewska, która od tego momentu stale współpracuje z kompozytorem.
Kryzys Akademii
Przełomowym momentem w rozwoju artystycznym Blecharza stało się ukończenie Akademii Muzycznej – straciwszy wiarę w rozwiązania proponowane mu przez konwencjonalną postawę uczelni, zaczął poszukiwać własnych koncepcji. Miejscem, w którym mógł je rozwijać okazał się University of California San Diego, gdzie w 2008 roku Blecharz rozpoczął studia doktoranckie. Tutaj miał okazję zetknąć się z takimi pedagogami jak Philippe Manoury i Chinary Ung.
To na rok 2008 datuje się momenty, kiedy zaczęły powstawać utwory zarysowywujące kierunek, którym po dziś dzień podąża kompozytor – mam na myśli ''Airlines'' (2008) i ''Torpor'' (2008). Rozpisane na czterech wykonawców ''Airlines'' powstało z myślą o niemieckim zespole fletów prostych Quartet New Generation. Inspiracją dla utworu był proces oddychania – nieregularnego, gwałtownego, pozbawionego wszelkiej doniosłości.
Wojtek Blecharz jako kurator festiwalu Instalacje w Centum Sztuki Współczesnej w Warszawie, 2015, fot. Jacek Marczewski/AW
W ''Airlines'' świszczenie towarzyszące grze na instrumentach staje się wręcz karykaturalne, odwraca uwagę słuchacza od tego co dzieje się w warstwie muzycznej. Z kolei napisany dla zespołu Kwartludium ''Torpor'' to studium stanu przypominającego hibernację, w którym dochodzi do obniżenia temperatury, spowolnienia pracy serca i wielu innych czynności fizjologicznych. Jest to stan typowy dla nietoperzy, ale odbiorcy mogą być przekonani, że Blecharz chce przekazać coś więcej. Twórczość Blecharza jest pełna metafor: odnoszących się zarówno do kulturowych archetypów, jak i jego osobistych przeżyć.
''W połowie moich badań w San Diego zrozumiałem, że te studia doktorskie będą poświęcone badaniu tożsamości – mówił Blecharz w wywiadzie dla Glissanda – Idąc za Lachenmannem przestałem komponować z głowy, a zacząłem tworzyć w bezpośrednim kontakcie z instrumentem. To znaczy, że jeśli piszę na flet basowy, klarnet i wiolonczelę, to po prostu biorę je do domu i „macam” po swojemu. Szukam dźwięków bezpośrednio w ciele instrumentu. Poprzez proces poszukiwania dźwięków, które dla mnie są naturalne, a które siłą rzeczy nie są naturalne dla klasycznie wykształconego muzyka, mam poczucie, że te dźwięki przynależą bardziej do mnie''.
Rozkwit i sukcesy
Kolejnym ważnym elementem twórczości Wojtka Blecharza jest akordeon – niezbyt chętnie wykorzystywany przez współczesnych kompozytorów instrument. Akordeon pojawia się już w docenionym przez jury Nagrody im. T. Bairda ''dim'', ale pełną dojrzałość osiąga w ''Hypopnei'' (2010) zaprezentowanej na festiwalu Musica Polonica Nova we Wrocławiu. Utwór wykonał wówczas Maciej Frąckiewicz – członek TWOgether Duo – kolejny muzyk, z którym Blecharz na co dzień współpracuje. Tematem utworu jest dysfunkcyjny oddech – żeby wykonać ten utwór Frąckiewicz musiał oduczyć się prawidłowej gry na instrumencie i opanować metodę zaproponowaną przez kompozytora – będącą zapisem wady, niechybnie powtarzanych błędów. Inspiracją do napisaniu utworu były własne kłopoty ze zdrowiem. Motywy autobiograficzne pojawiają się w twórczości Blecharza bardzo mocne. Sam twórca w wywiadzie z Ewą Szczecińską i Janem Topolskim powiedział: ''to, że komponuję ma być może podłoże posttraumatyczne'' (''Glissando'' 18/2011). Po premierze ''Hypopnei'' Monika Pasiecznik napisała:
''To już nie tylko mikrointerwalika, ale także glissanda, stłumione dźwięki, warczenie, sapanie, burczenie (jak dziwne monstrum) o niewiarygodnej sile ekspresji. Blecharz podszedł do zadania niezwykle twórczo, dokładnie przestudiował naturę akordeonu i odnalazł jego nieznany potencjał. Narrację skonstruował w sposób zaskakujący, pełen nieoczekiwanych zwrotów. Zróżnicował fakturę, zderzył skrajne rejestry, doprowadził do rozszczepienia się instrumentu na dwa niezależnie pulsujące w przestrzeni źródła dźwięku, nałożył różne warstwy czasowe, intrygująco wykorzystał zmiany tempa. Jeśli Andrzej Krzanowski wprowadził akordeon do nowej muzyki, to Wojciech Blecharz stworzył jego nową poetykę''. (dwutygodnik.com)
W ''Means of Protection'' na akordeon, wiolonczelę i głos (2012), utworze, wykonanym po raz pierwszy na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej ''Warszawska Jesień'' rytm utworu znowu podporządkowany został cielesności.
