Paweł Potoroczyn, Bogdan Zdrojewski, Michał Merczyński, źródło: www.mkidn.gov.pl
1000 projektów artystycznych w kraju i 400 wydarzeń za granicą złożyło się na Program Kulturalny Polskiej Prezydencji 2011. - Wydarzenia, które odbyły się podczas polskiego przewodnictwa w Radzie UE są inwestycją na lata - mówił Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski podczas konferencji prasowej w warszawskim kinie Kultura. Podsumowania projektów dokonali dyrektorzy: Narodowego Instytutu Audiowizualnego Michał Merczyński i Instytutu Adama Mickiewicza Paweł Potoroczyn.
Narodowy Instytut Audiowizualny odpowiadał za Krajowy Program Kulturalny Polskiej Prezydencji. Złożyły się na niego projekty specjalne w Sopocie, Wrocławiu, Krakowie, Poznaniu, Warszawie – miastach goszczących spotkania wysokiego szczebla, a także w Lublinie, Białymstoku, Katowicach i Krasnogrudzie. Zrealizowano je we współpracy z organizacjami lokalnymi, pozarządowymi oraz licznymi partnerami europejskimi.
Naczelnym przesłaniem Krajowego Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji 2011 było "Art for Social Change – sztuka dla zmiany społecznej". Program zachęcał odbiorców i twórców sztuki do przyjęcia kreatywnej postawy, podnoszącej świadomość artystyczną i społeczną oraz podejmującą krytyczną refleksję nad kulturą i cywilizacją. Akcentowano również temat Partnerstwa Wschodniego, m.in. poprzez wymianę kulturalną i intelektualną z państwami partnerstwa i prezentację artystów krajów wschodnich.
Zygmunt Bauman podczas Europejskiego Kongresu Kultury we Wrocławiu
Pierwsze wydarzenie programu krajowego miało miejsce 30 czerwca - w Wigilię prezydencji, a jednocześnie w 100. Rocznicę urodzin Czesława Miłosza. Tego dnia w kompleksie dworskim rodziny Miłoszów w Krasnogrudzie zorganizowano Europejską Agorę - projekt objęty patronatem UNESCO. 1 lipca w Warszawie podczas oficjalnej inauguracji przewodnictwa odbyło się całodniowe widowisko muzyczne. Na czterech scenach umiejscowionych w różnych częściach miasta oraz w Filharmonii Narodowej wystąpiło łącznie ponad 250 artystów. Koncerty prezentujące różne gatunki muzyki skupiły ponad 50 tysięczną publiczność. Transmisję finałowego koncertu TU WARSZAWA, według scenariusza i reżyserii Krzysztofa Materny i Kuby Wojewódzkiego, na antenie TVP 1 obejrzało około 900 tysięcy widzów. W Filharmonii Narodowej prapremierowo zabrzmiała skomponowana specjalnie na tę okazję "III Symfonia" Pawła Mykietyna na głos i orkiestrę.
Program obejmował także blisko 60 projektów rekomendowanych przez Radę Programową ds. Oprawy Kulturalnej Polskiego Przewodnictwa w Radzie UE, zorganizowanych przez muzea, teatry, opery i inne instytucje podległe MKiDN. Włączono do niego także około 60 najważniejszych wydarzeń cyklicznych, m.in. Festiwal Szekspirowski, Festiwal Sacrum Profanum oraz Międzynarodowe Festiwale Muzyki Współczesnej: "Warszawska Jesień", Jazz Jamboree czy Wratislavia Cantans. Najważniejszym punktem Programu był Europejski Kongres Kultury we Wrocławiu, który odbywał się od 8 do 11 września.
Paweł Mykietyn
Dyrektor Narodowego Instytutu Audiowizualnego Michał Merczyński podkreślał, że choć prezydencja formalnie dobiegła końca, kilka projektów będzie miało swoją kontynuację. Instalacja Mirosława Bałki "Wege zur Behandlung von Schmerzen", przygotowana specjalnie na wrocławski Europejski Kongres Kultury, ma pozostać na stałe we Wrocławiu. Będzie znów dostępna dla publiczności w pierwszej połowie 2012 roku. Wspólny koncert Krzysztofa Pendereckiego i Jonnego Greenwooda, który we wrześniu odbył się we Wrocławiu zorganizowany zostanie ponownie 22 marca w londyńskim Barbican Centre. Wysłucha go również międzynarodowa publiczność festiwalu Primavera w Barcelonie. Kontynuacją krajowego programu kulturalnego będzie również premierowa inscenizacja "Pasji wg św. Łukasza" Krzysztofa Pendereckiego, którą ma przenieść na scenę teatralną Grzegorz Jarzyna. Spektakl odbędzie się 31 marca i 1 kwietnia 2012 w studiu filmowym Alwernia Studios.Realizowaną w Białymstoku wystawę "Podróż na Wschód" - po prezentacji na Międzynarodowym Forum Sztuki "ART-KYIV contemporary 2011" - do końca stycznia można oglądać w krakowskim MOCAKu.
