Polska Music: Szymanowski przebił szklany sufit

polska_music.jpg, small, Zespół Polska Music: Katarzyna Świętochowska, menadżerka programu Ewa Bogusz-Moore, Zofia Barańska, fot. IAM, Polska Music: Szymanowski przebił szklany sufit

#muzyka

#culture

Zaczęliśmy od naszych tytanów muzycznych, po czterech latach pracy możemy wprowadzać do światowego obiegu twórczość żyjących kompozytorów. Mamy zaufanie naszych partnerów, rozeznanie rynku. Zbliżamy się do idealnej sytuacji, jaką jest balans pomiędzy promocją naszego dziedzictwa i wspieraniem młodych talentów - o strategii programu Polska Music opowiadają Ewa Bogusz-Moore oraz Katarzyna Świętochowska i Zofia Barańska Instytutu Adama Mickiewicza.

Filip Lech: Co roku wspieracie organizację kilkunastu znaczących koncertów, wielu festiwali, wykładów, wydania płyt i innych materiałów poświęconych polskiej muzyce. Jak działa projekt Polska Music?

Ewa Bogusz-Moore: Strategią Polska Music jest wspieranie polskiej muzyki klasycznej i współczesnej w wykonaniu zagranicznych artystów. Pomocne w budowaniu pozycji programu okazały się przypadające na ostatnie lata rocznice, związane z filarami polskiej muzyki: Szymanowski 2012 – Lutosławski 2013 – Panufnik 2014.

Katarzyna Świętochowska: Pierwsze duże ''uderzenie'' związane z Szymanowskim nastąpiło w 2012 roku, choć rocznica śmierci kompozytora nawet nie była okrągła, tylko z piątką na końcu. Wsparliśmy finansowo i organizacyjnie wydawnictwa, koncerty i inscenizacje ''Króla Rogera'' w Santa Fe i Bilbao.

Referencja do wydarzenia

Szymanowski Reigns at The Royal Opera House

Ewa Bogusz-Moore: Projekt Polska Music ruszył na początku 2011 roku, od razu z założeniem, że nie wspieramy pojedynczych wydarzeń. Najbardziej interesuje nas nie sam koncert, ale to, co dzieje się dookoła i później - wszystko, co wywołuje echo, pociąga za sobą łańcuch kolejnych wydarzeń. Myślę o artykułach prasowych, ale też o nagraniu, transmisji, trasie koncertowej. Możliwości jest tym więcej, że nie ograniczamy się do żadnego terytorium geograficznego, operujemy na całym świecie. Przykładem takiego działania może być trasa London Symphony Orchestra z Valerym Gergievem na przełomie 2012 i 2013 roku, która zamknęła się w 20 koncertach muzyki Szymanowskiego w Europie.

Referencja do dzieła

Symphonies Nos 3 & 4 Stabat Mater - Karol Szymanowski

Zofia Barańska: Co najważniejsze, nie skończyło się na samych koncertach. W telewizji MEZZO transmitowane były koncerty z Londynu i Paryża, dwa albumy z kompletem symfonii Szymanowskiego ukazały się w wytwórni LSO Live.

Ewa Bogusz-Moore: Sam koncert to jest wydarzenie, ale trasa koncertowa od Londynu przez Edynburg, Luksemburg po Paryż; do tego transmisja w najbardziej popularnej w Europie telewizji, która zajmuje się muzyką klasyczną, i dwa albumy w prestiżowej wytwórni – to już wiele dróg dotarcia do bardzo wielu odbiorców.

Czy po 2012 roku muzyka Szymanowskiego pozostała w repertuarach koncertowych światowych orkiestr, już bez udziału Polska Music?

Ewa Bogusz-Moore: Podczas trasy London Symphony Orchestra Valery Gergiev konfrontował ze sobą symfonie Brahmsa i Szymanowskiego. Chciał z tym programem jechać do Nowego Jorku, ale dla tamtejszych promotorów była to wówczas zbyt ryzykowna decyzja. Ta sytuacja się zmienia. Premiera ''Króla Rogera'' w reżyserii Kaspera Holtena w Covent Garden jest dla mnie dowodem na przebicie się przez ten ''szklany sufit'', który istniał nad Szymanowskim – jego muzyka wchodzi do mainstreamu.