Wojciech Blecharz, fot. Bartosz Bobkowski/AW
Proces opisywania traumy jest tutaj wyjątkowo narracyjny, przypomina wręcz swoistą opowieść. Do instrumentarium weszły przedmioty codziennego użytku: tradycyjny smyczek został zastąpiony rurką pustą w środku, śpiewaczka tłumiła swój śpiew jednorazowym kubeczkiem. Krzykowi Anny Radziejewskiej towarzyszy rozbijane lusterko i toczące się po podłodze kulki. Obok uniwersalnych emocji pojawiła się kultura, człowiek egzystujący w kontekście otaczających go rzeczy. Utwór jest studium do opery, którą Blecharz realizuje dla Teatru Wielkiego – Opery Narodowej.
Wojtek Blecharz został nominowany do Paszportów Polityki 2012 w kategorii muzyka poważna:
''Za silnie emocjonalną, a zarazem zdyscyplinowaną nową muzykę. Jego kompozycje stanowią unikatowy w polskim świecie muzycznym autobiograficzny przekaz przemawiający zarazem do emocji i intelektu'' – napisał w swoim uzasadnieniu Adam Suprynowicz.
Opera
Premiera opery-instalacji ''TRANSCRYPTUM'' odbyła się w maju tego roku, wcześniej mogliśmy posłuchać jej jednego fragmentu. Chodzi o ''K'an'' na steel drum i 130 drewnianych pałeczek (2012), za który kompozytor został wyróżniony nagrodą-stypendium na Letnich Kursach Muzyki Nowej w Darmstadt. Jest to odpowiedź na ''Branches for percussion'' (1976) Johna Cage'a, utworu inspirowanego ''Księgą I-ching''. Wykonawca ''K'an'' reinterpretuje magiczne gesty zawarte w ''Księdze''. K'an jest interpretacją jednego z 64 heksagramów zawartych w tekście ''Księgi przemian'', oznacza powtarzalność zagrożenia, ponawianie niebezpieczeństwa prowadzi do jego oswojenia – podobnie jak próba opisu traumy przez muzykę.
''Transcryptum'' (2013) wpisuje się w nurt site-specific art - sztuki związanej nierozerwalnie z miejscem, w którym jest realizowana i przedstawiana. Budynek Opery Narodowej stał się kolejnym wykonawcą – kręte korytarze, winday, sale prób, a nawet pralnia. Warto wspomnieć, że na co dzień pracuje tam ponad 1000 osób. W przygotowanie spektaklu włączeni są prawie wszyscy pracownicy teatru. Podczas próby generalnej w pralni nieskrępowane obecnością widza pracownice wykonywały swoje obowiązki – czy był to fragment przedstawienia? O kształcie sztuki decyduje sam odbiorca, Blecharz pozostawia mu tylko zestaw rekwizytów, które widz musi złożyć w swoją własną opowieść. W 2015 roku ''Transcryptum'' zostało wystawione ponownie, tym razem w piwnicach lubelskiego Centrum Kultury. Reżyserią zajął się sam kompozytor.
