Wiktoria Gorodecka: „Jeszcze nie wszystko o sobie wiem” [WYWIAD]

wiktoria-gorodeckaja-fot-radoslaw-naworcki-forum-0911418895.jpg, default, Wiktoria Gorodeckaja, fot. Radosław Nawrocki / Forum

teatr

Urodzona na Litwie, aktorstwa uczyła się już w Polsce. Za największe zawodowe wyzwanie uważa granie na scenie tak, by za każdym razem mieć poczucie dobrze wypełnionej roli, ale z przestrzenią na nowe emocje i wymogi nowego dnia.

Już niedługo Wiktorię Gorodecką zobaczymy w Teatrze Telewizji w jedynej kobiecej roli – Olgi, żony radzieckiego marszałka Siemiona Budionnego – w spektaklu Amerykański przyjaciel w reżyserii Macieja Wojtyszki. Czy jej „wschodnia część”, której kiedyś tak się wstydziła, a którą dziś uważa za swój atut, dojdzie tam do głosu?

Eugenia Dąbkowska: Chciałabym zacząć od pani początków w Polsce. Jak odnalazła się pani w Warszawie – młoda dziewczyna z Litwy tuż po maturze, bez znajomości języka polskiego?

Lata 90. nie były łatwe – ani w Polsce, ani na Litwie. Kiedy byłam nastolatką, moja mama wyjechała do Polski do pracy. Przyjechałam do niej w lipcu 2000 roku na wakacje, byłam po maturze, miałam 18 lat. Przyjechałam i… już zostałam.

Bardzo dobrze pamiętam mój pierwszy wieczór w Warszawie. Włączyłam telewizję i trafiłam na 13 posterunek z Cezarym Pazurą. Oglądałam i nie rozumiałam ani słowa. [śmiech] Na Litwie na Polaków mówiło się „przeki”. Polski język zawsze brzmiał dla Litwinów bardzo „szeleszcząco”, pewnie przez te wszystkie zbitki spółgłoskowe. Dzisiaj patrzę na to inaczej, ale wtedy ta różnica językowa była bardzo wyraźna.

Pierwszy okres nie był łatwy. Emigracja wymaga ogromnego samozaparcia, cierpliwości i zaakceptowania wielu rzeczy, które nie zawsze są przyjemne. Brak języka bardzo mocno izoluje, blokuje. Po jakimś czasie zaczęłam rozumieć, co ludzie do mnie mówią, ale długo nie mogłam się odważyć, żeby sama mówić.

Mój wschodni akcent też powodował różne reakcje. Zdarzało mi się słyszeć: „Oddajecie nam Wilno, jest nasze”. Ale to było 25 lat temu. Dzisiaj ludzie mają zupełnie inne podejście.

Pamiętam też bardzo ważny moment podczas egzaminów wstępnych do szkoły Jana i Haliny Machulskich. Mówiłam monolog Julii z Romea i Julii, właściwie nie znając jeszcze znaczenia każdego słowa. Jan Machulski popatrzył na mnie i zapytał: „To teraz tak będziesz wszystko zaciągać?”. Odpowiedziałam: „Ja będę pracować” – oczywiście z moim akcentem. Przyjął mnie.

Minęło około trzech lat, zanim zaczęłam mówić bez akcentu. Najtrudniejsze było chyba to, że przez długi czas sama nie słyszałam, że „zaciągam”. Dlatego nagrywałam swój głos, słuchałam siebie, dużo czytałam na głos. Gramatyki polskiej nauczyłam się sama, z podręcznika.

Usłyszałam też kiedyś, że jeśli chcę dobrze mówić po polsku, powinnam przestać mówić w innych językach. Od urodzenia znałam litewski i rosyjski, więc nawet z mamą przez jakiś czas uparcie rozmawiałam tylko po polsku. Chodziło o to, żeby mój aparat mowy przyzwyczaił się do jednego sposobu mówienia.

Ale choć był to niewątpliwie trudny czas, mam dobre wspomnienia. Do szkoły Machulskich trafiłam trochę z ciekawości, bo oprócz aktorstwa były tam taniec i śpiew, a to zawsze sprawiało mi ogromną przyjemność. Wcześniej w ogóle nie myślałam o aktorstwie. Nie wiedziałam wtedy jeszcze, że właśnie zaczyna się moja droga zawodowa.

Czy jest cecha, którą kiedyś uważała pani za swoją słabość, a dziś widzi w niej siłę?

