Content anchor

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach

Gdzie: 

Rynek 2
Katowice, Polska

Brak przypisanych miejsc.

Od 1922 roku teatr istniał pod nazwą Teatr Polski. Mieści się w gmachu wzniesionym dla teatru niemieckiego w 1907 roku wg projektu Carla Moritza. Pod obecną nazwą funkcjonuje od roku 1936. Jest największą sceną dramatyczną na Górnym Śląsku.

Powstał z inicjatywy Katowickiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru Polskiego i przy pomocy Naczelnej Rady Artystycznej Związku Artystów Scen Polskich. Zainaugurował działalność 7 października 1922 roku wystawieniem Królewskiego jedynaka Lucjana Rydla. Dzień później odbyło się przedstawienie Halki Stanisława Moniuszki - w repertuarze były zarówno przedstawienia dramatyczne jak i operowe. Przez pierwszy sezon teatrem kierował Tadeusz Wierzbicki. W latach międzywojennych największy wpływ na kształt śląskiej sceny miał jej długoletni dyrektor, Marian Sobański, który prowadził teatr od 1927 do 1939 roku. Za jego kadencji, w najlepszych dla teatru latach 1935-1938, odbyło się wiele interesujących premier romantycznego dramatu polskiego, które swoją formą nawiązywały do stylu teatru monumentalnego. Twórcami tych spektakli byli Marian Godlewski, reżyser Nie-Boskiej Komedii Zygmunta Krasińskiego oraz Leopold Pobóg-Kielanowski, który inscenizował w śląskim teatrze m.in. Dziady Adama Mickiewicza i dramaty Stanisława Wyspiańskiego - WYZWOLENIE i Zygmunta Augusta. Teatr wielokrotnie wyjeżdżał ze swoimi przedstawieniami. Grał w okolicznych miejscowościach, a także w śląskich miastach poza granicami II Rzeczpospolitej.

Po II wojnie światowej działalność Teatru Śląskiego wznowili Karol Adwentowicz i Wilam Horzyca, grając w kwietniu 1945 roku ZEMSTĘ Aleksandra Fredry w reżyserii Horzycy, z Adwentowiczem w roli Cześnika. Wkrótce po nich teatr objął Bronisław Dąbrowski, który sprowadził do Katowic zespół lwowskiego Teatru Dramatycznego. Wraz z nim na scenie Śląskiego pojawili się m.in. Aleksander Bardini, Roman Hierowski i Stefania Michnowska. Dzięki nowym aktorom na przełomie lat 40. i 50. widzowie mogli zobaczyć wiele interesujących ról, m.in. Matkę Michnowskiej i Grabca w wykonaniu Władysława Woźnika w Balladynie Juliusza Słowackiego w reżyserii Woźnika (1950) oraz Twardosza granego przez Hierowskiego w Dożywociu Aleksandra Fredry w reżyserii Romana Zawistowskiego (1951). W latach 1946-1947 w Katowicach występował też Tadeusz Łomnicki. Był tytułowym Franiem w Szczęściu Frania Włodzimierza Perzyńskiego w reżyserii Edwarda Żyteckiego (1946), Chłopcem z deszczu w Dwóch teatrach Jerzego Szaniawskiego w reżyserii Edmunda Wiercińskiego (1946) i Pukiem w Szekspirowskim Śnie nocy letniej w reżyserii Bronisława Dąbrowskiego (1947). Dwa lata później do zespołu dołączył Gustaw Holoubek. Pozostał w nim do 1958 roku, będąc w latach 1954-1956 dyrektorem artystycznym sceny. Zagrał tu m.in. Jana Kazimierza w Mazepie Juliusza Słowackiego w reżyserii Romana Zawistowskiego (1953) oraz Doktora Ranka i Fantazego w reżyserowanych przez siebie spektaklach - Nor czyli dom lalki Henrika Ibsena (1953) i Fantazy Słowackiego (1955). Za jego kadencji w teatrze pojawiają się wybitni inscenizatorzy: Tadeusz Kantor z Czarującą szewcową Federico Garcii Lorki (1955) oraz Kazimierz Mikulski z prapremierowym Doktorem Lubelskim Franciszka Zabłockiego (1955) i Komedia omyłek Szekspira (1956).

