Książka powstała w 1968 roku i była autorskim komentarzem do marcowych wydarzeń. Ponowną chęć zmierzenia się z tekstem tak tłumaczy Janusz Gajos:
"Od tamtej pory minęło czterdzieści siedem lat, o wydarzeniach 1968 roku można przeczytać w podręcznikach historii, ale opowieść o ojcu Albercie, księciu Dawidzie, płonących stosach i makiawelicznej umiejętności sterowania ludzkimi uczuciami ma wymiar uniwersalny.
Powieść ukazuje schemat budowania wszelkich totalitaryzmów oraz sposoby manipulowania ludźmi przez ideologów, którym co jakiś czas przychodzi do głowy, że znaleźli panaceum na całe zło świata. Niezwykle wyraziste postaci, istniejące w wyobraźni narratora, możliwość prowadzenia z nimi dialogu i komentowania wszystkiego, co się w tej opowieści dzieje, jest dla aktora materiałem godnym poniesienia wszelkich trudów i każdego ryzyka.
W roku 1993 dostałem ten tekst w formie monodramu i nie miałem wątpliwości, że trzymam w ręku rzecz, która ma wszelkie atuty, aby zaistnieć na scenie. Przedstawienie Mszy za miasto Arras powstało w 1994 roku. Zostało wyprodukowane przez Teatr Powszechny w Warszawie. Reżyserii podjął się wtedy Krzysztof Zaleski. Po dwudziestu latach od tamtej premiery przeczytałem tekst ponownie i doszedłem do wniosku, że ciągle stanowi on memento, które powinno uzmysławiać nam, że świat od lat popełnia te same błędy, i że nie tylko warto, ale należy o tym rozmawiać."
Po premierze teatralnej Jan Bończa-Szabłowski pisał: "W monodramie »Msza za miasto Arras« odbijają się jak w lustrze upiory naszej współczesności. (…) Gajos przekonuje, że totalitaryzm, niezależnie od głoszonych haseł i metod, pozostaje ustrojem destrukcyjnym zarówno dla buntowników, jak i wyznawców. I że świat stale przechodzi lekcje barbarzyństwa i rozczarowań, które nielicznym pozostawiają wiarę i nadzieję, a większości pustkę. Ten głos »jedynego sprawiedliwego« jest przejmująco aktualny także dziś."
Autor: Andrzej Szczypiorski
Adaptacja sceniczna: Igor Sawin
Współpraca: Piotr Cieplak, Paweł Czepułkowski
Aranżacja przestrzeni, kostium: Dorota Roqueplo
Występuje: Janusz Gajos
Najbliższy spektakl: TVP Kultura, 15.12.2015, godz. 20.30 – PREMIERA/TRANSMISJA
źródła: TVP Kultura, Teatr Narodowy, oprac. AL
