Jan Strumiłło, "Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza"

To nietypowy przewodnik. Prowadzi do miejsc, po których w 2008 roku szwajcarski architekt oprowadzał swoich studentów. Teraz każdy może zobaczyć stolicę oczami Kereza. Warto, bo on docenił to, czego my wciąż nie potrafimy dostrzec.

W 2012 roku warszawskie Muzeum Sztuki Nowoczesnej oraz krakowskie wydawnictwo Karakter rozpoczęły wspólny cykl wydawniczy pt. "Mówi muzeum". Ta seria książek (w ciągu niecałych trzech lat wyszło ich już sześć) poświęcona jest sztuce współczesnej oraz architekturze. Na początku 2015 roku w cyklu opublikowany został tom "Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza". Choć większą część książki stanowią fotografie, jednak trudno uznać tę książkę za album. Nie jest bowiem tylko zbiorem atrakcyjnych obrazów, a niesie ze sobą wart refleksji przekaz.

"Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza" [galeria]

Styl wyświetlania galerii

Wyświetl slajder (domyślny)

Za publikacją stoi Jan Strumiłło, architekt, który przez pewien czas był asystentem Christiana Kereza. Pomagał mu też w organizowaniu wycieczek, na których Kerez swoim studentom pokazywał Warszawę. Tom składa się z dwóch tekstów oraz rozbudowanej części ilustracyjnej. Wstępny esej Jana Strumiłły poświęcony jest nie tylko twórczości Christiana Kereza, ale i jego poglądom na architekturę i proces projektowania. Uzupełnia go wywiad, w którym Szwajcar tłumaczy powody swojej fascynacji powojenną architekturą Warszawy; Strumiłło i Kerez rozmawiają o kolejnych budynkach, które tego ostatniego szczególnie zafascynowały.

Referencja do dzieła

Zbyszko Siemaszko, "Warszawa Siemaszki"

Zdjęcia zajmują 140 ze 190 stron książki. Współczesne wykonał specjalnie dla tej publikacji Mikołaj Grospierre, fotograf szwajcarskiego pochodzenia, od lat zajmujący się dokumentowaniem modernistycznych budynków. Dzisiejsze obrazy uzupełniają zdjęcia archiwalne, rysunki, przekroje – ilustracje, dzięki którym można poznać pierwotny wygląd zniszczonych dziś, przebudowanych lub – niestety – zburzonych budowli.

Christian Kerez podobno nie chce już przyjeżdżać do Polski – ma za dużo złych doświadczeń z pracy w Warszawie. W 2007 roku projekt szwajcarskiego architekta zwyciężył w międzynarodowym konkursie na gmach Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Współpraca ze stołecznym Ratuszem od początku jednak nie układała się dobrze i po kilku latach konfliktów oraz kontrowersji władze Warszawy rozwiązały umowę ze Szwajcarem. Zanim to jednak nastąpiło, wielokrotnie odwiedzał stolicę. W 2008 roku postanowił pokazać ją również swoim studentom (architekt od lat jest wykładowcą na prestiżowej uczelni ETH - Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, czyli Politechnice w Zurychu). Na potrzeby tej wyprawy powstał skrypt – alternatywny przewodnik po Warszawie, prezentujący zwiedzającemu najbardziej interesujące przykłady warszawskiej architektury, powstałej w latach 40., 50. i 60. To on posłużył jako baza do wydanej właśnie książki.

Fotografia Nicolasa Grospierre'a (klatka schodowa na WSM Żoliborz) z książki Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza", fot. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie — Fotografia Nicolasa Grospierre'a (klatka schodowa na WSM Żoliborz) z książki "Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza", fot. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

Kerez zainteresował się szczególnie stołecznym modernizmem, a przede wszystkim tzw. socmodernizmem, architekturą powstającą nierzadko jeszcze wśród wojennych ruin, będącą pomieszaniem narzuconych socjalistycznych normatywów z pragnieniem nowoczesności.

"Warszawa (…) to miasto pełne sprzeczności. Na przykład Starówka – średniowieczna część miasta zbudowana po drugiej wojnie światowej. A warszawskie centrum administracyjne wygląda, jakby od początku powstawało według dwóch wizji: jedna z nich godziła się z radziecką dominacją, a druga ją odrzucała, jedna była niezwykle tradycyjna i lokalna, druga nowoczesna jak nowojorskie art déco (...)" - mówi Christian Kerez.

Architektura lat dziewięćdziesiątych w Polsce

Swoją wędrówkę po Warszawie Kerez i Strumiłło zaczynają od Pałacu Kultury i Nauki, oglądają tak znane obiekty, jak Dom Partii, Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa, Dworzec Centralny czy gmach Sejmu. Trafiają jednak również do budynków mniej znanych, mniej zauważanych, jak gmach Muzeum Plakatu w Wilanowie, zajezdnia Służby Zdrowia na Woronicza czy kościół św. Andrzeja Boboli na Saskiej Kępie. W książce pojawiają się również obiekty, których już nie ma – Supersam czy pawilon Chemii (który Kereza szczególnie zachwycił) lub zatraciły pierwotny wygląd w wyniku remontów, jak wspomniana zajezdnia Służby Zdrowia czy siedziba Akademii Muzycznej. Niektóre z udanych przykładów warszawskiego modernizmu miały więcej szczęścia – pierwotną świetność przywrócono dawnemu gmachowi Prezydium Sejmu czy przystankom kolei średnicowej.

Referencja do dzieła

Leonard Sempoliński "Pałac Kultury i Nauki z ruinami"

Zilustrowane w książce obiekty nie są przez mieszkańców Warszawy szczególnie cenione, najczęściej są po prostu niezauważane. To właśnie jest ten "ukryty modernizm", którego nie dostrzegamy, bo zbyt silnie kojarzy się z historią, polityką, trudną przeszłością. "Gdy ty patrzysz na te budynki, widzisz historię, gdy ja na nie patrzę – widzę budynki" - mówi Christian Kerez, tłumacząc tę rozbieżność w ocenie wartości powojennego modernizmu. Szwajcar nie zna politycznego kontekstu, w jakim wzniesiono poszczególne obiekty, dostrzega tylko ich konstrukcję, rozwiązania techniczne czy formalne. Potrafi docenić architekturę lat 50. czy 60., bo nie "obraża się" na nią z historycznych powodów, jak nierzadko robią to Polacy. Nieumiejętność oceny architektury w oderwaniu od politycznego klimatu, w którym powstała, powoduje, że nie tylko nie zauważamy cennych budowli wokół, ale i godzimy się na ich wyburzanie. "Może architektura czasów komunizmu jest tak znienawidzona, ponieważ inne, bardziej istotne zagadnienia z tamtych czasów pozostają nierozwiązane?" - pyta Kerez. Skoro przybysz z kraju wspaniałej, zadbanej architektury zachwyca się modernistycznymi budowlami dekady gomułkowskiej, może warto spojrzeć na nie jeszcze raz i spróbować docenić ukryte w nich piękno?

Autorka: Anna Cymer, marzec 2015

Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza

Tekst: Jan Strumiłło

Zdjęcia: Nicolas Grospierre oraz fotografie archiwalne
Wydawnictwo Karakter
Muzeum Sztuki Nowoczesnej
Cykl: "Mówi muzeum"
Warszawa 2015

jan strumiłło

Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza

Christian Kerez

socmodernizm

fotografia warszawy

architektura warszawy