„Brat”, reż. Maciej Sobieszczański

W swoim filmie Maciej Sobieszczański łączy skromny psychologiczny dramat z bolesną opowieścią o przyspieszonym dojrzewaniu. Choć jego Brat nieco rozczarowuje przewidywalnością, jednocześnie uwodzi emocjonalnym ciepłem i prawdą.

Bohaterem jest Dawid (Filip Wiłkomirski), nastoletni judoka z niewielkiego miasteczka, który mimo młodego wieku dźwiga na swoich barkach odpowiedzialność za całą rodzinę. Odkąd ojciec trafił za kraty, mama-pielęgniarka (Agnieszka Grochowska) z trudem wiąże koniec z końcem, więc to na Dawidzie spoczywa obowiązek opieki nad młodszym bratem, Michałem (Tytus Szymczuk). Chłopak robi wszystko, by nikogo nie zawieść. To on utrzymuje kontakt ze skazanym ojcem i dba, by mniejsze i większe wyskoki młodszego brata nie spędzały matce snu z powiek. Kiedy za sprawą empatycznego trenera (Julian Świeżewski) Dawid otrzyma szansę realizacji swoich sportowych marzeń, będzie musiał wybierać między rodziną a samym sobą.

Opowiadając jego historię, Sobieszczański znakomicie szkicuje filmowe postaci. Zamiast zarzucać nas dialogiem, pozwala swoim bohaterom być na ekranie w ciszy. Śledzi każdy ich drobny gest, spojrzenie i miny puentujące konkretne sytuacje. I choć mówią niewiele, ani przez chwilę nie mamy wątpliwości, co w danej chwili czują, z czego wynikają ich emocje i jak przekładają się na ekranowe działania. Rzadko napotyka się w polskim kinie na równie oszczędne, a zarazem precyzyjne pisanie.

Video embed

Brat - Zwiastun PL (Official Trailer)

Jego siłę wzmacniają aktorzy. Choćby znakomita Agnieszka Grochowska wcielająca się w samotną matkę, która z każdym dniem coraz wyraźniej zdaje sobie sprawę z potrzeby rozpoczęcia swojego życia na nowo – z dala od odsiadującego wyrok męża, który niczym zły duch wciąż unosi się nad jej rodziną. Aktorka tworzy tu przekonujący portret kobiety zmęczonej nieustanną walką i presją, jaką nakłada na nią świat. Zmuszona do odgrywania ról obojga rodziców, harująca, by utrzymać się na powierzchni, robi wszystko, by jej dzieci nie powielały błędów ojca. Nieustannie walczy o zachowanie godności, nie chcąc pogodzić się z tym, że jej synowie schodzą na złą drogę.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Agnieszka Grochowska i Julian Świeżewski w filmie „Brat” w reżyserii Macieja Sobieszczańskiego, 2025, fot. L. Bąk/Monolith Films

Obrazek

brat_copy_l.bak_dystr.monolith_films_12.jpg

Prawdziwym odkryciem filmu Sobieszczańskiego jest jednak Filip Wiłkomirski. Podczas Festiwalu Filmowego w Gdyni młody aktor wyróżniony został za najlepszy debiut i „magnetyczną obecność, która nie pozwala widzowi na oderwanie wzroku od ekranu”. Zasłużenie, bo Wiłkomirski zachwyca wrażliwością i inteligencją, z jaką buduje na ekranie postać wewnętrznie popękaną, a zarazem niezwykle silną. Jego Dawid zmuszony jest do szybkiego dorastania. On, który wciąż jeszcze powinien móc być dzieckiem, staje przed koniecznością wzięcia na siebie odpowiedzialności nie tylko za wychowywanie młodszego brata, ale też za całą rodzinę. Przyglądając się temu, jak chłopiec radzi sobie z tą niezwykle złożoną rolą, aż trudno uwierzyć, że to jego pierwszy występ przed kamerą. I w to, że tak znakomity aktor został wyłoniony w castingu z bardzo ograniczonej puli młodych kandydatów – wymogiem roli była bowiem znajomość sztuk walki, a sam Wiłkomirski to nie tylko świetny aktor, ale i bardzo utalentowany judoka (czego próbki również widzimy na ekranie).

„Brat” w reżyserii Macieja Sobieszczańskiego [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Sobieszczański każe widzom swojego filmu kibicować nieoczywistej przemianie. Brat nie jest banalną opowieścią o chłopcu walczącym o lepsze życie, lecz historią o potrzebie egoizmu. Nastoletni bohater musi nauczyć się miłości do samego siebie i przedkładania jej nad uczucia, jakie żywi wobec swoich najbliższych. Brat jest w tym sensie obrazem niezwykle gorzkim i równie prawdziwym, przypowieścią o nadziei, która zostaje zderzona z brutalną rzeczywistością.

Film ma przy tym jedną fundamentalną wadę – przewidywalność. W historii nastoletniego judoki brakuje bowiem elementu zaskoczenia i podjęcia gry z gatunkowymi schematami, którymi jako widzowie karmieni jesteśmy przez kino. Tymczasem z każdą kolejną sekwencją Brat coraz wyraźniej grzęźnie w fabularnych kliszach, a jego twórcy nie próbują zerwać fabularnego tempa i zaskoczyć nas nieoczywistą fabularną woltą. Ta przewidywalność znacząco osłabia siłę rażenia filmu Sobieszczańskiego, ale nie odbiera mu jakości.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Tomasz Schuchardt, Filip Wiłkomirski i Tytus Szymczuk w filmie „Brat” w reżyserii Macieja Sobieszczańskiego, 2025, fot. J. Sus/Monolith Films

Obrazek

brat_copy_j.j.sus_dystr.monolith_films_2.jpg

W czasach, gdy kino coraz chętniej goni za chwytliwymi logline’ami, które jednym, chwytliwym zdaniem przykują naszą uwagę, Sobieszczański stworzył film bezwstydnie staromodny. Zbudowany na precyzyjnie skonstruowanych postaciach, autentycznych emocjach i obserwacjach codzienności. Nie znajdziemy tu przewrotności, żadnych wampirów pracujących w domu starców, bohaterów przebierających się za elfy ani syren na dancingu, którymi obrodziło polskie kino ostatnich lat. Brat to przykład filmowego realizmu w swoim najszlachetniejszym wydaniu, utkana z prawdziwych emocji opowieść o miłości, która bywa pułapką. Nie jest to film, który ogląda się dla efektownych punktów zwrotnych, ale dla tych krótkich momentów, w których poczuć możemy emocjonalną jedność z ludźmi spoglądającymi na nas z wielkiego ekranu – i dla nadziei, którą niesie ze sobą ten niepozorny film.

Brat. Reżyseria: Maciej Sobieszczański. Scenariusz: Maciej Sobieszczański, Grzegorz Puda. Zdjęcia: Jolanta Dylewska. Scenografia: Ewa Skoczkowska. Kostiumy: Agata Culak. Występują: Agnieszka Grochowska, Filip Wiłkomirski, Tytus Szymczuk, Julian Świeżewski, Tomasz Schuchardt, Jacek Braciak. Premiera: 05.12.2025.

maciej sobieszczański