W 1957 roku w Teatrze Śląskim Balem Manekinów Brunona Jasieńskiego debiutował Jerzy Jarocki. Przez następnych kilka lat stale współpracował z katowicką sceną, reżyserując tu m.in. Miłość i gniew Johna Osborne'a (1957), Nie igra sie z miłością Alfreda de Musseta (1958), Policję Sławomira Mrożka (1958), Widok z mostu Arthura Millera (1960) i Franka V Friedricha Dürrenmatta (1962). Jego ostatnim przedstawieniem w Śląskim była Łaźnia Włodzimierza Majakowskiego z 1963 roku. W tym okresie z teatrem współpracowali tacy kompozytorzy jak Henryk Mikołaj Górecki i Wojciech Kilar. Scenografie przygotowywali Kazimierz Wiśniak, Józef Szajna, Kazimierz Mikulski i Wiesław Lange.

W drugiej połowie lat 60. współpracę z Teatrem Śląskim kontynuował Józef Szajna, który wystawił tu prapremierę Szkarłatnego pyłu Seana O'Caseya (1968), Rzecz listopadową Ernesta Brylla (1969) i Śmierć na gruszy Witolda Wandurskiego (1970). Dla teatru pracował także Jerzy Kreczmar. Wspólnie z Janem Kosińskim poszerzył repertuar teatru o kolejne pozycje z polskiej klasyki: Legion Stanisława Wyspiańskiego (1969), Nie-Boską komedię Zygmunta Krasińskiego (1971). Wystawił także Sześć postaci scenicznych w poszukiwaniu autora Luigiego Priandella (1970).

W latach 1971-1974 dyrektorem artystycznym teatru był Ignacy Gogolewski, obok Holoubka, najwybitniejszy aktor, jaki na stałe związany był ze sceną w Katowicach. Gogolewski zagrał w Teatrze Śląskim trzy role i zrealizował osiem przedstawień. Z okazji 50-lecia teatru, w 1972 roku, przygotował Kroniki królewskie Stanisława Wyspiańskiego. W tym przedstawieniu zagrał Zygmunta Augusta, był także Tartuffe'm w Świetoszku Moliera w reżyserii Witolda Skarucha (1973) i Poetą w Weselu Wyspiańskiego w reżyserii Zbigniewa Bogdańskiego (1974).

Teatr Śląski za czasów Gogolewskiego był sceną "autora i aktora". Grano klasykę i w mniejszym stopniu sztuki współczesne skupiając się na interpretacji możliwe najbliższej idei dramatów i unikając formalnych eksperymentów. W centrum przedstawień był zawsze aktor. Gogolewski zapraszał do Śląskiego znanych wykonawców: Mariusza Dmochowskiego - reżyserował i grał Prokuratora w Wilkach w nocy Tadeusza Rittnera (1972), Barbarę Horawiankę, która wystąpiła jako Jadwiga Ochotnicka w Klubie kawalerów Michała Bałuckiego w reżyserii Józefa Słotwińskiego (1971) i Kazimierza Brusikiewicza, bijącego rekordy popularności w tytułowej roli w Dobrym wojaku Szwejku, przedstawieniu wg prozy Jaroslava Haška w reżyserii Lecha Wojciechowskiego (1973). W teatrze pojawiła się też ciekawa grupa absolwentów szkoły teatralnej, na czele z Ewą Dałkowską, Krzysztofem Kolbergerem, Markiem Kondratem i Anną Romantowską.

W związku z jubileuszem 50-lecia teatr został wyremontowany. W 1980 roku spłonęła, mieszcząca się przy ulicy Wieczorka, Mała Scena teatru, która działała od początku powojennej historii Śląskiego. Rok po pożarze w gmachu teatru otwarto nową Scenę Kameralną.

