Content anchor

Miron Białoszewski

Miron Białoszewski, fot. Janusz Sobolewski / Forum
Miron Białoszewski, fot. Janusz Sobolewski / Forum

Poeta, prozaik, dramatopisarz, urodzony 30 lipca 1922 w Warszawie, zmarł 17 czerwca 1983 tamże.

W okresie okupacji zadał maturę na tajnych kompletach i rozpoczął studia polonistyczne. Przeżył powstanie, po jego kapitulacji został wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec. Uciekł z transportu i po zakończeniu wojny wrócił do Warszawy. Pracował najpierw na Poczcie Głównej, później, w latach 1946-1951 jako dziennikarz w "Kurierze Codziennym" i "Wieczorze".

W latach 1951-1955 utrzymywał się ze współpracy z pismami dla dzieci i młodzieży ("Światem Młodych" i "Świerszczykiem-Iskierką"), dla których pisał, częściowo wspólnie z Wandą Chotomską, wiersze i piosenki. Choć pierwsze utwory opublikował już w 1947 (wiersz "Chrystus powstania" w tygodniku "Warszawa" i opowiadanie "Ostatnia lekcja. Wspomnienie okupacyjne" w "Walce Młodych"), za datę właściwego debiutu uznaje się rok 1955. Wtedy bowiem poezja Białoszewskiego została zaprezentowana (z wprowadzeniem Artura Sandauera) w "Życiu Literackim" w ramach "Prapremiery pięciu poetów", obok wierszy Herberta, Harasymowicza, Czycza i Drozdowskiego. W tym samym roku Białoszewski drukuje na łamach "Twórczości" "Karuzelę z madonnami", a w 1956 wychodzi jego tomik poetycki "Obroty rzeczy", złożony z wierszy pisanych w latach 1952-1955, z których wyboru dokonał Sandauer.

Książka ta wzbudziła ogromne zainteresowanie krytyki i czytelników. Próbowano znaleźć formułę opisującą twórczość poetycką Białoszewskiego, zarówno tę zawartą w pierwszym tomiku, jak i w następnych - "Rachunku zachciankowym" (1959), "Mylnych wzruszeniach" (1961), "Było i było" (1965), "Odczepić się" (1978), oraz wyborach, zawierających także teksty wcześniej nie drukowane: "Wiersze" (1976), "Poezje wybrane" (1976) i tomiku w serii "Poeci polscy" (1977).

Mimo wysiłków krytyki Białoszewski pozostał przez całe życie "poetą osobnym". Jego twórczość z trudem daje się poddawać klasyfikacjom, niełatwo znaleźć twórców mu pokrewnych. Generacyjnie związany z pokoleniem wojennym (Baczyński, Gajcy, Różewicz, Szymborska, Herbert) znacznie odbiegał od nich poetyką swojej twórczości. Z wyboru był outsiderem, nie uczestniczył w życiu politycznym, unikał wiązania się z organizacjami i grupami poetyckimi.

"Poeta, który się nagrywa..." - o nagraniach Mirona Białoszewskiego czytaj w artykule Miron - człowiek audiowizualny

Tym, co charakteryzuje jego poezję, oprócz związków z XX-wieczną awangardą, jest pogłębiona refleksja nad językiem, dlatego bywa często określany mianem "poety lingwistycznego". W swoich wierszach wykraczał poza granice przyjętego języka literackiego, rozbijał jego schematyzm. Interesowały go takie zjawiska, jak mowa wykolejona, zakłócona błędem lub nieporadnością, bełkotliwa gadanina, przejęzyczenia i przypadkowe zbiegi okoliczności językowych, inercja i automatyzm. Odwoływał się do języka mówionego, potocznego i dziecięcego, nieustannie wypróbowując granice systemu językowego. Gra ze słowem nie stała się w jego twórczości celem samym w sobie, zawsze była poszukiwaniem sposobu na właściwy opis rzeczywistości.