Przez wiele lat za swoją słabość uważałam właśnie to, co było najbardziej moje: pochodzenie, temperament, tę wschodnią część mnie. Kiedy przyjechałam do Polski, bardzo wstydziłam się akcentu. Wstydziłam się, że słychać, skąd jestem. Chciałam mówić idealnie po polsku, nie wyróżniać się, nie dawać nikomu powodu, żeby pomyślał: „Ona jest z Litwy”.

Dzisiaj patrzę na to zupełnie inaczej. Myślę, że mój temperament, wyobraźnia, emocjonalność i właśnie ten wschodni charakter to teraz jedne z moich największych atutów. To, co kiedyś próbowałam ukryć, dzisiaj jest częścią mnie i mojej siły.

Czego dowiedziała się pani o sobie dzięki aktorstwu?

Chyba przede wszystkim tego, że mam w sobie więcej, niż mi się wydawało. Każda rola otwiera mnie na coś, do czego wcześniej nie miałam dostępu – czasem na cechy, których w sobie nie lubię, czasem na takie, których w ogóle się po sobie nie spodziewałam.

Nauczyłam się też nie oceniać zbyt szybko. Grając jakąś postać, muszę znaleźć dla niej usprawiedliwienie, nawet jeśli robi rzeczy, których ja sama bym nie zrobiła. I wtedy zaczynam rozumieć, że za każdym stoi jakaś historia, lęk, potrzeba.

Czasem gram kobietę, która wydaje mi się zupełnie inna ode mnie, a po jakimś czasie okazuje się, że mamy ze sobą więcej wspólnego, niż myślałam. Chyba dlatego wciąż lubię ten zawód, bo za każdym razem wchodzę w czyjeś życie i przy okazji dowiaduję się czegoś o własnym.

Która z ról była dla pani przełomowa?

W teatrze na pewno Hedda Gabler. To była ogromnie wymagająca rola. Przez prawie dwie godziny byłam cały czas na scenie, więc wymagało to ode mnie ogromnego skupienia i dużego ładunku energetycznego.

Hedda jest kobietą z dobrej rodziny. Wychodzi za mąż, ale to małżeństwo wcale nie jest spełnieniem jej marzeń. Jest w ciąży, choć nie chce być matką. Jest coraz bardziej sfrustrowana, zamknięta w sytuacji, z której nie widzi wyjścia. Jej ekscentryczność i rozpacz prowadzą ostatecznie do samobójstwa.

Ten spektakl powstał w dużej mierze na podstawie improwizacji i miał elementy taneczne, więc bardzo mocno rozwinęłam wtedy świadomość własnego ciała. Zaczęłam myśleć o tym, że aktor nie gra tylko głosem czy emocjami, lecz całym ciałem.

Nauczyłam się też pokory. Tego, że każdy spektakl jest inny i nie zawsze wszystko zależy ode mnie, czasem jest po prostu inny dzień, inna energia, inna publiczność. I nie można przychodzić na scenę i odtwarzać tego, co było wczoraj. Codziennie trzeba zacząć od nowa.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

„Hedda Gabler”, reż. Kuba Kowalski, 2019, fot. Krzysztof Bieliński / Teatr Narodowy w Warszawie

Obrazek

HEDDA_GABLER_galeria_5.jpg

A w kinie lub telewizji?

Jeżeli chodzi o serial, to na pewno była to Profilerka. To była moja pierwsza główna rola serialowa i sporo mi uświadomiła. Zdałam sobie wtedy sprawę, jak trudne jest granie ról drugoplanowych: przychodzisz na plan, gdzie często nikogo nie znasz, musisz się bardzo szybko zorientować, nie przeszkodzić reżyserowi ani głównym bohaterom, a jednocześnie wnieść coś swojego.

Główna rola daje inne możliwości. Masz czas, żeby wejść w postać, znasz ekipę, plan filmowy przestaje budzić dyskomfort. Zaczyna sprawiać przyjemność.

W serialach kryminalnych największym wyzwaniem jest brak chronologii, scen nie kręcimy po kolei, więc zawsze mam dokładnie rozpisane, co w danej scenie już wiem, czego się domyślam, a co dopiero odkryję. Nie ma miejsca na błąd, bo widz musi odkrywać zagadkę razem z bohaterką.

