Źródła do życia i twórczości Thomasa Huttera nie są obfite, ale pozwalają one ustalić wiele podstawowych informacji o artyście. Urodził się 28 grudnia 1696 roku w Bawarii, może w okolicach Weilheim na południe od Monachium. 8 grudnia 1718 roku wstąpił w Krakowie do zakonu jezuitów, gdzie w latach 1718-20 odbył nowicjat. Jako jezuicki artysta - brat-laik, określany w 1723 w zakonnych źródłach jako "wybitny rzeźbiarz i malarz", pracował w latach 1720-24 i 1725-26 w Sandomierzu, z krótką przerwą na pobyt w Poznaniu. W 1727 opuścił zakon. Co najmniej przez trzy następne lata mieszkał i działał w Sandomierzu. 15 listopada 1728 zawarł związek małżeński z sandomierską mieszczką Anną Marią Kowalską. Przed 20 maja 1732 przyjął zlecenie na dekorację kamienną (kapitele) fasady kościoła farnego w Przemyślu, której jednak nie wykonał ze względu na śmierć fundatora - biskupa przemyskiego Aleksandra Fredry w roku następnym. Zapewne w 1732 Hutter przeniósł się do Jarosławia, którego obywatelstwo posiadał co najmniej od 1741. W 1733 wykonał ołtarz dla kaplicy Św. Relikwii przy kolegiacie (obecnie katedrze) w Tarnowie, zaś w 1743 ambonę do tej samej świątyni (oba dzieła nie zachowane). W latach 1736-37 prowadził warsztat w Jarosławiu, mieszczący się tzw. kamienicy Orsettich - największej w mieście. Od 1736 wykonywał rzeźbiarską dekorację ołtarzy dla kościoła bernardynów we Lwowie. Hutter zmarł w końcu 1744, lub raczej w pierwszej połowie 1745. Z żoną Anną artysta doczekał się dwojga dzieci, urodzonych już w Jarosławiu - Józefa i Marianny.
Nic nie wiadomo o pracach malarskich Huttera. Do jego zachowanych, pewnych dzieł rzeźbiarskich należą: posągi kilkunastu świętych jezuickich (dotrwało do dziś 12 częściowo przerobionych figur) sprzed fasady kościoła jezuitów Św. Jana w Jarosławiu - ok. 1730-32 oraz drewniane rzeźby ołtarza głównego i sześciu ołtarzy bocznych (projekty architektury może Konrad Kotschenreiter) w kościele bernardynów we Lwowie - 1736-40.
Na podstawie analogii stylistycznych Hutterowi wraz z jego warsztatem przypisać można szereg innych dzieł, m.in: trzy piaskowcowe plakiety z półpostaciami świętych i Marii z Dzieciątkiem w katedrze w Sandomierzu (może pierwotnie z tamtejszego nieistniejącego kościoła jezuitów Świętych Piotra i Pawła) - przed 1727, kamienny portal, dekoracja szczytów oraz może pozostałość wystroju (figura Herkulesa) paradnych schodów pałacu w Czyżowie Szlacheckim - ok. 1727-28, ołtarz cudownej figury Matki Boskiej w kościele bernardynów w Rzeszowie - 1728-29, niezachowane ołtarze (zwłaszcza rzeźby ołtarzy przytęczowych) katedry w Przemyślu - przed 1732, kamienną kolumnę bł. Jana z Dukli we Lwowie (częściowo zniszczona po 1945) - ok. 1735-36, wystrój kaplicy Fredry w katedrze w Przemyślu - ok. 1736-39, kamienną figurę św. Jana Nepomucena w Boćkach - ok. 1741, ołtarz Jezusa Ubiczowanego w kościele bernardynów w Rzeszowie - przed 1744.
Czeladnicza wędrówka, o której milczą źródła, świadczy zaś o niej analiza języka form rzeźbiarza, wiodła Huttera zapewne przez pogranicze bawarsko-austriackie, a następnie czeską Pragę, gdzie szczególnie silnie oddziałała nań rzeźba Ferdinanda Maximiliana Brokoffa. Dzięki temu twórczość Huttera stanowi oryginalny stop tradycji rzeźbiarskiej regionów podalpejskich XVII w. z bardziej kosmopolityczną tradycją środowiska czeskiej Pragi ok. 1700. Na ziemie Polski Hutter dotarł już jako artysta ukształtowany, nie mniej jednak dostrzec można w jego twórczości oddziałanie środowiska krakowskiego - dzieł Baltazara Fontany.