Miron Białoszewski, fot. Edward Hartwig / Narodowe Archiwum Cyfrowe
Miron Białoszewski, fot. Edward Hartwig / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Białoszewski jeszcze przed opublikowaniem debiutanckiego tomu poezji zaczął działać również w dziedzinie teatru - w 1955 wraz z Lechem Emfazym Stefańskim i Bogusławem Choińskim założył prywatny, eksperymentalny Teatr na Tarczyńskiej, gdzie wystawił m.in. "Wiwisekcję", "Kabaret", "Szarą mszę" i "Wyprawy krzyżowe". Po jego rozpadzie Białoszewski założył w swoim mieszkaniu na placu Dąbrowskiego Teatr Osobny wraz z malarzem Ludwikiem Heringiem i aktorką oraz malarką Ludmiłą Murawską - napisał dla niego m.in. "Osmędeuszy", "Działalność". Zbiór programów i tekstów tego teatru został wydany w roku 1971 ("Teatr Osobny"), a wpływ myślenia teatralnego daje się zauważyć również w jego poezji.

Proza Białoszewskiego to również swego rodzaju gra z językiem i przyzwyczajeniami czytelniczymi. Autor wybiera formy sytuujące się na granicy ogólnie przyjętej literackości - pamiętnik, dziennik, reportaż, wykorzystując wiele form języka. Zaciera różnice gatunkowe utworów, przeplata niekiedy prozę i poezję, prowadząc także nieustanną grę pomiędzy światem fikcji kreowanym przez narratora a biografią autora. Opublikowany w 1970 "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego" wykorzystał formę opowieści ustnej do opisu powstania z perspektywy cywila, dokonanego w sposób pozbawiony patosu, zwyczajny. Okazał się dziełem wybitnym, oryginalnym, a jednocześnie sprawiającym wrażenie dużej autentyczności. Kolejne tomy prozy: "Donosy rzeczywistości" (1973), "Szumy, zlepy, ciągi" (1976) i "Zawał" (1977) czy "Rozkurz" (1980) to pisane w specyficzny dla Białoszewskiego sposób relacje z codziennych zajęć pisarza, spotkań z przyjaciółmi, dziennych i nocnych włóczęg. Wydane pośmiertnie, lecz przygotowane przez autora "Obmapywanie Europy" i "AAAmeryka" to z kolei zaskakujące w formie opisy podróży po Europie i Stanach Zjednoczonych.

Miron Białoszewski zgodnie uznawany jest za jedną z najistotniejszych postaci literatury polskiej wieku dwudziestego i, równie zgodnie, za postać wyjątkową i jedyną w swoim rodzaju, zarówno jeżeli chodzi o poetykę twórczości, jak i filozofię życia.

Autor: Bartłomiej Szleszyński, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, marzec 2003.

Twórczość

Poezja:

  • "Obroty rzeczy", Warszawa, PIW, 1956.
  • "Rachunku zachciankowy", Warszawa, PIW, 1959.
  • "Mylne wzruszenia", Warszawa, PIW, 1961.
  • "Było i było", Warszawa, PIW, 1965.
  • "Odczepić się", Warszawa, PIW, 1978.
  • "Wiersze", Warszawa, PIW, 1976.
  • "Wiersze", Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976).
  • tomik w serii "Poeci polscy", Warszawa, Czytelnik, 1977 .
  • "Trzydzieści lat wierszy" Warszawa, PIW, 1982.
  • "Stara proza. Nowe wiersze", Warszawa, PIW,1984.
  • "Oho", Warszawa, PIW, 1985.

Proza:

  • "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego", Warszawa, PIW, 1970.
  • "Donosy rzeczywistości", Warszawa, PIW,1973.
  • "Szumy, zlepy, ciągi", Warszawa, PIW, 1976.
  • "Zawał", Warszawa, PIW, 1977.
  • "Rozkurz", Warszawa, PIW, 1980.
  • "Obmapywanie Europy. AAAmeryka. Ostatnie wiersze", Warszawa, PIW 1988
  • "Teatr osobny. 1955-63", Warszawa, PIW, 1971.

Zobacz również: Teatr Mirona Białoszewskiego

Obrazek użytkownika Culture.pl
Culture.pl
2016/08/05
Facebook Twitter Reddit Share

Miron Białoszewski

Dzieła

Henryk Tomaszewski, fot. okładka książki "Teatr Osobny. 1955-1963"

Drugi tom dzieł zebranych Mirona Białoszewskiego zawiera teksty programów jednego z bardziej magicznych zjawisk Warszawy przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku.Read more »

Miron Białoszewski, fot. Edward Hartwig / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Tom zawiera ponad sto dwadzieścia utworów Mirona Białoszewskiego, w większości publikowanych po raz pierwszy. Znajdują się w nim zarówno fragmenty zdjęte przez cenzurę, jak i odrzucone przez samego autora.Read more »

