Państwowe Muzeum na Majdanku (PMM) powstało w listopadzie 1944 r. na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego. Jest instytucją podległą bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Muzeum prowadzi działalność wystawienniczą, edukacyjną i naukową. Od 2004 r. oddziałem zamiejscowym PMM jest Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu, a od 2012 r. - Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Misją Muzeum jest pielęgnowanie pamięci i rozwijanie edukacji historycznej o okupacji niemieckiej na Lubelszczyźnie podczas II wojny światowej, w szczególności poprzez upamiętnianie ofiar, ochronę obiektów oraz dokumentowanie historii obozu koncentracyjnego na Majdanku oraz obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze.
Państwowe Muzeum na Majdanku jest najstarszą na świecie instytucją związaną z II wojną światową. Dokumentuje ono dzieje Konzentrationslager Lublin, zwanego także Majdankiem, jednego z największych niemieckich obozów koncentracyjnych. W latach 1941-1944 deportowano tu łącznie ok. 150 tys. osób. Byli to głównie Żydzi, Polacy i Białorusini, następnie Ukraińcy, Rosjanie, Niemcy i Francuzi, ale także więźniowie wielu innych narodowości. Historię obozu przedstawia stała wystawa urządzona w barakach poobozowych i ekspozycja plenerowa objaśniająca materialne ślady historyczne znajdujące się na obszarze niemal 90 ha. Wśród pozostałości obozu są obiekty o unikatowym znaczeniu, niezwykle sugestywnie ukazujące totalny charakter zbrodni nazistowskich: stosy butów, komory gazowe i krematoria. W Muzeum zobaczyć można również wiele eksponatów obrazujących warunki bytowe więźniów i relikty, które są świadectwem ich walki o godność i przetrwanie. W zbiorach muzealnych znajduje się ok. 300 tys. Artefaktów i 25 tys. archiwaliów pochodzenia obozowego. Do najcenniejszych należą księgi zgonów, dokumenty osobiste więźniów i pisane przez nich grypsy. Na podstawie zachowanych źródeł Muzeum opracowało komputerowy Indeks Więźniów Majdanka, który liczy prawie 57 tys. nazwisk. Pamięci ofiar Majdanka poświęcona jest monumentalna kompozycja rzeźbiarsko-architektoniczna z 1969 r., składająca się z Pomnika-Bramy, Drogi Hołdu i Pamięci oraz Mauzoleum z prochami pomordowanych, a także powstała 30 lat później instalacja artystyczna zatytułowana "Shrine".
Niemiecki obóz koncentracyjny w Lublinie, nazywany potocznie Majdankiem, powstał na mocy decyzji Heinricha Himmlera. Wizytując Lublin w lipcu 1941 roku, powierzył on dowódcy SS i policji w dystrykcie lubelskim Odilowi Globocnikowi zadanie zbudowania obozu "dla 25-50 tys. więźniów, którzy byliby wykorzystywani w warsztatach oraz na budowach SS i policji". Obóz miał stanowić rezerwuar darmowej siły roboczej dla realizacji planów budowy imperium germańskiego na Wschodzie. Pierwotne zamierzenia dotyczące wielkości obozu kilkakrotnie modyfikowano, każdorazowo zwiększając jego rozmiary i planowaną liczbę więźniów. Tzw. generalny plan budowy Majdanka, zatwierdzony 23 marca 1942 roku, zakładał urządzenie obozu dla 150 000 więźniów i jeńców. Tym samym Majdanek miał się stać największym obozem w okupowanej Europie. Jednak trudności gospodarcze i niepowodzenia na froncie wschodnim nie pozwoliły na pełną realizację tych planów. Obóz na Majdanku podlegał Inspektoratowi Obozów Koncentracyjnych (Inspektion der Konzentrationslager), a od marca 1942 roku Głównemu Urzędowi Gospodarczo-Administracyjnemu (SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt). Obozem zarządzał komendant, wspierany przez załogę, której liczebność dochodziła do 1200 osób. Budowany od jesieni 1941 roku obóz nosił początkowo nazwę Kriegsgefangenenlager der Waffen SS Lublin – obóz dla jeńców wojennych, zaś w lutym 1943 roku został przemianowany na Konzentrationslager Lublin – obóz koncentracyjny. Oficjalne funkcje obozu jenieckiego i koncentracyjnego nie wyczerpywały zadań wyznaczonych Majdankowi przez władze niemieckie. KL Lublin stanowił także ogniwo realizacji "Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej". Był również wykorzystywany jako obóz karno-przejściowy dla polskiej ludności wiejskiej.
Obóz, usytuowany na południowo-wschodnich obrzeżach Lublina, przy drodze wiodącej do Zamościa i Lwowa, zajmował powierzchnię 270 ha. Składał się z trzech sektorów: segmentu SS, kompleksu gospodarczego oraz części więźniarskiej (Schutzhaftlager), którą tworzyło pięć tzw. pól z drewnianymi barakami do zakwaterowania więźniów. Prymitywne, niedbale sklecone, przez dłuższy okres funkcjonowania obozu pozbawione podstawowych urządzeń sanitarnych, z reguły przepełnione, tragicznie rzutowały na warunki egzystencji więźniów, zwiększając panującą w obozie śmiertelność. Sytuację pogarszał brak wody, żywności, odzieży, lekarstw. Wyraźna poprawa warunków bytowych nastąpiła dopiero pod koniec istnienia KL Lublin.
Majdanek funkcjonował od października 1941 roku do lipca 1944 roku. Początkowo osadzano tu jedynie mężczyzn, w tym od stycznia 1943 roku polskich więźniów politycznych. Od października 1942 roku na jednym z pól zaczął funkcjonować obóz dla kobiet. Chociaż nigdy nie zrealizowano projektu utworzenia na Majdanku obozu dziecięcego, więźniami tego obozu były także dzieci żydowskie, białoruskie i polskie z Zamojszczyzny. Spośród prawdopodobnie 150 tys. więźniów, którzy przeszli przez Majdanek, wg najnowszych ustaleń życie straciło blisko 80 tysięcy osób, w tym około 60 tysięcy Żydów. Dla zatarcia śladów zbrodni zwłoki pomordowanych i zmarłych palono na stosach spaleniskowych i w krematorium. Tragiczna historia lubelskiego obozu koncentracyjnego dobiegła końca 23 lipca 1944 roku, po wkroczeniu do Lublina Armii Czerwonej. Wkrótce na terenie Majdanka zorganizowano obóz NKWD dla aresztowanych członków polskiego Państwa Podziemnego. W barakach byłego obozu przetrzymywano także przez pewien czas wziętych do niewoli żołnierzy niemieckich.
tel.: (81) 710 28 33
centrum@majdanek.eu
