O chlebie
Niewiele jeszcze wtedy wiedziałem o chlebie, prócz tego, że raz jest, a raz go nie ma, i że kiedy jest, jest dobry, a kiedy go zabraknie, staje się jeszcze lepszy.
Kamień na kamieniu
O szczęściu
O szczęściu mówiłem. Że szczęścia trzeba szukać w sobie, a nie naokoło. Że nikt go człowiekowi nie da, jak sam sobie go nie da. Że szczęście jest nieraz bliziutko, może w tej ubogiej izbie, gdzie się całe życie żyje, a ludzie Bóg wie gdzie go szukają. Że niektórzy w sławie i bogactwie go szukają, ale na sławę i bogactwo nie każdego stać, a szczęście jest jak woda i każdemu chce się pić. Że nieraz jest go więcej w jednym dobrym słowie niż w całym długim życiu.
Kamień na kamieniu
O świecie
Ulegamy złudzeniu, że wiemy, w jakich czasach żyjemy. To dla uproszczenia, dla znalezienia poręczy, przy której moglibyśmy przez życie kroczyć, wymyśliliśmy podział świata na empiryczny i metafizyczny. Nie ma, moim zdaniem, czegoś takiego. Gdy człowiek rano wstanie i spojrzy przez okno, nie zobaczy tego, co jest za oknem, tylko to, co jest w nim. Rozmowa z Michałem Nogasiem, „Tygodnik Powszechny”
O pamięci
Cóż, człowiek nie jest w stanie sprostać swojej pamięci, a tym bardziej jej zmusić, aby pamiętała to, co by chciał. Pamięć zresztą służy w równym stopniu zapominaniu. I na szczęście.
Ucho igielne
O miłości
Kocha się tak samo przez wady i nieszczęścia i może nawet głębiej, a najgłębiej kocha się przez ból. Może być ktoś wysoki, zadbany, wymyty, pachnący, a nie ma go za co kochać.
Widnokrąg
O kulturze i literaturze
Proszę Pana! Nie ma kultury oświeconej i nieoświeconej. Jest kultura albo jej nie ma. Kultura analfabetów nie musi być niższa od kultury tych, co umieją czytać i pisać. Każda kultura ma swój system przekazów. Czytanie i pisanie jest tylko jednym z takich przekazów, niczego jeszcze nie gwarantującym. I nie możemy za jedyny miernik kultury uznać tylko tego przekazu. Przekazem chłopskiej kultury była pamięć, a żywej pamięci nie zastąpi Pan żadnym innym przekazem. Ta pamięć tworzyła literaturę mówioną, a więc za każdym razem kreowaną.
Wielki świat mojej wsi, w: W środku jesteśmy baśnią
O zwierzętach
Wszystkim się wydaje, że taka świnia to aby na rzeź. A czym my się tak znów od niej różnimy. Mądrzejsi jesteśmy? Lepsi? Nie mówiąc, że zwierzęta mają takie samo prawo do świata, skoro na nim są. Świat i do nich należy. Noe na swoją arkę wziął nie samych ludzi.
Traktat o łuskaniu fasoli
O ziemi
Na przykład wiemy już, że ziemia wymaga nie tylko nawozów i pestycydów, ale także szacunku. Może już nie tego sakralnego, jak w dawnej kulturze chłopskiej, ale tak samo mądrego, czułego, opartego na przeświadczeniu, że karmiona bezrozumnie, zwraca się przeciwko człowiekowi, że może być żywicielką i trucicielką, że objawem jej zdrowia jest nie tylko zdrowa żywność, ale ptaki, ryby, owady, zwierzyna płowa, zioła, z którymi tworzy naturalną symbiozę, dzięki której dopiero staje się prawdziwą, ludzką ziemią.
Tekst drukowany w księdze Dziesięciolecie Polski Niepodległej 1989–1999, w: W środku jesteśmy baśnią
O losie
Układ przypadków to właśnie przeznaczenie.
Traktat o łuskaniu fasoli
O śmierci
Śmierć nie jest końcem, śmierć jest tylko przystankiem w drodze, z którego wyrusza się dalej, tyle że już bez bagażu, który się przez całe życie taszczyło.
Ostatnie rozdanie