Katarzyna Świętochowska: Na przykład w 2014 roku w Wuppertaler Bühnen odbyła się inscenizacja ''Króla Rogera'', z którą IAM nie miał z nic wspólnego. I o to chodzi, to znaczy, że rzeczy zaczynają kręcić się same.

The Greatest Tribute an Audience Can Pay: Sir Andrew Davis on the Passenger

Na niedawny wywiad dla Culture.pl o ''Pasażerce'' Mieczysława Wajnberga Sir Andrew Davies z Lyric Opera w Chicago przyszedł z partyturą ''Króla Rogera'' Szymanowskiego.

Ewa Bogusz-Moore: To najlepszy przykład, że Polska Music funkcjonuje jak ''koło zamachowe'': wspieramy coś do pewnego momentu, żeby potem działało samoistnie. Możemy wtedy przełożyć punkt ciężkości w inne miejsca. Zaczęliśmy od naszych tytanów muzycznych, po czterech latach istnienia projektu możemy wprowadzać do światowego obiegu twórczość żyjących kompozytorów. Mamy zaufanie naszych partnerów, rozeznanie rynku, wiarygodność do rozmów o dużych projektach. Zbliżamy się do idealnej sytuacji, jaką jest balans pomiędzy promocją naszego dziedzictwa i wspieraniem młodych talentów.

Przygotowywana przez Holtena inscenizacja ''Króla Rogera'' powstawała w dość nietypowy, demokratyczny sposób.

Ewa Bogusz-Moore: Tak, to był pomysł Kaspera, który chciał wciągnąć publiczność w podróż tworzenia, ale i odkrywania twórczości Szymanowskiego. Od samego początku publiczność mogła uczestniczyć w spotkaniach z twórcami opery, słuchać opowieści osób zajmujących się librettem, reżyserią, scenografią, o etapie, na którym właśnie się znajdują. Publiczność mogła sięgnąć głębiej w materię - twórczość Szymanowskiego i wręcz kontrolować kolejne etapy pracy nad operą.

Katarzyna Świętochowska: To w niesamowity sposób buduje zaangażowanie publiczności. Spotkania prowadził muzykolog Adrian Thomas. Na pierwszym - przyszło ponad 100 osób – zapytał, kto wcześniej słyszał ''Króla Rogera''. Okazało się, że prawie wszyscy znali twórczość Szymanowskiego, a ponad połowa sali widziała kiedyś tę operę w reżyserii Poutneya albo Warlikowskiego.

Composer Collider Poland from Culture.pl on Vimeo.

Wiele urodzonych w Polsce kompozytorek i kompozytorów mieszka, uczy się i tworzy za granicą. Wyróżniane są utwory, wysyłane przez Polskie Radio na Międzynarodową Trybunę Kompozytorów UNESCO. Jak pracujecie z tak zwanymi ''żyjącymi kompozytorami''?

Ewa Bogusz-Moore: To jest pewien paradoks. Z jednej strony jesteśmy mocni w selekcji utworów na Trybunę Kompozytorów, ale jeśli prześledzić programy sal koncertowych i orkiestr, to… jest już bardzo ciężko, szczególnie, jeżeli mówimy o najbardziej prestiżowych ośrodkach.

Nie od razu Rzym zbudowano. Siatka kontaktów i zaufania ma kolosalne znaczenie dla wprowadzania ''w obieg'' nowych kompozytorów. Dzięki temu po latach pracy możemy zamawiać nowe utwory wspólnie z dużymi partnerami. W tym roku duża sekcja na festiwalu w brytyjskim Huddersfield poświęcona będzie muzyce polskiej. W 2016 roku będziemy współpracować z Los Angeles Philharmonic przy ''Green Umbrella''. To jedna z najciekawszych w Stanach serii koncertów muzyki współczesnej.

Kolejna ważna rzecz, to współpraca przy organizacji kursów i warsztatów kompozytorskich. Jeden z takich projektów to Composer Collider, który od 2012 organizujemy wspólnie z zespołem Musikfabrik. Współpracujemy również z programem Young Composers, organizowanym przez London Philharmonic Orchestra – kiedyś mogli uczestniczyć w nim tylko Brytyjczycy, od tego roku jedno miejsce jest zarezerwowane dla osoby z Polski. W tym roku jest to Paulina Załubska.

