„Spiritus Sanctus”, reż. Michał Toczek

Piętnastominutowy film Michała Toczka to coś więcej niż pocztówka z groteskowego świata polskiej transformacji. To poruszająca i niezwykle dowcipna opowieść o tęsknocie za sacrum i przekraczaniu siebie. Spiritus Sanctus walczy o canneńską Złotą Palmę.

Czerwiec 1999 roku. Cała Polska szykuje się na przyjazd Papieża, żona Bogdana przygotowuje właśnie urodzinową kolację, w jego życiu pojawia się poważne wyzwanie. Ogłoszona przez władze prohibicja sprawia, że ten wąsaty czterdziestoparolatek musi odstawić talerz i ruszyć na poszukiwanie kilku flaszek wódki mających uświetnić wieczorne przyjęcie. Wsiada na czerwoną motorynkę i zaczyna podróż, która okaże się dla niego duchowym przeżyciem.

Tak zaczyna się historia opowiedziana przez Michała Toczka, młodego twórcę, który dał się już poznać jako specjalista od efektownych konceptów i przewrotnych pomysłów. To on w 2018 roku, jeszcze jako student łódzkiej Szkoły Filmowej, serwował nam Strawberry Boys, czyli opowieść o chłopaku, który w sezonie zbiera truskawki w rodzinnym gospodarstwie, ale marzy o tym, by zostać kolejnym Zenkiem Martyniukiem.

Toczek na swoich bohaterów patrzy z czułością, nie pozwalając sobie na protekcjonalny ton. Podobnie było w jego innych fabułach – Martwym małżeństwie z 2022 roku, w którym opowiadał groteskową i piękną historię miłości rozpisaną na dwójkę filmowych statystów wcielających się w trupy, i w Być kimś z 2023 roku o mężczyźnie, który pewnego dnia odkrywa, że jego mieszkanie kiedyś należało do Lecha Wałęsy i postanawia wcielić się w legendę Solidarności.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

„Spiritus Sanctus”, reż. Michał Toczek, fot. Studio Munka

Obrazek

spiritus-sanctus-michal-toczek-munk2.jpg

Walczący o canneńskie laury Spiritus Sanctus stanowi rozwinięcie twórczej metody Toczka, który efektowne koncepty potrafi wypełnić empatią. Ruszając w Polskę roku 1999, reżyser otwiera przed nami duchologiczne imaginarium. Znajdzie się w nim stojący w szczerym polu sklep gieesu, maleńka motorynka i biały kask orzeszek. Wnętrza wyłożone są boazerią, na ścianach wiszą „sprane” słońcem landszafty. W telewizji Elżbieta Jaworowicz rozmawia z pracownikami likwidowanych fabryk, w kraju trwają reformy Balcerowicza, a alkohol kupuje się na melinach. I tylko zapowiadany w mediach przyjazd Papieża Polaka jest źródłem nadziei dla ludzi, o których świat ewidentnie zapomniał.

Toczek pokazuje tę rzeczywistość oczami Bogdana – faceta z nadwagą, efektownym wąsem i misją zdobycia alkoholu na urodziny swojej żony. Wódczana odyseja prowadzi go przez kolejne kręgi polskiego piekła czasów transformacji. Ale groteskowe przerysowanie nie przysłania szlachetniejszych intencji reżysera. Autor Być kimś stworzył bowiem poruszającą opowieść o tęsknocie za sacrum i potrzebie bycia lepszym. W świecie odrapanych kamienic, bezrobocia i biedy ludzie desperacko szukają nadziei. Dla kobiety stojącej w kolejce do miejscowej meliny nawet krowa, która rzekomo „zapadła się pod ziemię” pod Limanową, staje się dowodem, że cuda się zdarzają.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

„Spiritus Sanctus”, reż. Michał Toczek, fot. Studio Munka

Obrazek

spiritus-sanctus-michal-toczek-munk3.jpg

O potrzebie cudu opowiada też historia Bogdana. Gdy przypadkiem trafia w sam środek papieskiej pielgrzymki, dostaje nieoczekiwaną szansę na „nawrócenie”. Nagle biały koń, który uciekł z miejscowego gospodarstwa, jawi się jako znak z niebios, a alkoholowa impreza traci znaczenie. Tyle, że u Toczka rzeczywistość szybko odziera bohatera ze złudzeń. W świecie Bogdana nie ma miejsca na podniosły ton i wielkie uniesienia, filmowy bohater szybko i boleśnie zostaje sprowadzony na ziemię. Tę ziemię.