Przy pierwszym sezonie fascynowała mnie sama praca profilerów, to, że na podstawie stosu papierów, miejsca zbrodni i zachowania sprawcy można próbować określić jego wiek, wykształcenie, sytuację rodzinną. W drugim zainteresowało mnie coś bardziej niepokojącego: że są ludzie, którzy – czy to przez geny, czy wychowanie – w sytuacjach zagrożenia nie słyszą w głowie tego głosu: „Nie rób tego, to się źle skończy”. Zaczęłam się wtedy zastanawiać, czym właściwie są moralność i empatia. I doszłam do wniosku, że dla każdego mogą znaczyć coś innego.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wiktoria Gorodeckaja w serialu „Profilerka”, 2025, fot. Karolina Grabowska / East News

Obrazek

wiktoria-gorodeckaja-serial-profilerka-2025-fot-Karolina-Grabowska-EN_01660420_0015.jpg

Co jest dla pani największym wyzwaniem zawodowym w teatrze, a co w kinie?

W teatrze, trochę się powtórzę – powtarzalność, a właściwie jej brak. Gramy ten sam spektakl wiele razy, ale za każdym razem coś musi się wydarzyć naprawdę. Trzeba znaleźć w sobie tę samą emocję i energię, ale zostawić miejsce na to, co dzieje się tu i teraz, na partnera, publiczność, własny nastrój. Spektakl, który jednego dnia był fantastyczny, następnego bywa zupełnie inny. Trzeba to jakoś przyjąć.

Teatr daje mi więcej wolności, mogę bardziej zaufać sobie, partnerowi, energii sceny. W filmie tej wolności jest mniej, bo ogromną rolę odgrywa precyzja. Film składa się z bardzo wielu małych elementów, z których nie każdy w momencie grania jest naturalny. Czasem gram do partnera, którego fizycznie nie ma na planie. Poruszam się według znaków na podłodze, ustawionych ze względu na kamerę. Trzeba pamiętać o świetle, kadrze, technice i jednocześnie zachowywać się tak, jakby tego wszystkiego nie było.

Sama bliskość kamery bywa dla mnie wyzwaniem. Nie można odlecieć i zapomnieć, że się gra, kamera to zobaczy. A widz z kolei nie powinien zobaczyć całego tego mechanizmu.

I kiedy pada hasło „Akcja!”, trzeba być w stu procentach tu i teraz, bo drugiej szansy na dokładnie ten sam moment już nie ma. Nawet jeśli powtórzymy scenę, nigdy nie będzie identyczna.

Czy istnieje rola, którą chciałaby pani zagrać, a jednocześnie trochę się jej obawia, bo wymagałaby od pani przekroczenia własnych granic?

Nigdy nie odmówiłam roli tylko dlatego, że się jej bałam. Mnie każda rola cieszy. Lubię sytuacje, w których nie wiem jeszcze, czy sobie poradzę, bo wtedy czuję, że mogę się czegoś nauczyć i pójść o krok dalej jako aktorka.

Nie mam dziś jednej roli, o której pomyślałabym: „Tego na pewno nie zagram”. Są oczywiście rzeczy, które mogą przekraczać moje osobiste granice, ale zawsze chciałabym najpierw porozmawiać o tym z reżyserem, zrozumieć, po co dana scena jest potrzebna. Granice są ważne, ale najważniejsze jest dla mnie zaufanie do ludzi, z którymi pracuję.

A jeśli pytanie brzmi, jakiej roli bym nie przyjęła, na razie nie znam odpowiedzi.

Po doświadczeniu emigracji i życia pomiędzy różnymi kulturami, gdzie dzisiaj czuje się pani najbardziej „zadomowiona”?

Dzisiaj mój dom jest tam, gdzie moja rodzina. Emigracja nauczyła mnie, że dom niekoniecznie jest miejscem, z którego pochodzimy, to bardziej ludzie, z którymi dzielimy codzienność.

Mam w sobie Litwę, mam Polskę, różne języki i doświadczenia. Nie czuję już potrzeby wybierania jednej strony. Przez wiele lat miałam poczucie, że jestem trochę „pomiędzy”. Dzisiaj już mi to nie przeszkadza, po prostu tak jest.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

„Idiota”, reż. Paweł Miśkiewicz, 2017, fot. Krzysztof Bieliński / Teatr Narodowy w Warszawie

Obrazek

IDIOTA_rez-Pawel_Miskiewicz-2017-fot-Teatr-Narodowy.jpg

Kim byłaby dziś Wiktoria Gorodecka, gdyby nie była aktorką?

