Rok Kantora…
Decyzją UNESCO rok 2015 należał do Tadeusz Kantora, który 6 kwietnia obchodziłby 100. urodziny. Celebrując tę rocznicę Culture.pl we współpracy z Partnerami przygotowało program wydarzeń za granicą. Przybliżył on międzynarodowej publiczności sylwetkę Kantora i przypomniał bogaty dorobek jednego z najwybitniejszych twórców XX wieku – artysty totalnego i bezkompromisowego, którego poszukiwania na polu teatru i malarstwa do dziś wyznaczają terytorium działania dla kolejnych pokoleń twórców.
Projekty realizowane w ramach programu obchodów 100. rocznicy urodzin artysty to z jednej strony sentymentalna podróż po świecie Tadeusza Kantora, retrospektywa jego twórczości, relacji i wspomnień. Z drugiej zaś – podjęcie dyskusji o ideach jego dzieł, które mogą znaleźć zastosowanie w dzisiejszej sztuce.
Wystawy, spektakle, pokazy filmowe, warsztaty teatralne, czy też konferencje naukowe to tylko część programu, który prezentował szerokie spektrum aktywności artystycznych zainspirowanych Kantorem na czterech kontynentach: w obu Amerykach, Europie i Azji. Wydarzenia z okazji 100 rocznicy urodzin Tadeusza Kantora cieszyły się największym zainteresowaniem wśród tych pokoleń, które nie miały okazji zetknąć się bezpośrednio z jego twórczością.
Żywy odbiór, jaki zagwarantowała obecność młodej widowni, najlepiej pokazywał nieprzemijalną siłę twórczości Kantora. Uwagę publiczności szczególnie przyciągnęły dwie wystawy. Pierwsza z nich, prezentowana w Royal Scottish Academy w Edynburgu "KURKA WODNA: Kantor, Demarco i Festiwal w Edynburgu", miała silną rekomendację – dziennik The Times przyznał jej cztery gwiazdki. W ciągu zaledwie 1,5 miesiąca wystawę odwiedziło prawie 60 tysięcy zwiedzających. Z kolei wystawa "Maszyna Tadeusz Kantor. Teatr + happeningi + performanse + malarstwo + inne sposoby produkcji" została doceniona zarówno przez publiczność (ponad 90 tysięcy zwiedzających), jak i specjalistów, którzy przyznali jej Troféu APCA – nagrodę specjalną w dziedzinie teatru Stowarzyszenia Krytyków Sztuki São Paulo (Associação Paulista de Críticos de Arte).
…w Edynburgu
Edynburg był dla Tadeusza Kantora miejscem szczególnym – sukces, jaki tam odniósł na początku lat 70., otworzył mu drzwi do działalności za granicą. Z okazji 100. urodzin w szczycie sezonu festiwalowego w Edynburgu odbyły się projekty prezentujące zarówno jego twórczość, jak i prace zainspirowanych nią współczesnych artystów. Wystawa prezentowana w Royal Scottish Academy "KURKA WODNA: Kantor, Demarco i Festiwal w Edynburgu" przypomniała spektakl, którym teatr Kantora debiutował w tym mieście na początku lat 70.
Dzięki bezprecedensowemu odkryciu w archiwach Richarda Demarco publiczność mogła zobaczyć pełny zapis wideo spektaklu "Kurki wodnej" w odnowionej i zdigitalizowanej wersji. W ciągu zaledwie półtora miesiąca wystawę odwiedziło prawie 60 tysięcy zwiedzających, a "The Times" rekomendował ją przyznając cztery gwiazdki na pięć możliwych. Pokaz filmu dopełniały starannie dobrane archiwalne zdjęcia, a także rejestracje wideo performansów przygotowanych przez polskich i szkockich artystów podczas majowego Hidden Door Festival.
Nagranie filmowe spektaklu "Kurka Wodna" po światowej premierze w Edynburgu zostało zaprezentowane w Gdańsku, Warszawie i Düsseldorfie, a już 8 grudnia odbędzie się pokaz w Krakowie (godz. 17.00, Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora CRICOTEKA). Projekcji towarzyszyły debaty i spotkania z biernymi i czynnymi uczestnikami spektaklu Kantora, m.in. z Richardem Demarco, który trzykrotnie zapraszał polskiego reżysera do Edynburga.
Wystawa w RSA była głównym elementem szerszego programu obecności Tadeusza Kantora w Edynburgu. W trakcie trwania festiwalu Fringe widzowie mogli zapoznać się z wczesną, pomijaną w dominującym dyskursie, twórczością artysty. W ramach współorganizowanej przez Culture.pl wystawy "Inbetween Structures", która w nowatorski sposób przybliżała moment formowania się artystycznej świadomości Kantora, zaprezentowane zostały prace z przełomu lat 50-tych i 60-tych.
Innowacyjny film "Uwaga… Malarstwo!" stanowiący oś ekspozycji, został po latach odkryty w archiwach weneckiego Biennale. Jego awangardowy charakter, połączony z wybranymi przez kuratora Marca Glöde pracami, pokazuje Tadeusza Kantora, jako świadomego najnowszych prądów sztuki światowej eksperymentatora, na chwilę przed odnalezieniem autonomicznej drogi artystycznej. Sukces wystawy został powtórzony w Berlinie we współpracy z Instytutem Polskim, a wernisaż odbył się w ramach Berlin Gallery Weekend.
