Tadeusz Słobodzianek, fot. Marek Dusza
Tadeusz Słobodzianek, fot. Marek Dusza

Dramatopisarz, reżyser, krytyk teatralny. Urodzony 26 kwietnia 1955 w Jenisiejsku na Syberii (gdzie jego rodzice zostali zesłani w 1944).

W grudniu 1955 r. jego rodzina wróciła do Polski i osiedliła się w Białymstoku. W tym mieście skończył liceum ogólnokształcące (1974). Studiował teatrologię na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego (1974-1979). Działał jako krytyk teatralny (pod pseudonimem Jan Koniecpolski) - w krakowskim dwutygodniku "Student" (1978-1979) i w "Polityce" (1979-1982).

W 1980 r. zadebiutował jako dramaturg sztuką dla dzieci "Historia o żebraku i osiołku", w 1982 jako reżyser "Osmędeuszami" Mirona Białoszewskiego i Ludwika Heringa w Białostockim Teatrze Lalek. Podejmuje się licznych i różnorodnych zajęć: jest kierownikiem literackim w Teatrze Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1981-1982) oraz w Teatrze Polskim w Poznaniu (1982), konsultantem programowym w Teatrze Stefana Jaracza w Łodzi (1982-1983) i w Teatrze Lalek w Białymstoku (1984-1989). W 1987 uzyskał dyplom eksternistyczny reżysera lalkowego (1987). Jest wykładowcą na Wydziale Lalkarskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Białymstoku (1988-1989), kierownikiem literackim w Teatrze "Miniatura" w Gdańsku (1989-1991), założycielem i wiceprezesem Towarzystwa Wierszalin - Teatr (1991-1993), Przewodniczącym Zarządu Towarzystwa "Wierszalin" sp. z o.o. (1993-2003), dramaturgiem w Teatrze Dramatycznym m.st. Warszawy (1994-1995) oraz w Teatrze Nowym w Łodzi (1999-2003), wykładowcą "Sztuki dialogu" w Collegium Civitas w Warszawie (2000-2003).

W 2003 r. założył w Warszawie Laboratorium Dramatu, które działało najpierw przy Teatrze Narodowym, a od 2005 r. funkcjonuje przy Towarzystwie Autorów Teatralnych zrzeszających twórców średniego i młodego pokolenia. Słobodzianek jest prezesem tego stowarzyszenia. Postawił na rozwój i rozpowszechnienie współczesnej dramaturgii. Laboratorium organizuje warsztaty dramatopisarskie, ma także własną scenę, na której powstają kolejne premiery. Wiele z dramatów, nad którymi pracuje się w Laboratorium, trafia później na inne polskie sceny. Od 2001 roku Słobodzianek wykłada także w Laboratorium Reportażu na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Od 2010 r. jest dyrektorem warszawskiego Teatru na Woli, w którym zrealizował głośną "Naszą Klasę", dramat o pogromie Żydów w Jedwabnem wyreżyserowany przez Ondreja Spisaka.W maju 2012 r. Słobodzianek objął funkcję dyrektora Teatru Dramatycznego im. Gustawa Holoubka. Pod jego kierownictwem połączyły się trzy warszawskie sceny: Laboratorium Dramatu, Teatr Na Woli i Teatr Dramatycznego.

Najbardziej znanym elementem biografii Słobodzianka jest działalność Towarzystwa Wierszalin, niepaństwowego, profesjonalnego teatru założonego wraz z Piotrem Tomaszukiem i grupą współpracujących z nimi aktorów w podbiałostockim Supraślu w 1991 r.. Miał on wyraźny profil artystyczny - był to teatr lalkowo-aktorski, ze spektaklami nasyconymi muzyką i śpiewem. Czerpał z legend, opowieści ludowych regionu, z czasem także całej Europy; jego twórczość związana była mocno z fascynacją dziedzictwem kulturowym i religijnym polsko-białoruskiego pogranicza.

Tadeusz Słobodzianek to laureat wielu nagród krajowych i zagranicznych, z których najważniejsze to nagrody Fringe First z Wierszalinem na festiwalu w Edynburgu w latach 1993 i 1995 oraz Paszport "Polityki" (1993), Nagroda im. Stanisława Piętaka (1993) i nagroda Fundacji im. Kościelskich za całokształt twórczości dramaturgicznej i teatralnej.W 2010 r. otrzymał Nagrodę Literacką NIKE za dramat "Nasza klasa. Historia w XIV lekcjach".
 