Druga połowa lat 70. i przełom lat 80. to czas artystycznych kłopotów teatru.

"Jako przyczynę słabości katowickiej sceny - pisała Elżbieta Tosza - podaje się krępowanie swobody jej działania przez władzę, a także wzrost znaczenia pozetpeerowskiej części zespołu aktorskiego, z którym musiał liczyć się, wbrew interesowi teatru każdy z kierowników artystycznych." (w: "Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach 1907-1922-1997", Katowice 1998)

Wciąż jednak na afiszu Śląskiego pojawiał się ambitny repertuar. Grano Stanisława Wyspiańskiego - Wyzwolenie (1976) i Sławomira Mrożka - Emigranci - oba spektakle w reżyserii Józefa Pary (1976), Księcia niezłomnego Juliusza Słowackiego w reżyserii Jerzego Kaliszewskiego (1975) oraz Annę Kareninę wg Lwa Tołstoja w inscenizacji Lidii Zamkow (1976). W teatrze gościli starzy mistrzowie - Jerzy Kreczmar z Wyjatkiem i regułą Bertolta Brechta (1976), oraz, po raz pierwszy od 1948 roku w Śląskim, Bohdan Korzeniewski z Grzegorzem Nizegułą Moliera (1978). W 1978 roku współpracę z katowicką sceną podjął Kazimierz Kutz, wystawiając Bałałajkina i spółkę wg Sergiusza Michałkowa i Zapach dojrzałej pigwy Iona Druce (1980).

W 1981 roku Teatr Śląski na kolejnych jedenaście lat objął Jerzy Zegalski. Obok niego głównym reżyserem sceny został Jan Maciejowski. Zegalski wystawiał przede wszystkim wielki repertuar - Szekspira, polskich romantyków, Moliera i Antoniego Czechowa, przygotował m.in.: Burzę Szekspira (1982), Mizantropa Moliera (1983), Kordiana Juliusza Słowackiego (1984), Wujaszka Wanię Czechowa (1992). Zrealizował także Czekając na Godota (1982) i Końcówkę (1987) Samuela Becketta oraz polską prapremierę Diabelskiego młyna Franka Wedekinda (1986). Maciejowski wyreżyserował m.in. Szewców Witkacego (1982), Amadeusza Petera Shaffera (1984) i HAMLETA Szekspira (1987). Pełnego obrazu eklektycznej formuły Śląskiego dopełniały premiery współczesnego dramatu w reżyserii Bogdana Toszy, m.in.: Dacza Ireneusza Iredyńskiego (1984), Pokojówki Jeana Geneta (1988) i Marmur Josifa Brodskiego (1990).

Właśnie Tosza, debiutujący w Katowicach w 1983 roku, objął w 1992 roku dyrekcję Teatru Śląskiego. W tym samym roku teatr otworzył nową scenę - Malarnię z przeznaczeniem na kameralne, poetyckie projekty. Zrealizowano w niej m.in. Wieczór poezji josifa Brodskiego z udziałem samego Noblisty, w układzie Toszy oraz Wieczór poezji Güntera Grassa przygotowany przez Toszę i Henryka Adamka. W kolejnych latach teatr umacniał swoją pozycję głównej sceny Górnego Śląska. Z jednej strony promował artystów związanych z regionem, z drugiej zabiegał o nazwiska znane w całej Polsce. Swoje przedstawienia realizowali tu: Anna Polony - wspólnie z Andrzejem Mrowcem Wesele (Co się komu w duszy gra) wg Stanisława Wyspiańskiego (1992), Śluby panieńskie Aleksandra Fredry (1993), Maciej Wojtyszko - Fredrowskie: Day i huary (1995) oraz Nie uchodzi, nie uchodzi... (1995), Irena Jun - Ballady i romanse wg Adama Mickiewicza (1995), Mikołaj Grabowski - Trans-Atlantyk wg powieści Witolda Gombrowicza (1993).