Kto wybiera kompozytorów, którzy jadą na takie warsztaty?

Ewa Bogusz-Moore: Trzeba wytworzyć powiązania pomiędzy środowiskami muzycznymi w Polsce i za granicą, my jesteśmy kanałem pośrednim. Wspólnie wybieramy pulę nazwisk, które później selekcjonowane są przez partnera za granicą. Mówimy o bardzo subtelnych i delikatnych mechanizmach, pomiędzy kompozytorem i zespołem musi wytworzyć się pewnego rodzaju chemia. Wtedy jest szansa, że relacja będzie trwała dłużej.

Zawsze zadajemy sobie pytania: ''co dalej?'', ''dokąd nas to zaprowadzi?'', ''jak możemy kontynuować współpracę?''. Z wieloma partnerami, z którymi zaczynaliśmy współpracę w 2011 roku, działamy do tej pory.

W planie długofalowym ważne są rejestracje i upowszechnianie utworów. Trudno jednak znaleźć wydawnictwa poświęcone polskiej muzyce współczesnej: istnieją tylko albumy wydawane przez DUX i Bôłt, ale ci wydawcy nie są w stanie zagospodarować twórczości wszystkich kompozytorów. W zeszłym roku wspieraliście wydanie płyty Agaty Zubel nakładem wiedeńskiego wydawnictwa KAIROS - a płyta wydana przez KAIROS jest chyba marzeniem każdego kompozytora.

Ewa Bogusz-Moore: To trudny temat. Musieliśmy zawęzić swoje działania, żeby strategia Polska Music była bardziej skuteczna. Jeśli chodzi o Agatę, wracamy do długofalowej pracy u podstaw – płyta nie wzięła się z niczego. Jest to efekt współpracy pomiędzy Agatą Zubel a zespołem Klangforum Wien, wspieranej przez nas przez trzy lata.

Poetry Resounds in My Imagination - a Conversation with Agata Zubel

Katarzyna Świętochowska: Warto zaznaczyć, że inicjatywa wychodzi od Klangforum Wien, my tylko wspieramy ich współpracę.

Twórczość Lutosławskiego była dla was trampoliną pomiędzy kanonem muzyki XX wieku a muzyką tworzoną dzisiaj?

Ewa Bogusz-Moore: Tak, takie były nasze założenia. Po Roku Lutosławskiego chcemy iść dalej, tego się od nas oczekuje. Jak to ujął dziennikarz ''The Telegraph'': ''If Lutosławski still matters, there must be composers around who’ve been influenced by him and it’s a shame we got no hint of that'' (''Jeśli muzyka Lutosławskiego nadal ma znaczenie, gdzieś muszą być kompozytorzy, na których wpłynął – to wstyd, że nie mamy o nich pojęcia'').

Kogo znają wasi zagraniczni partnerzy? Chopin, Lutosławski, Penderecki i ktoś jeszcze?

Ewa Bogusz-Moore: Kilka dni temu odbyło się spotkanie Polska Music z przedstawicielami głównych instytucji muzycznych w Anglii. Na tym spotkaniu Gillian Moore, która odpowiada za program muzyki klasycznej w Southbank Centre, wspomniała, że jakiś czas temu w BBC 3 opowiadała o twórczości Grażyny Bacewicz. Żadna z osób w tym ośmioosobowym gronie, które ma wpływ na kształt repertuarów sal koncertowych w Wielkiej Brytanii, nigdy wcześniej nie słyszała o Bacewicz.

Z drugiej strony mamy znakomitego fińskiego dyrygenta Esę-Pekkę Salonena, który wie o polskiej muzyce prawie wszystko. Kiedy spotkaliśmy się po raz pierwszy, zachwycał się twórczością Kazimierza Serockiego.

Adrian Thomas, Esa-Pekka Salonen z własnej, nieprzymuszonej woli są swoistymi ambasadorami muzyki polskiej na świecie. Kto jeszcze promuje polską muzykę?