Chyba kwiaciarką! [śmiech] Albo prowadziłabym pasmanterię. Zawsze lubiłam rzeczy, które można zrobić własnymi rękami, kolory, materiały, faktury, kwiaty. Jest w tym coś uspokajającego, sposób na wyciszenie się. Myślę, że nawet gdybym nie została aktorką, i tak musiałabym znaleźć sobie coś kreatywnego.

Czego najbardziej nie chce pani w sobie stracić?

Chyba ciekawości. Drugiego człowieka, świata, nowych rzeczy. I takiej zwyczajnej wrażliwości, która pozwala się czymś zachwycić albo wzruszyć.

Aktor jest cały czas oglądany i oceniany. Z czasem pojawiają się różne etykietki, opinie, wyobrażenia innych i łatwo zacząć myśleć o sobie właśnie poprzez nie. A ja chciałabym zachować poczucie, że jeszcze nie wszystko o sobie wiem.

Czy polskie kino jest zrozumiałe dla zagranicznego odbiorcy? Jak według pani w Europie Wschodniej postrzegana jest kultura polska?

Myślę, że dobre polskie kino jest uniwersalne właśnie dlatego, że nie próbuje na siłę być uniwersalne. Kiedy opowiadamy konkretną historię, osadzoną w naszej kulturze, często okazuje się, że emocje, które za nią stoją, są zrozumiałe wszędzie.

W Europie Wschodniej mamy zresztą trochę podobne doświadczenia, historię, która przez dekady mocno oddziaływała na nasze społeczeństwa, pamięć, język. Ale każdy kraj ma przy tym swoją własną wrażliwość i swoją opowieść, i to jest ciekawe.

Mam też poczucie, że za granicą polską kulturę kojarzy się przede wszystkim z bardzo silnymi twórcami – od Gombrowicza i Miłosza, przez Szymborską, po współczesnych reżyserów i aktorów. To wciąż mocno pracuje na wspólny obraz w Europie.

A jeśli chodzi o uniwersalność, to najlepszym wehikułem jest dla mnie teatr i literatura. Możemy opowiadać o bardzo konkretnym, polskim czy wschodnioeuropejskim świecie, a widz w innym kraju i tak odnajdzie w nim swoje pytania: o władzę, wolność, samotność, relacje między ludźmi.

Pracuje pani nad spektaklem w reżyserii Macieja Wojtyszki dla Teatru Telewizji. Proszę uchylić rąbka tajemnicy i powiedzieć widzom, jaką rolę zagra pani w sztuce Amerykański przyjaciel?

Gram Olgę, żonę Siemiona Budionnego. Z pozoru jest blisko centrum władzy, a jednocześnie skrywa ogromną tajemnicę: pochodzi z carskiej rodziny, czego nikt nie wie. W pewnym momencie do więzienia trafia amerykański lotnik i Olga dostaje szansę, żeby go uratować. Żeby to zrobić, musi stanąć oko w oko ze Stalinem.

Bardzo ważna jest dla mnie literatura, która stoi za tym spektaklem, świat Izaaka Babla, którego czytam również w oryginale, po rosyjsku. Babel ma niezwykłą umiejętność obserwowania człowieka uwikłanego w historię i przemoc, a przy tym zachowuje ogromną wrażliwość i precyzję.

Spotkanie z Maciejem Wojtyszką też jest dla mnie czymś wyjątkowym. To reżyser o ogromnej erudycji, rozmowa z nim o literaturze czy historii sama w sobie jest doświadczeniem intelektualnym. Takich spotkań jest dziś, mam wrażenie, coraz mniej.

Ludzie teatru i kina wspominają zmarłego niedawno Jana Frycza. Jak pani go zapamiętała?

Jan był bardzo bezpośredni. Miał własne zdanie i bardzo konkretną postawę artystyczną. Nie udawał kogoś, kim nie był, i to w nim bardzo ceniłam.

Graliśmy razem w Idiocie Pawła Miśkiewicza, ja byłam Nastazją Filipowną, Jan grał Tockiego, człowieka, który przez lata utrzymywał Nastazję i miał nad nią ogromną władzę. Nigdy nie zapomnę naszych scen. Jan miał niezwykłą siłę jako partner. Przy nim trzeba było być cały czas obecnym, inaczej po prostu było to widać.

Język Polish

teatr

serial

aktorka