W ostatnich sezonach Teatr Śląski zabiega o głośny repertuar współczesny. Ingmar Villqist wystawił tu swoje jednoaktówki - Beztlenowce (2003), Tosza reżyserował Przypadek Klary Dei Loher (2003), a Michał Ratyński przygotował Trainspotting Irvine'a Welsha (2004). Klasyka XX-wiecznego teatru to Kto sie boi Virginii Woolf? Edwarda Albee'go w reżyserii Laco Adamika (2003). Teatr prowadzi Lekcje Teatralne oraz Studium Wiedzy o Teatrze.

Bogdan Tosza był szefem katowickiego teatru do 2003 roku. Zastąpił go Henryk Baranowski, który pełnił funkcję dyrektora, a później dyrektora artystycznego do 2007 roku (w 2005 roku dyrektorem naczelnym sceny została Krystyna Szaraniec). Teatr Śląski zabiegał w tym czasie m.in. o głośny repertuar współczesny. Ingmar Villqist wystawił tu swoje jednoaktówki - Beztlenowce (2003), Tosza reżyserował Przypadek Klary Dei Loher (2003), a Michał Ratyński przygotował Trainspotting Irvine'a Welsha (2004). Grzegorz Kempinsky sięgnął po Push up 1-3. Ostatnie pietro. Rolanda Schimmelpfenniga (2005) i inny dramat Loher Sinobrody-nadzieja kobiet (2007). Reżyser stawiał także pytania o naszą współczesność realizując wyraziste, przejmujące przedstawienie Króla Edypa Sofoklesa (2005). Klasyka XX-wiecznego teatru to Kto sie boi Virginii Woolf? Edwarda Albee'go w reżyserii Laco Adamika (2003).

Od 2007 roku scenę prowadzi duet Krystyna Szaraniec jako naczelna oraz Tadeusz Bradecki - szef artystyczny. Gra się tutaj Szekspira, w repertuarze znalazły się: osadzony we współczesności Romeo i Julia w reżyserii Krzysztofa Babickiego (2007) oraz dwie gorzkie komedie - Poskromienie złośnicy (2009) i Wszystko dobre, co się dobrze kończy (2010) w inscenizacji Bradeckiego. Obok udanej adaptacji Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego (2009, reż. Krzysztof Babicki) i Wizyty starszej pani Friedricha Dürrenmatta z Anną Polony w roli Klary Zachanassian (2010, reż. Magdalena Piekorz) w repertuarze znajdziemy także intrygującą, wyrafinowaną formalnie i aktorsko Iwonę, księżniczke Burgunda Witolda Gombrowicza zrealizowaną przez rumuńskiego reżysera Atillę Keresztesa (2010) i opisujący sytuację zagrożenia przed nadchodzącą tragedią spektakl Badenheim 1939 (2009, reż. Piotr Szalsza) na motywach książki izraelskiego pisarza Aharona Appelfelda.

Teatr prowadzi Studium Aktorskie, Studium Wiedzy o Teatrze oraz lekcje teatralne. W przyteatralnej galerii prezentowane są wystawy plastyczne, w 2010 roku można było oglądać malarstwo m.in. Edwarda Dwurnika, Davida Pawelczyka i Witolda Pałki, a także ekspozycję prac studentów Pracowni Scenografii katowickiej ASP.
 

Michał Bujanowicz
sierpień 2004, aktualizacja: styczeń 2011
 

 


Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Rynek 2
40-951 Katowice
Województwo śląskie
Tel: (+48 32) 258 72 51, 258 72 52, 353 84 63
Fax: (+48 32) 259 89 76
WWW: www.teatrslaski.art.pl

 

Bieżące wydarzenia

Facebook Twitter Reddit Share

Podobał Ci się nasz artykuł? English newsletter here

Zapisz się na newsletter

  • 0 subscribers
  • Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. nr 101, poz.926)wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Instytut Adama Mickiewicza (IAM) z siedzibą w Warszawie (00-560), przy ul. Mokotowskiej 25. Podanie danych jest dobrowolne. Użytkownikom przysługuje prawo dostępu do swoich danych i ich poprawiania.

