Antonina i Jan Żabińscy,
fot. Warszawski Ogród Zoologiczny
W wilii Żabińskich zachowanej na terenie Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego została wiosną 2015 roku otwarta wystawa o Żydach ukrywanych w ZOO. W pierwszych dniach maja 2015 Muzeum POLIN w ramach internetowego projektu "Polscy Sprawiedliwi – Przywracanie Pamięci" uruchomiło wirtualną wystawę, opisującą po polsku i po angielsku historię ZOO w czasie okupacji – historię jego gospodarzy oraz niektórych osób, którym Żabińscy pomagali.
Tajnymi lokatorami domu "Pod zwariowaną gwiazdą", jak nazywano willę Żabińskich, byli między innymi rzeźbiarka Magdalena Gross, pisarka Rachela Auerbach, bokser Samuel Keningswein i entomolog Szymon Tenenbaum.
Wystawę "Dom pod zwariowaną gwiazdą" można obejrzeć tutaj.
Jan Żabiński, inżynier agronomii, fizjolog, miłośnik zwierząt, kierował przed wojną Warszawskim Ogrodem Zoologicznym. Wraz z żoną Antoniną, która dzieliła jego zoologiczną pasję, mieszkał w willi położonej na terenie ogrodu. Małżeństwo wspólnie rozwijało instytucję, sprowadzając do ZOO kolejne okazy zwierząt.
Jan Żabiński, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Gdy wybuchła wojna, większość zwierząt w ogrodzie zabito. Niektóre z nich ze względów bezpieczeństwa odstrzelili sami pracownicy - ich ucieczka podczas bombardowania mogła zagrozić bezpieczeństwu ludzi. Inne zginęły służąc jako pożywienie dla ludności lub też podczas polowania zorganizowanego na terenie ZOO przez niemieckich oficerów. Część zwierząt została przez Niemców wywieziona.
Żabińscy zaangażowali się w konspirację. W opustoszałych klatkach i pawilonach, a także w willi, ukrywali ludzi, broń i amunicję. Schronienie w ZOO znalazło wielu Żydów.
Po wojnie, w 1965 roku, na postawie złożonych przez ocalałych relacji, Jan i Antonina Żabińscy zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.