Kadr z filmu "Pętla" Wojciecha Jerzego Hasa, na zdj. Gustaw Holoubek i Aleksandra Śląska, fot. East News / Polfilm
W Moskwie zostaną pokazane wczesne filmy Wojciecha Jerzego Hasa. Tytuł przeglądu nawiązuje do filmu reżysera z 1966 roku.
Henryk Kluba, wspominając Hasa, użył określenia, że to reżyser, który pracując na planie "postanawiał kadry", każdy traktując jak obraz malarski.
"Moje kino, narracja filmowa ma charakter wizualny - mówił sam Has - jej punktem wyjścia jest zawsze literatura. Operowanie czasem. Skróty czasowe. Skoki w czasie. Jego boczne odnogi i różne warstwy. Domeną malarstwa jest przestrzeń, domeną literatury i filmu - czas. Igraszki z czasem uruchamiają wyobraźnię filmowego odbiorcy (...) podstawowy dla mnie temat kina - to temat wędrówki."
Has był artystą o dużej indywidualności, unikał politycznych czy komercyjnych uwarunkowań w swojej twórczości. Najważniejsze filmy stworzył w okresie rozkwitu szkoły polskiej, niejako obok niej, we własnej poetyce. W centrum zainteresowań postawił swoich bohaterów - nie rozliczał się z czasem wojny, nie opowiadał - jak Munk czy Wajda - o konfliktach i przemianach obyczajowo-ustrojowych.
- W atmosferze fascynacji doraźnością kino artystyczne ginie - twierdził reżyser. - Uległość wobec doraźności sprawia, że film staje się wyrazem spekulacji obliczonej na schwytanie widza, a nie tym, co cenię naprawdę: przejrzystym kryształem, który potrącony, wydaje najczystszy dźwięk.
Wojciech Jerzy Has, reżyser filmowy i scenarzysta, urodzony w 1925 w Krakowie, zmarł w 2000 w Łodzi. Po wojnie studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1946 ukończył też roczny Kurs Przysposobienia Filmowego. Od tego samego roku pracował w Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie, a w latach 50. w Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi, realizując filmy oświatowe i dokumentalne. W 1947 debiutował średniometrażowym obrazem fabularnym "Harmonia". Od 1957 realizował pełnometrażowe fabuły, m.in.: "Pętlę", "Jak być kochaną", "Rękopis znaleziony w Saragossie", "Lalkę" czy "Sanatorium pod Klepsydrą".
Moskiewska publiczność w ciągu pięciu dni obejrzy pięć wczesnych filmów reżysera: "Pętlę" (1957), "Pożegnania" (1958), "Wspólny pokój" (1959), "Jak być kochaną" (1963) i "Szyfry" (1966). W swoim pełnometrażowym debiucie fabularnym - "Pętli" - Has stworzył własny język filmowy, którego charakterystycznymi cechach jest przede wszystkim budowanie klimatu ekranowej opowieści; ukazanie poranionej psychiki bohaterów. Te cechy stylu Hasa widoczne są w jego kolejnych obrazach: "Pożegnaniach", "Wspólnym pokoju", "Jak być kochaną" i "Szyfrach".
O filmach:
"Pętla", 1957. Adaptacja opowiadania Marka Hłaski. Studium alkoholizmu ze znakomitą kreacją Gustawa Holoubka w roli Kuby walczącego bezskutecznie z nałogiem, by w końcu dać za wygraną i popełnić samobójstwo. Akcja toczy się jednego dnia. Kamera uporczywie towarzyszy bohaterowi w jego mieszkaniu i podczas pozbawionej sensu wędrówki po mieście. Celowo powolne tempo narracji, ekspresjonistyczne środki wyrazu zastosowane w scenografii, precyzyjnie budują atmosferę beznadziejności. Film oddaje stan psychiczny bohatera znajdującego się w sytuacji bez wyjścia. Krytyka powszechnie zwracała uwagę na pesymizm filmu, niekiedy także na jego walory kreacyjne.