Ewa Bogusz-Moore: Dyrygent Edward Gardner jest dla mnie bardzo ciekawym przykładem. Jego płyty z muzyką Lutosławskiego zostały wydane, przy naszym wsparciu, przez Chandos, towarzyszyły temu koncerty na BBC Proms. Gardner należy do nowego pokolenia dyrygentów, w przeciwieństwie do Simona Rattle'a i Esy-Pekki Salonena nigdy nie poznał Lutosławskiego. Zachwycił się tą muzyką i interpretuje Lutosławskiego na nowo, nie jest ''obciążony'' bezpośrednim wpływem twórcy.

Katarzyna Świętochowska: Wśród muzykologów oprócz Adriana Thomasa trzeba wymienić m.in. Charlesa Bodmana Rae’a, Stevena Stucky’ego, Nicholasa Reylanda – to są prawdziwi fanatycy.

Ewa Bogusz-Moore: Niektórzy nawet uczą się polskiego.

Skoro mówimy o języku - od tego pytania prawdopodobnie powinienem zacząć naszą rozmowę: dlaczego Polska Music? I nie chodzi mi tylko o nazwę waszego programu, chodzi mi raczej o polską muzykę w ogóle: to znamienne, że ta nazwa jest międzynarodowa (ale nie do końca). Trudno mówić w XXI wieku o muzyce narodowej, ale z drugiej strony ciągle w jakiś sposób to robimy, my – słuchacze, dziennikarze, pracownicy instytucji kulturalnych. O czym rozmawiamy, kiedy rozmawiamy o polskiej muzyce?

Katarzyna Świętochowska: Pytanie egzystencjalne...

Ewa Bogusz-Moore: Proponujesz zmianę nazwy? (śmiech)

Jest chyba niezła.

Ewa Bogusz-Moore: To temat, który ciągle powraca w naszej pracy. Pojęcia narodu i narodowości zmieniły się od czasów Szymanowskiego, ba, w latach 60. i 70. znaczyły jeszcze coś zupełnie innego. Wtedy mówiono o polskiej szkole kompozytorskiej, dzisiaj trudno byłoby stworzyć taki termin. Wielu polskich kompozytorów mieszka dziś za granicą, tam się kształciło i muzycznie wychowało. Mówienie o tym, że w dzieciństwie wdychali polskie powietrze i ta muzyka jest polska, jest bez sensu.

Zofia Barańska: Być może chodzi raczej o samoidentyfikację. Nasz program jest skierowany do kompozytorów, wywodzących się z Polski.

Ewa Bogusz-Moore: Na pierwszych spotkaniach mówię zazwyczaj, że chodzi nam o przedstawienie muzyki, którą my – my Instytut, my Polska Music, a może nawet my Polacy - uważamy za dobrą. Tak się składa, że mamy fundusze na promocję twórców pochodzenia polskiego i w takich ramach działamy.

Łatwo zresztą wyczuć, czy ktoś chce z nami zacząć współpracę ze względu na muzykę, czy ze względu na środki finansowe. Drugi rodzaj współpracy rzadko kiedy dobrze wychodzi. Kluczem do udanego koncertu, warsztatów, nagrania, jest czas, który partner włoży w jego przygotowanie. Jeśli artysta z Londynu, Nowego Jorku, Kijowa zainwestuje swój czas, żeby poznać polską muzykę, będzie musiał dokonywać wyborów. Wyborów, które będą zgodne z jego gustem estetycznym, poglądami, całą tożsamością.

Wasze największe marzenie związane z promocją polskiej muzyki?

Ewa Bogusz-Moore: Pozycja Szymanowskiego, Wajnberga, Lutosławskiego jest już dość silna za granicą. Mamy jeszcze Bacewicz, Serockiego, Karłowicza – z dawnych twórców. A do tego dochodzą przecież nowi kompozytorzy.

Marzenia? Chciałabym, żeby na świecie było prezentowanych więcej polskich oper. Chciałybyśmy wyjść ze ścian filharmonii, działać na pograniczu sztuk wizualnych, teatru, performansu, filmu. Pierwszy taki duży projekt oparty na ''Solaris'' Stanisława Lema będzie zrealizowany w USA w 2017 roku.

Język Polish

polska music

iam