Utwory dramatyczne:

  • "Historia o żebraku i osiołku". Druk: "Scena" 6/1980. Prapremiera 10 maja 1983, Teatr "Pinokio" w Łodzi, reż. Bogumiła Rzymska
  • "Baśń jesienna". Prapremiera 7 listopada 1981, Teatr Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, reż. Rudolf Zioło
  • "Pułapka". Prapremiera 11 września 1983, Teatr "Groteska" w Krakowie, reż. Wojciech Ziętarski
  • "Car Mikołaj"
    • Wersja I. Druk: "Dialog" 5/1987. Prapremiera 17 grudnia 1988, Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, reż. Maciej Prus
    • Wersja II. Prapremiera 20 października 1995, Teatr Telewizji Polskiej, reż. Tadeusz Słobodzianek
  • "Obywatel Pekosiewicz". Druk: "Dialog" 5/1989. Prapremiera 28 maja 1989, Teatr Stefana Jaracza w Łodzi, reż. Mikołaj Grabowski
  • "Turlajgroszek" (1990), współautor: Piotr Tomaszuk. Druk: "Dialog" 11/1990. Prapremiera 14 listopada 1990, Teatr "Miniatura" w Gdańsku
  • "Jaskółeczka" (1992). Prapremiera 16 maja 1992, Teatr "Guliwer" w Warszawie, reż. Adriana Nora Pizzino
  • "Prorok Ilja". Druk: "Dialog" 11/1991
    • Wersja I. Prapremiera 6 czerwca 1994, Teatr Telewizji Polskiej, reż. Tadeusz Słobodzianek
    • Wersja II. Premiera niemiecka 24 listopada 1995, Teatr Kreatur w Berlinie. Przekład: Martin Pollack. Reżyseria: Andrej Woron
    • Wersja III. Druk: "Kartki" 2 (22)/2000. Prapremiera polska 12 listopada 1999, Teatr Nowy w Łodzi, reż. Mikołaj Grabowski. Prapremiera czeska 11 października 2000, Teatr Aréna w Ostrawie. Przekład: Janusz Klimsza. Reżyseria: Janusz Klimsza. Prapremiera węgierska 10 grudnia 2001, Teatr Árona Tamásiego w Sepsiszentgyörgy. Przekład: Patricia Pászt. Reżyseria: László Bocsárdi
  • "Merlin - inna historia" (1993). Druk: "Dialog" 3/1993. Prapremiera 15 lipca 1993, Towarzystwo Wierszalin - Teatr, reż. Piotr Tomaszuk. Premiera belgijska 15 marca 1993, Festiwal Temporalia 1994 w Brukseli. Przekład: Michel Maslowski i Jacques Donguy. Reżyseria: Richard Kalisz. Premiera niemiecka 24 listopada 1995, Teatr Kreatur w Berlinie. Przekład: Martin Pollack. Reżyseria: Andrej Woron
  • "Kowal Malambo". Druk: "Dialog" 7/1993. Prapremiera 26 stycznia 1995, Teatr Dramatyczny w Koszalinie, reż. Marek Pasieczny
  • "Obywatel Pekoś" (nowa wersja "Obywatela Pekosiewicza"). Prapremiera 12 kwietnia 1997, Teatr Juliusza Słowackiego w Krakowie, reż. Mikołaj Grabowski
  • "Sen pluskwy, czyli towarzysz Chrystus". Druk: "Krasnogruda" 12/2000. Prapremiera 15 września 2001, Teatr Nowy w Łodzi, reż. Kazimierz Dejmek
  • "Nasza Klasa". Druk: 2009 w serii wydawniczej "Dramaty do czytania", wydawnictwo Słowo/obraz/terytoria. Prapremiera angielska 23 września 2009, Royal National Theatre w Londynie. Przekład Ryan Craig. Reżyseria Bijan Sheibani. Premiera polska 16 października 2010, Teatr na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie. Reżyseria Ondrej Spišák. Premiera kanadyjska 4 kwietnia 2011, Teatr Studio 180 we współpracy z Canadian Stage. Reżyseria Joel Greenberg. Premiera hiszpańska 12 lipca 2011, Festiwal Grec w Barcelonie. Reżyseria Carme Portaceli. Premiera węgierska 7 października 2011 teatr Katona József Színhaz w Budapeszcie. Reżyseria Gábor Máté. Premiera amerykańska 12 października 2011, The Wilma Theater w Filadelfii. Reżyseria Blanka Zizka
  • "Kabaret na koniec świata". (Program składany) Premiera 32 marca 2011, Laboratorium Dramatu w Warszawie. Reżyseria Piotr Jędrzejas

 

Reżyseria:

  • Miron Białoszewski i Ludwik Hering, "Osmędeusze" w Teatrze Stefana Jaracza w Łodzi 1982
  • Bogusław Schaeffer, "Scenariusz dla trzech aktorów" w Teatrze Lalek w Białymstoku 1986
  • Miron Białoszewski, "Kabaret Kici Koci" w Teatrze Ateneum w Warszawie 1988
  • Pedro Calderón de la Barca, "Wielki Teatr Świata" w Teatrze Lalek w Białymstoku 1989
  • Tadeusz Słobodzianek, "Historia o żebraku i osiołku" w Teatrze "Miniatura" w Gdańsku 1990
  • Jan Brzechwa, "Czerwony Kapturek" w Teatrze "Miniatura" w Gdańsku 1991
  • Tadeusz Słobodzianek, "Prorok Ilja" w Teatrze Telewizji 1994
  • Pedro Calderón de la Barca, "Magia Grzechu" w Teatrze Dramatycznym w Warszawie 1995
  • Tadeusz Słobodzianek, "Car Mikołaj" w Teatrze Telewizji 1995

Autor: Bartłomiej Szleszyński, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, kwiecień 2003. Aktualizacja: 2008, 2012.