I, CULTURE w Tokio
10 stolic, 400 wydarzeń, 19 mln odbiorców - te liczby charakteryzowały Zagraniczny Program Kulturalny Polskiej Prezydencji, który przebiegał pod hasłem "I, CULTURE". Był to największy z dotychczas realizowanych przez Instytut Adama Mickiewicza program promocji polskiej kultury zagranicą. Jego celem było pokazanie Polski jako kreatywnego zagłębia Europy.
Trzon Programu tworzyło 6 filarów, wśród których były ikony współczesnej polskiej kultury:
Karol Szymanowski - najwybitniejszy po Fryderyku Chopinie polski kompozytor Inscenizacja jego opery "Król Roger" (reż. David Pountney) w Teatrze Wielkim Operze Narodowej w Warszawie stanowiła uroczystą inaugurację Prezydencji. Koncertowe i kameralne wykonania utworów kompozytora zabrzmiały w najbardziej prestiżowych salach koncertowych Brukseli (La Monnaie, Palais des Beaux-Arts), Berlina (Berliner Philharmonie), Mińska( Białoruska Filharmonia Narodowa), Kijowa (Filharmonia Narodowa i Narodowa Opera Ukrainy im. Tarasa Szewczenki), Londynu (Royal Festival Hall, Cadogan Hall), Madrytu (Teatro Real), Paryża (Theatre de Chatelet, Salle Pleyel), Warszawy (Filharmonia Narodowa), Pekinu (Centralne Konserwatorium Pekińskie) i Tokio (Asahi Koncert Hall). W koncertach wzięło udział 45 tys. widzów.
Stanisław Lem - nazwany Bachem literatury XX wieku. Oparty na prozie pisarza awangardowy, plenerowy spektakl "Planeta Lem" przygotował Teatr Biuro Podróży. Jego premiera miała miejsce 1 lipca 2011 r. na festiwalu Watch This Space (National Theatre Londyn), a kolejne spektakle odbyły się w Brukseli, Berlinie, Paryżu, Madrycie, Kijowie, Mińsku i Moskwie. Przedstawienie zobaczyło 10,5 tys. widzów. Do rąk czytelników trafił komiks oparty na dwóch opowiadaniach ze słynnych "Bajek robotów". Jego autorami są rysownicy Andrzej Klimowski i Danuta Szejbal, znani w całej Europie twórcy komiksów m.in. wg "Mistrza i Małgorzaty" Michaiła Bułhakowa.
Czesław Miłosz - jeden z trzech polskich laureatów literackiej Nagrody Nobla. Nagrane zostały audiobooki z wierszami poety czytane 10 językach przez gwiazdy światowego filmu i teatru oraz pisarzy i poetów (m.in. Stepfena Fry’a, Tarasa Prohasko, Barbarę Nusse, Jose Luis Gomeza). Audiobooki były insertami do dzienników (Hiszpania - El Pais), magazynów literackich (Francja – Magazine Littéraire, Anglia - Times Literary Supplement, Kijów - Ukraińskij Tyżdeń, Moskwa - Inostrannaja Literatura) lub tomików poezji Miłosza (Holandia). Wiersze we wszystkich wersjach językowych są również dostępne w formacie MP3 do odsłuchania na portalu culture.pl.
Przewodnik do Polaków – cykl filmów dokumentalnych: "Beats of Freedom", "Political Dress", "Zabawki", "Sztuka wolności", "Sztuka znikania". Produkcje w ciekawy i przewrotny sposób opowiadają o polskim społeczeństwie, przedstawiają naszą najnowszą historię poprzez muzykę rockowa, modę, zabawy i zabawki, wyprawy himalaistyczne oraz obyczaje seksualne
I, CULTURE Puzzle - interaktywny multimedialny projekt w przestrzeni publicznej W ciągu sześciu miesięcy mieszkańcy 12 stolic (Berlina, Brukseli, Kijowa, Kopenhagi, Londynu, Madrytu, Mińska, Moskwy, Paryża, Pekinu, Tokio i Warszawy) uszyli 12 wielkich kwadratów z wyszytym lokalnym wzorem. Połączone utworzyły napis I, CULTURE. W akcji animowanej przez artystkę Monikę Jakubiak uczestniczyło ponad 12 tys. osób i 240 wolontariuszy, a całość można było śledzić w internecie.