''Jego „Transcryptum” (Blecharz jest kompozytorem, librecistą i reżyserem w jednym!) to dzieło totalne - pisał Mike Urbaniak - to nie tylko fascynująca – à la „Miasteczko Twin Peaks” – historia przechodzącej traumę kobiety, której nieustannie towarzyszymy, ale także absolutne muzyczne szaleństwo i niezwykła droga przez labirynt najbardziej podniecającego gmachu Warszawy czyli Opery Narodowej''. Maciej Nowak dodał: ''Przypominało to podróż przez wnętrzności jakiegoś dziwnego potwora, który dyszy dźwiękami ułożonymi przez Blecharza i wykonywanymi przez operowych instrumentalistów, zagubionych w jego trzewiach''.
Spis utworów:
- Four Preludes na fortepian (1999-2003)
- Psalmus 82 na chór mieszany a cappella (2003-2004)
- Molto na orkiestrę (2003-2006)
- Moments musicaux na fortepian (2004)
- assonance na taśmę (2004)
- Postromanza 1, 2, 3 na sopran i fortepian (2004-2006)
- Incantatus na kobiecy chór (2005)
- Postromanza 4 na sopran i 9 instrumentów (2005)
- Canto na baryton i kwartet smyczkowy (2005)
- Vespertinus na skrzypcę, wiolonczelę i fortepian (2005-2006)
- Nox na waltornię, saksofon i orkiestrę (2005-2006)
- transphère na dwa fortepiany (2006)
- métasphère na dwa fortepiany (2006)
- dim na głos, wiolonczelę, akordeon i fortepian (2006-2007)
- Que na zespół kameralny (2007)
- De na parę wiolonczeli i parę skrzypiec (2007)
- AD na sopran, mezzo-sopran, baryton, kwartet smyczkowy i organy (2007)
- Raven na klarnet i fortepian (2007)
- xyz na skrzypce i fortepian (2007-2008)
- Ivory gate na saksofon tenorowy, altówkę, wiolonczelę, perkusję i fortepian (2008)
- Torpor na skrzypce, klarnet basowy, perkusję i fortepian (2008)
- Airlines na flety proste (czterech wykonawców) (2008)
- Com/m/a na flet i klarnet (2008)
- Edge na klarnet, gitarę elektryczną i fortepian (2009)
- Cartography na 12 instrumentów (2009)
- Hypopnea na przestrojony akordeon (2010)
- -onym na flet basowy, klarnet basowy, skrzypce, wiolonczelę, perkusję i live electronics (2011)
- DFRGMNTD (I flow) na dwa fortepiany i dwie perkusje (2011)
- Transcryptum opera-instalacja na głos żeński, wiolonczelę, flet altowy, dwie perkusje, dwa akordeony i klarnet kontrabasowy (2011-2013)
- Means of Protection na głos żeński, akordeon i wiolonczelę (2012)
- Phenotype na preparowane i amplifikowane skrzypce (2012)
- K’an na steel drum i ok. 130 patyczków (2012)
- Small Talks na głośnicę akordeonową i saksofon barytonowy (2012-2013)
- DFRGMNTD (I am) na dwa fortepiany i dwie perkusje (2013)
- September. The Next Reading na głos, dwóch pianistów (jeden fortepian) i dwie perkusje (2013-2014)
- (one) [year] (later) na kontratenor, flet, erhu, pipę, guzheng, yangqin i perkusję (2014)
- Liminal Studies na kwartet smyczkowy (2014)
- ocean in not enough na 13 wykonawców (2014)
|
|
|
Zobacz także: Fanpage opery ''Transcryptum'', utwory Wojciecha Blecharza w serwisie Ninateka.
13.01.2013, akt. sierpień 2013, aktualizacja: listopad 2014 (TK), styczeń 2016 (fl)
