PÓŁTAWSKI: “Bir öğrencinin dar apartman katında”*
Półtawski'den Antiqua, fotoğraf: Typografia.info
Söz konusu apartman dairesi, Leipzig’te genç Adam Półtawski’nin (1881-1952) baskı sanatındaki ilk ciddi deneyini yürüttüğü yer. Polonya ve Almanya’daki üniversitelerde Doğal Bilimler’in yanı sıra, Sanat ve Resim Tarihi alanında oldukça sağlam bir eğitimi bulunuyordu. Baskı konusundaki yeteneklerini, Zenon Przesmycki’nin gözetimi altında geliştirdi ve birlikte ünlü Chimera dergisini çıkarttılar. 1920’ler, Paris Dekoratif Sanatlar Fuarı’nda, Unija Horodelska (The Union of Horodlo) adlı çalışmasıyla ona bir altın madalya getirdi.
1924 yılından itibaren, Lehçe’de kullanılan “Polonya sütunu” adlı harfin gövdesindeki çapraz karakterleri ve sık kullanılan bazı harfleri göz önünde bulundurarak, Polish Antiqua’yı yaratmak üzere çalışmaya başladı. Bu font, Lehçe harflerin baskın karakterlerini canlandıracaktı. Półtawski, Latince sütunu ile karşılaştırıldığında Polonya sütununda diyagonal çizgilerin daha hakim olduğunun altını çizdi. Dolayısıyla, projenin çıkış noktası en çok kullanılan dört harf oldu: w, k, y, z. Półtawski, keskin diyagonalleri kıvrımlı kemerlere dönüştürdüğü gibi, bu harflere de daha ince görünüm kazandırdı. Bu aynı zamanda metnin daha yoğun bir hat olarak ilerlemesini mümkün kıldı. Ortaya çıkan harf karakteri, Półtawski Antiqua adını aldı ve 1980’li yıllar boyunca Polonya’da oldukça yoğun bir şekilde kullanıldı.
STRZEMIŃSKI: “Düşünenler tahmin edebilir”
Władysław Strzemiński tarafından tasarlanan font, fotoğraf: Fontarte
Aleksander Fredro Zemsta (The Revenge) adlı oyunun meşhur mektup yazma sahnesinde, hayretler içerisindeki Cześnik, Dyndalski’ye şunu sorar “B?, bu bir çizgi de, iki göbeği nerede?” “Biri altta ve diğeri de yukarıda”, diye yanıtlar uşak ve karşılığında da Cześnik şu yorumda bulunur “Düşünenler tahmin edebilir”. Aynı sahne, 1930 yılında Władysław Strzemiński tarafından yapılan Komunikat (Mesaj) adlı avangart sanat deneyini tasvir etmek için de kullanılabilir. Önerdiği harf stili o kadar radikaldi ki, ilk bakışta okunabilmesi neredeyse imkansızdı. Metnin deşifresi, sadece Strzemiński’nin oluşturduğu özel bir sistem ile mümkün olabiliyordu ve ancak sisteme alıştıktan sonra şekiller yavaş yavaş anlam kazanmaya başlıyordu. Komunikat, aslında yeni bir yazı tipi önerisinden çok sadece bu kodlama üzerinden iletişim kurmayı zorunlu kılan bir sistemdi. Harfler, standart öğelerin önceliğe göre--hatlar ve kemerlerin--orijinal referanslarını zar zor benzeyen işaretlere indirgenmişti.
“İşlevsel bir tip” olarak öne sürdüğü bu yazı karakteriyle, sanatçı baskıdaki herhangi bir süslemeden kurtularak aşırı minimalist bir estetik ortaya koydu. Fakat Strzemiński’nin ileri görüşlü yaklaşımına rağmen yazı karakteri pek rağbet görmedi. 2004 yılında, orijinalin biraz değiştirilmiş bir versiyonu Artur Frankowski tarafından dijitalleştirildi. 2012 yılında Przemek Dębowski, Piotr Rypson’un Nie gęsi adlı Polonya Tasarım kitabının kapağında fontu kullanarak okuyuculara tekrar hatırlattı. Kapakta Komunikat tipinde yazılan başlığın bir şekilde daha okunabilir versiyonu hemen altına eklenmişti.