I, CULTURE Orchestra – stworzona przez 110 młodych muzyków z Polski i krajów położonych na wschód od Unii Europejskiej: Ukrainy, Białorusi oraz m.in. Mołdawii, Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji. Podczas jesiennego tournee orkiestra zagrała w najlepszych salach koncertowych Europy. Koncertów, które prowadzili Sir Nevill Marriner i Pawła Kotla, wysłuchało 10 tys. melomanów.
Wstawa "Obok" w Berlinie
Do najważniejszych projektów pozafilarowych należały wystawy. Największą popularnością cieszyły się "Złote Czasy Rzeczypospolitej" prezentowane od 2 czerwca do 4 września 2011 r. w Pałacu Królewskim w Madrycie. Przygotowaną przez Muzeum Narodowe w Krakowie ekspozycję, której najważniejszym eksponatem była "Dama z gronostajem" Leonarda da Vinci, zobaczyło aż 95 tys. widzów. 50 tysięczną frekwencją może się do tej pory poszczycić otwarta 23 września 2011 r. w Martin-Gropius-Bau w Berlinie wystawa "Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce". Pierwsza w dziejach polsko-niemieckich stosunków ekspozycja obrazująca historię ostatniego tysiąclecia naszego sąsiedztwa będzie czynna do 9 stycznia br. Entuzjastyczne recenzje zebrała "The Power of Fantasy. Modern and contemporary Polish Art". Wystawę w brukselskiej galerii Bozar, na której zgromadzono ponad 200 prac 35 polskich artystów, dziennik "Financial Times" nazwał "pokazem światowej klasy". Od 24 czerwca do 18 września 2011 r. odwiedziło ją ponad 18 tys. osób. Kolejną wystawą pokazywaną w Brukseli jest "Alina Szapocznikow. 1955-1973". Otwarta 9 września 2011 r. w Centrum Sztuki Współczesnej Wiels - pierwsza tak obszerna monograficzna wystawa artystki za granicą - potrwa do 7 stycznia br. Do tej pory obejrzało ją prawie 10 tys. W prestiżowej londyńskiej galerii Whitechapel zorganizowano pierwszą w Wielkiej Brytanii monograficzną wystawę Wilhelma Sasnala, na której pokazywano ponad 60 prac artysty z ostatnich 10 lat. Pochodziły one zarówno ze zbiorów publicznych, jak i kolekcji prywatnych na całym świecie. Z kolei w moskiewskim Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina otwarto wystawę polskiego plakatu z kolekcji Pawła Ettingera.
Ważną część programu stanowiły projekty wyłonione w ramach programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Polska Prezydencja Promesa 2011. Polskie projekty prezentowane były w miejscach znanych i cenionych przez zagraniczną publiczność jak m.in.: Bozar (Bruksela), Palacio Real, Teatro Real (Madryt), Royal Festival Hall, Whitechappel, Barbican (Londyn), Klub Pid Inn, Ahashi Concert Hall (Tokio), Konserwatorium Pekińskie, Filharmonia Narodowa (Kijów, Mińsk), Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina, Centrum Meyerholda (Moskwa). Z kolei projekty interdyscyplinarne i projekty w przestrzeni publicznej, prezentowane w centralnych punktach miast lub w metrze pozwalały dotrzeć do szerokiej publiczności. W sumie zobaczyło je ponad 19 milionów osób.
Culture.pl i media na świecie
Na czas Prezydencji portal Culture.pl stanowił jednocześnie oficjalną stronę Polskiego i Zagranicznego Programu Kulturalnego. Można na nim było znaleźć nie tylko zapowiedzi aktualnych wydarzeń, ale także bogato ilustrowane relacje. Jego oglądalność systematycznie rosła - od lipca do grudnia zwiększyła się aż sześciokrotnie. Łącznie odwiedziło go w tym czasie prawie 1 milion użytkowników z całego świata. Rozbudowane multimedia stały się mocną stroną portalu przyciągając nowych użytkowników. Ruszyła również aplikacja Hot culture na iPhone’a i Pad’a.
Podczas Prezydencji ukazało się ponad 7,5 tys. informacji w europejskich, chińskich i japońskich mediach o polskich wydarzeniach kulturalnych m.in. w tak opiniotwórczych tytułach jak "Der Tagespiegel", "Le Soir", "The Independent", "The Times", "El Cultura", "El Pais", "Frankfurter Allgemeine Zeitung", "The Telegraph", "El Mundo", "Afisha", "Rossiyskaya Gazeta", "Libération", "Le Figaroscope", "Jazz Tokyo".