W rozpisanej na 15 minut fabule reżyser precyzyjnie przeprowadza swojego bohatera przez kolejne etapy podróży. Jego wąsaty protagonista na naszych oczach przechodzi drogę od cynicznego desperata próbującego nielegalnie zorganizować kilka butelek czystej do człowieka, w którym rozpala się i gaśnie nadzieja na coś więcej. Dzięki Sebastianowi Stankiewiczowi łatwo uwierzyć w tę przemianę. Balansując na granicy brawury, aktor tworzy postać groteskowo przerysowaną, a zarazem na wskroś prawdziwą. Co więcej – robi to niemal bez słów. Filmowy Bogdan tylko raz rzuci soczystym bluzgiem, a kiedy indziej wypowie słowa modlitwy, ale poza tym nie odzywa się wcale. Mimo to dzięki reżyserskiej precyzji oraz własnemu talentowi i vis comica Stankiewicz ani na chwilę nie traci kontaktu z widzem.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

„Spiritus Sanctus”, reż. Michał Toczek, fot. Studio Munka

Obrazek

spiritus-sanctus-michal-toczek-munk4.jpg

Pytany o najważniejsze filmowe inspiracje Toczek przyznaje, że jego wrażliwość jest bliska kinu Kena Loacha czy Mike'a Leigh – brytyjskich mistrzów kina intymnego, będącego blisko człowieka. Spiritus Sanctus jest tego dowodem. Choć zbudowany na mocnym grepsie, okazuje się głęboko humanistyczną opowieścią o potrzebie przekroczenia siebie. Opowieścią, w której fani polskiego kina odnajdą zresztą kilka ciekawych cytatów, bo Toczek podejmuje tu także rozmowę z rodzimymi klasykami. Scena rozwieszania papieskiego portretu przypomina legendarną scenę z obrazem Stalina w filmie Ręce do góry Jerzego Skolimowskiego, Bogdan jawi się jako młodszy kuzyn Piszczyka i Dzidziusia Górkiewicza z filmów Andrzeja Munka, a filmowy biały koń, przyciężki, roboczy, jest czytelnym, ironicznym ukłonem w stronę kina Andrzeja Wajdy.

Prowadząc tę grę cytatów i stylistycznych nawiązań, Michał Toczek nie zapomina o tym, co najważniejsze – bohaterze, jego drodze, emocjach i prawdzie. Piętnastominutowa wyprawa motorynką, w którą zabiera nas bohater Stankiewicza, niesie oczyszczenie. Bo Spiritus Sanctus to poruszająca opowieść o tęsknocie za sacrum. Dowcipna, opowiedziana z lekkością i precyzją, a przede wszystkim – wiarą zarówno w bohatera, jak i w widza.

Spiritus Sanctus Michała Toczka znalazł się wśród obrazów rywalizujących o Złotą Palmę dla najlepszego filmu krótkometrażowego podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes 2026. Film został wyprodukowany przez Studio Munka działające w ramach Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Polska premiera Spiritus Sanctus odbędzie sie w Krakowie podczas 66. Krakowskiego Festiwalu Filmowego.

„Spiritus Sanctus”. Reżyseria: Michał Toczek. Scenariusz: Adam Porębowicz. Zdjęcia: Tomasz Pawlik. Scenografia: Katarzyna Tomczyk. Montaż: Jakub Didkowski. Występują: Sebastian Stankiewicz, Izabela Dąbrowska, Artur Paczesny, Oskar Stoczyński. Premiera: 22 maja 2026.

cannes

cannes film festival

michał toczek

Sebastian Stankiewicz

papież

jan paweł ii