Hutter przyniósł do Małopolski nową stylistykę, operującą formą monumentalną, skłonną do postaci o atletycznej budowie, znamionującej się czytelnym układem draperii. Wyróżnia ten idiom połączenie klasycyzującej idealizacji, przejmowanej głównie za pośrednictwem graficznych wzorów, ze zmysłem realizmu, czytelnym zwłaszcza w partii twarzy, będącym dziedzictwem rzeźby południowoniemieckiej. Podkreślić należy, że postacie męskie Bawarczyka wydają się bardziej udane od niewieścich. Styl rzeźb Huttera nie podlegał gwałtownym przemianom i jest dziś łatwo rozpoznawalny, zwłaszcza w sposobie charakterystycznego kształtowania draperii szat - opracowanych światłocieniowo, plastycznych, ciężkich, jakby mokrych, ściśle opinających ciało, nieznacznie marszczonych. W późnej twórczości artysty zaznaczyła się jednak tendencja do pewnej geometryzacji ujęcia fałd.
Twórczość Huttera daje się podzielić na trzy okresy: wczesny - zakonny (lata 1720-26), w którym kształtowały się podstawy jego stylu, dojrzały - sandomiersko-jarosławski (ok. 1727-37) - czas budowania i rozbudowania samodzielnego warsztatu oraz realizowania dużych prestiżowych i najlepszych artystycznie realizacji w duchu ukształtowanej już własnej maniery, wreszcie późny (ok. 1737-45) - z coraz większym udziałem warsztatu, odznaczający się częstokroć obniżeniem poziomu wykonawstwa dzieł i powtarzaniem wypracowanych wcześniej schematów kompozycyjnych.
Najlepsze prace Huttera przypadają na środkowy okres działalności. Dekorację pałacu w Czyżowie Szlacheckim uznać należy za jedną z najwybitniejszych zachowanych świeckich realizacji rzeźbiarskich w Polsce późnego baroku. Wraz zespołem jarosławskich figur zdradza ona także znakomite panowanie artysty nad tym tworzywem i predylekcję Huttera do kamienia. Dziełem życia Bawarczyka jest zespół ołtarzy dla lwowskich bernardynów. Wyróżnia go bogaty program treściowy i przestrzenny, a także wysoki poziom wykonawstwa.
W ciągu 20 lat działalności Hutter i jego warsztat wykonał prace dla niemal 30 kościołów i pałaców w Małopolsce i Rusi Koronnej: od Tarnowa po Lwów, od Ziemi Sandomierskiej po Karpaty. Można z nim związać niemal 40 dzieł - od pojedynczych rzeźb po wielkie zespoły ołtarzy, zrealizowanych w różnorodnym tworzywie: kamieniu (także marmurze), stiuku, a przede wszystkim w drewnie. Po przenosinach do Jarosławia warsztat Huttera ulegał stopniowo rozbudowie, by w późnym okresie twórczości zamienić się w swoiste "przedsiębiorstwo artystyczne". Dzięki temu mógł on realizować równocześnie wiele, częstokroć rozległych zleceń, jednak kosztem obniżania poziomu wykonawstwa.
Dzięki zatrudnianiu wielu współpracowników styl rzeźb Huntera szybko rozpowszechnił się we wschodniej Małopolsce i zachodniej części Rusi Koronnej: przejmowano zarówno poszczególne detale, styl rzeźb, jak i całe układy kompozycyjne. Twórczość Huttera utrzymała na tym obszarze walor aktualnego wzoru jeszcze ponad ćwierć wieku po śmierci artysty. Ponieważ żaden z uczniów i naśladowców Bawarczyka jednak nie sięgał poziomu jego inwencji i talentu, sztuka Huttera ulegała stopniowej trywializacji.
Autor: Paweł Freus, listopad 2007.