Miron Białoszewski, "Pamiętnik z powstania warszawskiego"

Pierwsze pełne wydanie „Pamiętnika z powstania warszawskiego” Mirona Białoszewskiego - bez skreśleń i przekształceń cenzury - zbiegło się z 70. rocznicą zrywu powstańczego.Read more »

Na płytach z cyklu "Białoszewski do słuchu" oryginalne nagrania poety dopełniają inspirowane nimi słuchowiska stworzone przez kompozytorów młodego pokolenia: Patryka Zakrockiego, Marcina Staniszewskiego i zespół Mikrokolektyw. Wynika z nich, że Miron nie przestaje inspirować kolejnych pokoleń twórców - kiedyś pisarzy, a teraz muzyków i radio-artowców.Read more »

Miron Białoszewski, "Tajny dziennik"

To dzieło mogło zostać wydane dopiero kilkadziesiąt lat po śmierci poety. Nikt nie mógł wcześniej przeczytać "Tajnego dziennika" Białoszewskiego. Premiera 28 lutego 2012 w Łodzi...Read more »

Tadeusz Sobolewski, "Człowiek Miron"

Niezwykła książka o jednym z największych polskich pisarzy Mironie Białoszewskim, a także całym środowisku, które się wokół niego kształtowało.Read more »

Miron Białoszewski

Multimedia

Okładka (nid 6266549)

Czy twórczość Mirona Białoszewskiego jest atrakcyjna dla młodych czytelników? Mówią przyjaciele i krytycy literaccy... Czytaj dalej about: Miron Białoszewski i młodzi czytelnicy [wideo]

Okładka (nid 6266549)

Czy twórczość Mirona Białoszewskiego jest atrakcyjna dla młodych czytelników? Mówią przyjaciele i krytycy literaccy... Czytaj dalej

Miron Białoszewski

Artykuły

Miron Białoszewski w swoim mieszkaniu, 1964, Warszawa, fot. Janusz Sobolewski / Forum

Nieznane, rozproszone po czasopismach i nigdy wcześniej niepublikowane utwory Mirona Białoszewskiego znajdą się w kolejnych dwu tomach "Utworów zebranych" tego pisarza, z których pierwszy ukaże się pod koniec 2016 roku - zapowiada Państwowy Instytut Wydawniczy. Czytaj dalej about: Ukażą się nieznane utwory Mirona Białoszewskiego

Państwowy Instytut Wydawniczy wydaje pierwszego w historii oficyny e-booka. Premierę "Pamiętnika z powstania warszawskiego" zaplanowano na koniec lipca 2016. Czytaj dalej about: PIW wyda e-book Białoszewskiego

Tadeusz Dąbrowski, fot. Renata Dąbrowska

Nakładem hiszpańskiego wydawnictwa La Isla de Siltolá z siedzibą w Sewilli ukazał się właśnie dwujęzyczny zbiór wierszy Tadeusza Dąbrowskiego "Te Deum". Autorem przekładu jest poeta Miguel Mejía. Czytaj dalej about: "Te Deum" Tadeusza Dąbrowskiego po hiszpańsku

Ben Paloff z żoną Megan Thomas, również tłumaczką literatury polskiej. Fot. za uprzejmością Bena Paloffa.

Od Leśmiana po Masłowską – tłumacz i wykładowca University of Michigan Ben Paloff odpowiada na arcytrudne pytanie: czy Sienkiewicz może być interesujący dla czytelników anglojęzycznych? Czytaj dalej about: Benjamin Paloff: Spójrzmy inaczej na Sienkiewicza [wywiad]

Edward Balcerzan, fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Gazeta

Krytyk literacki, tłumacz, poeta i prozaik prof. Edward Balcerzan został laureatem tegorocznej Nagrody im. Kazimierza Wyki. Czytaj dalej about: Edward Balcerzan z Nagrodą im. Kazimierza Wyki

"Lala" po rosyjsku, czy "Lalka" po wietnamsku? Rok 2015 przyniósł nowe wydania tłumaczeń polskich książek na inne języki. Cieszy ich pojawianie się na księgarnianych rynkach, zwłaszcza tak wymagających jak anglojęzyczny czy też, z drugiej strony, rosyjski. Czytaj dalej about: Przekłady polskiej literatury w 2015

Miron Białoszewski

Wydarzenia

Brak podobnych artystów.