"Pożegnania", 1958. Adaptacja liryczno-refleksyjnej powieści Stanisława Dygata. Historia uczucia Pawła, wywodzącego się z konserwatywnego środowiska przedwojennego (akcja rozpoczyna się przed wojną) mieszczaństwa, i Lidki uprawiającej zawód fordanserki. Konwenanse i niezdolność do przeciwstawienia się im, rozdzielają bohaterów. Czas wiele zmienia, wojna, oświęcimskie przeżycia Pawła, małżeństwo Lidki z kuzynem Pawła. Uczucie przetrwało, a konwenanse już się nie liczą. "Pożegnania" to przed wszystkim refleksja nad mijającym czasem. "Pozostajemy z wrażeniem - pisał Konrad Eberhardt - że wszystko: rupiecie z willi 'Quo vadis' i narażone na wstrząsy historii antyki z pałacu, zabawne dialogi i niepoważne sytuacje, gesty dramatyczne i pozy bez pokrycia - zostają w osobliwy sposób przetworzone, podporządkowane refleksji nad czasem."
"Wspólny pokój", 1959. Subiektywna adaptacja głośnej autobiograficznej powieści Zbigniewa Uniłowskiego (według scenariusza Wojciecha Jerzego Hasa z dialogami Stanisława Dygata). Losy mieszkańców sublokatorskiego pokoju w warszawskiej kamienicy, zamieszkiwanego przez studentów i początkujących pisarzy przedstawione na tle społecznym lat 30. XX wieku.
"Jak być kochaną", 1963. Dramat (scenariusz Kazimierza Brandysa według własnego opowiadania). Film o niespełnionej miłości. Ujęta w ramy retrospekcji opowieść aktorki radiowej Felicji o czasach okupacji. Bohaterka przez długi czas ukrywa w swoim mieszkaniu Wiktora poszukiwanego przez gestapo. Dla odsunięcia podejrzeń zaczyna występować na scenach jawnych, co w środowisku aktorskim czyni z niej kolaborantkę. Poświęcenie Felicji podyktowane jest nieodwzajemnioną miłością do mężczyzny, dla którego ta ofiara jest ciężarem. Felicja tego jednak nie dostrzega. Wiktor uważa swoją sytuację za upokarzającą i opuszcza Felicję. Po zakończeniu wojny wraca do niej jedynie po to, by popełnić samobójstwo. Po latach aktorka odzyskuje pozycję zawodową, niebanalnym brzmieniem głosu zaskarbiając sobie sympatię radiosłuchaczy. Doświadczenia uczyniły ją dojrzałą, silną kobietą. "Tych dwoje ludzi - pisał Konrad Eberhardt - bezskutecznie usiłuje się ratować; ona jego od śmierci, on ją - od samotności; zresztą wysiłki ich nie zdają się na nic. Dawno film polski nie pokazywał nam tak gorzkiego morału."
"Szyfry", 1966. Dramat psychologiczny, scenariusz Andrzeja Kijowskiego według własnego opowiadania. Bohater filmu, Tadeusz, po latach spędzonych za granicą przyjeżdża do Polski. Trudno mu porozumieć się z bliskimi, którzy w kraju przeżyli koszmar wojny i noszą ślady psychicznych okaleczeń. Bezskutecznie próbuje wyjaśnić okoliczności śmierci syna, który zginął w czasie wojny. Być może zabity przez Niemców, ale niewykluczone także, że przez ludzi z konspiracji.
Kalendarz projekcji:
4 kwietnia 2012, godz. 19:30 - "Pętla"
5 kwietnia 2012, godz. 19:30 - "Pożegnania"
6 kwietnia 2012, godz. 19:30 - "Wspólny pokój", 1959
7 kwietnia 2012, godz. 17:00 - "Jak być kochaną", 1963
8 kwietnia 2012, godz. 17:00 - "Szyfry", 1966
Teatr im. Mossowieta
Pl. Prieobrażenskaja 12, Moskwa
tel. (+7 495) 963 03 22
http://mossovet.com