Kantor w Edynburgu obecny był także na Hidden Door Festival, w ramach którego pięciu polskich i szkockich twórców performance art mierzyło się z jego dziedzictwem artystycznym. Wśród polskich artystów byli Zuzanna Janin, Karolina Kubik oraz Norbert Delman. Odwołujące się zarówno do estetyki, jak i samych idei twórczości Kantora, organizowane przez artystów akcje artystyczne cieszyły się wielkim zainteresowaniem. Szczególną uwagę publiczności i mediów przykuł performans Karoliny Kubik, która, trzymając kredę w ustach przez trzy godziny, rysowała nieprzerwaną linię na chodniku i ulicach Edynburga. Jednocześnie intymny i publiczny charakter działania obejrzało w różnych częściach miasta około 1200 osób.
…w Japonii
Kantor inspirował twórców nie tylko w Europie. Przykłady takich inspiracji znajdujemy w wielu odległych geograficznie i kulturowo miejscach. Również w Japonii wystawę prac Kantora dopełniały prace współczesnych artystów inspirowane jego twórczością. "Homage to Kantor" prezentowała dzieła Tadeusza Kantora pochodzące z prywatnych kolekcji, zdjęcia artysty ze zbiorów Galerii Foksal oraz prace stworzone przez współczesnych japońskich twórców. Wystawę, której kuratorką była prof. Akiko Kasuya z Kyoto City University of Arts, bardzo doceniły w recenzjach opiniotwórcze dzienniki Kyoto Shimbun oraz Chunichi Shimbun.
…w Brazylii
Najbardziej spektakularnym wydarzeniem Roku Tadeusza Kantora była wystawa "Maszyna Tadeusz Kantor. Teatr + happeningi + performanse + malarstwo + inne sposoby produkcji" przygotowana przez Culture.pl, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz SESC – najważniejszą brazylijską instytucję kulturalno-edukacyjno-społeczną. Interdyscyplinarna prezentacja "Maszyna Tadeusz Kantor" pokazywana w SESC Consolacao w São Paulo była największą w historii retrospektywą dzieł Tadeusza Kantora za granicą. Na wystawie, kuratorowanej przez Jarosława Suchana i Ricardo Muniz Fernandesa, zaprezentowanych zostało ponad 130 obiektów: obrazy olejne, akwarele, gwasze, rysunki, kolaże, obiekty sceniczne, a także bardzo bogata dokumentacja fotograficzna i filmowa.
Dwupoziomowa przestrzeń wystawiennicza została dodatkowo ożywiona przez rozgrywające się codziennie performansy i happeningi przygotowane przez młodych brazylijskich twórców. Prezentacja tak dużej wystawy w Ameryce Południowej nie byłą przypadkowa – to właśnie tam Tadeusz Kantor najsilniej zaznaczył swoją obecność, inspirując pokolenia twórców teatralnych. Jak podkreślał dziennik Estadao, "Kantor miał bezpośredni wpływ na kształt nowoczesnego teatru brazylijskiego".
Brazylijska wystawa, którą odwiedziło ponad 90 tysięcy osób, stała się dodatkowym umocnieniem pozycji polskiego twórcy. Na początku grudnia wystawa została doceniona Troféu APCA – nagrodą specjalną w dziedzinie teatru od Stowarzyszenia Krytyków Sztuki São Paulo (Associação Paulista de Críticos de Arte).
Spektakularne wystawy i spektakle skierowane do szerokiej publiczności uzupełniają rezydencje artystyczno-badawcze w Hucisku i Cricotece organizowane przez Culture.pl i Fundację im. T. Kantora. Na open call odpowiedziało 68 artystów i badaczy z całego świata: od Indii i Iranu, przez egzotyczne Suazi, aż po Chile i Stany Zjednoczone. Posiedzenie Jury wybrało duet artystyczny z Niemiec: Jason Schwebel i Benny Nemerofsky oraz młodą badaczkę teatru ze Szwecji, Camilię Larsson szykującą materiały do książki o Tadeuszu Kantorze. Była to pierwsza edycja rezydencji, które będą kontynuowane w następnych latach.
…w przyszłości
Intencją zarówno w przypadku rezydencji artystycznych, jak i innych działań Roku Tadeusza Kantora, było nie tylko rozwijanie działań artystycznych, ale też wspieranie inicjatyw naukowych i badawczych. Największe konferencje naukowe poświęcone twórczości Tadeusza Kantora obejmowały: otwarcie Roku Tadeusza Kantora w Cricotece, sympozja i seminaria naukowe na Uniwersytecie w Kent, w Tuluzie, Centralnej Akademii Teatralnej w Pekinie czy na rzymskiej La Sapienza.
Rok 100 lecia Tadeusz Kantora dobiega końca, jednak wiele wydarzeń, które są jego pokłosiem, jeszcze przed nami. W pierwszym tygodniu grudnia rozpoczęły się próby do spektaklu pod roboczym tytułem "Dziś są moje urodziny". Produkcję przygotowuje legendarny zespół teatralny The Wooster Group z Nowego Jorku. Reżyserką przedsięwzięcia jest Elizabeth LeCompte, która od wielu lat inspiruje się pracami Tadeusza Kantora. Konsultację artystyczną przy projekcie będzie prowadzić Dorota Krakowska, córka artysty. Zespół The Wooster Group, jako jedyna grupa teatralna na świecie, otrzymała zezwolenie od spadkobierców twórcy spektaklu, aby wykorzystać oryginalny tekst. Pierwsze pokazy spektaklu zostały zaplanowane na sezon teatralny 2016-2017.
Współorganizatorami zagranicznego programu obchodów 100. rocznicy urodzin Tadeusza Kantora są Culture.pl, Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka, Instytut Teatralny i Fundacja im. Tadeusza Kantora oraz partnerzy w kraju i za granicą.
Źródło: mat. promocyjne IAM