  • Email Marketingby GetResponse
Zobacz także:
Kadr z filmu "Czerwony kapitan" w reżyserii Michala Kollara, 2016. Na zdjęciu: Maciej Stuhr, fot. Krzysztof Kuczyk / Kino Świat

Chyba każdy chłopiec marzy, by zostać bohaterem, który wie, co dobre, a co złe i który ściga z pistoletem złych ludzi – opowiada Maciej Stuhr o roli w "Czerwonym Kapitanie" słowackiego reżysera Michala Kollara. Czytaj dalej about: Maciej Stuhr: na planie "Czerwonego Kapitana" pobiłem rekord w bieganiu

11.02.2016, podpisanie porozumienia miedzy Instytutem Pamięci Narodowej a Narodowym Centrum Kultury, nz. wiceminister kultury dr Magdalena Gawin i prezes IPN dr Łukasz Kamiński. Fot. Joanna Borowska / FORUM

W upamiętnianiu polskiej historii ważne jest przedstawianie doświadczenia walki, jak i cierpienia, oba są komplementarne - mówi historyk i wiceminister kultury Magdalena Gawin, która przedstawiła misję Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami. Czytaj dalej about: Co jest ważne w upamiętnianiu polskiej historii? [wywiad]

"21 x Nowy Jork", reż. Piotr Stasik, fot. KFF

Dokument "21 x Nowy Jork" Piotra Stasika znalazł się wśród 15 tytułów z szansą na nominację do Europejskich Nagród Filmowych 2016. Czytaj dalej about: "21 x Nowy Jork" powalczy o Europejską Nagrodę Filmową

Orkiestra Symfoniczna Polskiej Filharmonii Bałtyckiej, fot. materiały prasowe

Orkiestra Symfoniczna Polskiej Filharmonii Bałtyckiej 29 sierpnia 2016 wystąpi po raz pierwszy na Festiwalu Morza Bałtyckiego w Sztokholmie. Czytaj dalej about: Orkiestra Symfoniczna PFB w Sztokholmie

1940, piloci Dywizjonu 303. Od lewej P/O Ferić, F/Lt Kent, F/O Grzeszczak, P/O Radomski, P/O Zumbach, P/O Łukuciewski, F/O Henneberg, Sgt. Rogowski, Sgt. Szaposznikow, fot. domena publiczna/wikimedia

Maciej Zakościelny i Piotr Adamczyk wystąpią w "Dywizjonie 303", do którego zdjęcia rozpoczęto w Drwalewie niedaleko Warszawy. Film o polskich lotnikach biorących udział w Bitwie o Anglię reżyseruje, na podstawie książki Arkadego Fiedlera, Wiesław Saniewski. Czytaj dalej about: Początek zdjęć do "Dywizjonu 303"

Polska wspólnie z 15 krajami regionu będzie gościem honorowym największych azjatyckich targów książki Beijing International Book Fair w Pekinie, które odbywają się od 23 do 28 sierpnia 2016 roku. Czytaj dalej about: Polskie książki w Chinach

Maria Stangret-Kantor ,"Malując progi", okładka

O swoich inspiracjach, artystycznych podróżach, odkryciach i spotkaniach pisze Maria Stangret-Kantor w swojej książce "Malując progi". To pierwsza publikacja wspomnień wdowy po reformatorze teatru XX w. Tadeuszu Kantorze - poinformowała Cricoteka.Read more »

Trebunie-Tutki fot. dzięki uprzejmości zespołu/Norbert Roztocki

Zespoły zagrają muzykę rodem z tradycji wołoskich pasterzy, utwory inspirowane muzyką żydowską, cygańską, węgierską, rusińską i polską. Koncert odbęzie się w Narodowym Instytucie Audiowizualnym w Warszawie. Czytaj dalej about: Trebunie Tutki i Cracow Clarinet Quartet: prolog do Muzyki na Szczytach