ZELEK: “İhtiraslı harfler”
Bronisław Zelek, "LITERA OBRAZ" (LETTER IMAGE), 2012, fotoğraf: Galeria Grafiki i Plakatu
1970 ve ‘80’lerde kamu alanları, Bronisław Zelek tarafından Mecanorm için yaratılan yazı karakteri Zelek’in hakimiyeti altındaydı. Afişleri ile ünlü bir sanatçı olan Zelek, imaj ve harfleri eşleştirme konusunda her zaman çok başarılıydı. Çalışmalarında harfler dramatik bir gerilim oluşturarak imajın içerisine giriyor, tıpkı ünlü eseri Głód (Hunger)’da olduğu gibi... Zelek, bu fontun birkaç versiyonunu daha yarattı: Temel Zelek MN, Zelek Black, üç boyutlu Zelek Shadline ve çerçeveli versiyonu, Zelek Boldline. Tüm bu versiyonlar kendine özgü etli ve yuvarlak siluetleriyle ayırt ediliyordu. Sanatçı tarafından birkaç yıl sonra yaratılan orijinal projenin bir sonraki sürümü, New Zelek MN’e ayrıca fonta dinamik bir karakter kazandıran kare ve diyagonal bir hareket ekledi.
FRANKOWSKI: Groteskten domuz eklemine
Golonka font, Artur
Frankowski, fotoğraf: Fontarte
Artur Frankowski, Polish Grotesque projesinde eski tipografiye ait birçok unsuru yeniden kullandı. Frankowski, 1998’den 2006 yılına kadar sans serif yazı karakterini tasarladı. Daha modern bir görünüm kazandırmaya çalıştığı bu tasarım tipik kemerli Polish Antiqua fikrini temel alıyordu.
[www.slaskie.pl]
2006 yılında oluşturulan Silezyan tipi, belirli bir yer, bölge ve dile özel ihtiyaçlar için yapılmış bir font örneği. Henryk Sakwerda işbirliğiyle oluşturulan Silesiana, özel günler ve diploma, sertifika ve belgelerde kullanılmak üzere yaratıldı, ancak her şeyden önce, tipik Silezya tarzını yansıtması bekleniyordu. Bu "Silesian" tarzı beklentisini karşılamak amacıyla öğrenciler eski bölgesel baskılar üzerinde çalıştı. Sonuçta, ortaya çıkan yazı karakterinin kaligrafiyi anımsatması gerekiyordu.
Silesiana harflerinin doygun bitiş şekilleri etkileyici bir görüntü sağlıyor ve bir ifade türü haline getiriyordu. Sonuçta Frankowski ve Sakwerda bu projeyi oluştururken eski ve süslü Silezya yazısını kullanmıştı. Silesiana, 2006 yılında onlara Śląska Rzecz (Silesian Thing) yarışmasının grafik tasarım alanındaki en büyük ödülünü getirdi.
Magdalena Frankowska, 2004 yılından bu yana Artur Frankowski ile birlikte Fontarte ikilisi olarak çalışıyor. İkili, Lehçe’deki eski tipografik başarılardan ve şehir yaşamından ilham alıyor. Frankowski, bu projeyi Berlewi, Strzemiński ve Stażewski’nin çalışmalarına dayandırarak onların çabalarını yeniden yorumluyor. Varşova kamu alanlarının ve buralardaki kaotik yazı tiplerinin ikili üzerindeki etkisi, FA Golonka gibi bir projenin doğmasına neden oldu. Bu yazı tipi, üstü kapalı bir şekilde 1980’lerdeki ucuz ve hızlı self-servis akşam yemeklerine atıfta bulunuyordu (bary mleczne adı verilen süt barları). Diğer bir eğlenceli proje de DIY (Kendi Başına Yap) toplantısının şehir reklamlarıyla ilgili FA Saturator fontu.
