Maria Skłodowska-Curie – Noblowska pionierka
Pierwsza kobieta, która otrzymała Nobla w dziedzinie fizyki, i jak dotąd jedyna, która otrzymała Nobla z dwóch różnych dziedzin (chemia). Jest pierwszą kobietą z tytułem profesorskim na paryskiej Sorbonie i pierwszą damą wśród członków Akademii Medycznej w Paryżu. Jest również pierwszą kobietą, której szczątki spoczęły w paryskim Panteonie.
Urodziła się w Warszawie jako najmłodsze, piąte dziecko Władysława, nauczyciela fizyki i matematyki, oraz Bronisławy z Boguskich, przełożonej pensji dla dziewcząt. Jest dziewczynką zdolną, pracowitą, obdarzoną znakomitą pamięcią. Gimnazjum kończy ze złotym medalem i kontynuuje naukę w tajnym Uniwersytecie Latającym.
Ma 10 lat, gdy umiera jej matka. Sześć lat później w swoim pamiętniku zamieszcza krytykę oszukańczych praktyk Kościoła oraz fragmenty obrazoburczej książki "Żywot Jezusa" Renana. Miejsce wiary i Boga w jej życiu zastępuje odtąd nauka.
W 1886 obejmuje posadę guwernantki w majątku Szczuki w okolicach Ciechanowa u zamożnych ziemian Żorawskich. Przeżywa pierwszą miłość do syna swoich pracodawców Kazimierza, studenta Uniwersytetu Warszawskiego (później świetnego matematyka). Ślubne plany obojga torpedują rodzice Kazimierza.
Pomnik Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, fot. Zofia i Marek Bazakowie/East News
Po trzech latach wraca do Warszawy, chłonie wiedzę z chemii i fizyki w pracowni naukowej Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Pomaga jej w tym szef pracowni fizycznej, cioteczny brat Józef Boguski, były asystent Dymitra Mendelejewa. W arkana analizy chemicznej wprowadza ją znakomity uczony, Napoleon Milicer.
Uniwersytet warszawski pod nadzorem Rosjan nie przyjmuje kobiet, toteż Skłodowska, wzorem siostry Bronisławy, jedzie w 1891 do Paryża...
Na Sorbonie odbiera dyplomy licencjackie: z fizyki z pierwszą lokatą, a z matematyki z drugą lokatą. W 1895 zawiera cywilny związek małżeński z osiem lat starszym naukowcem Pierre'em Curie i przyjmuje francuskie obywatelstwo. Podróż poślubną do Bretanii państwo Curie odbywają na rowerach.
Rodzina powiększa się o córkę Irenę i Ewę. W 1897 Maria Skłodowska-Curie ogłasza pierwszą pracę naukową o właściwościach magnetycznych hartowanej stali. Dalsze poszukiwania koncentruje na odkryciu przez Antoine'a Henriego Becquerela promieniotwórczości uranu.
Marie Skłodowska-Curie, rep. Piotr Mecik / Forum
W spartańskich warunkach prowadzi wraz z mężem intensywne prace, które zakończą się odkryciem metalu o dużej radioaktywności i właściwościach chemicznych zbliżonych do bizmutu. Na cześć swojej ojczyzny Maria nazywa go polonem. Dalsze prace pozwolą im wyodrębnić jeszcze ważniejszy pierwiastek – rad, metal o cechach chemicznych zbliżonych do baru (1898).
Małżonkowie Curie wychodzą z założenia, że ich odkrycia mają służyć innym ludziom i nauce, dlatego nie składają wniosku patentowego i nie czerpią z nich żadnych korzyści materialnych.
Badania nad promieniotwórczością przynoszą małżonkom Curie (i Becquerelowi) Nagrodę Nobla z fizyki w 1903 roku i Medal Davy'ego. Uczona uzyskuje doktorat za pracę "Badanie ciał radioaktywnych". W utworzonej dla jej męża katedrze fizyki na Sorbonie kieruje laboratorium.
Po tragicznej śmierci Pierre'a Curie w 1906 roku Maria obejmuje jego katedrę. Zgłasza swoją kandydaturę do Francuskiej Akademii Nauk. Ma już Nobla, trzykrotne laury Akademii Nauk w Paryżu, doktoraty uniwersytetów w Edynburgu, Genewie, Manchesterze etc., jest członkiem Akademii Nauk w Petersburgu, Bolonii, Pradze i Akademii Umiejętności w Krakowie. Przepada jednak w głosowaniu.
Prasa bulwarowa wyciąga jej roczny romans z fizykiem Paulem Langevinem. Cztery lata młodszy, żonaty, porzuca dla niej swoją rodzinę. Napastliwe artykuły zajmują pierwsze kolumny gazet, a odpowiedź uczonej, że jej życie prywatne nie powinno nikogo interesować, pojawia się na stronie ostatniej.
Marie Skłodowska-Curie, fot. © The Granger Collection / Forum
Ataki milkną po drugiej Nagrodzie Nobla w 1911 roku, tym razem z chemii. W swoim wystąpieniu laureatka podkreśla, że odkryć dokonała wraz z mężem, więc nagrodę odbiera jako wyraz hołdu dla pamięci Pierre'a. Rok później Maria Skłodowska-Curie inicjuje budowę Instytutu Radowego w Paryżu.
Podczas I wojny światowej organizuje służbę radiologiczną na potrzeby szpitali wojskowych. Bierze w niej aktywny udział wraz z córką Ireną (późniejszą chemiczką, drugą po matce kobietą laureatką naukowego Nobla).
Maria Skłodowska-Curie utrzymuje ścisłe związki z Polską – stypendyści znad Wisły pracują w Laboratoire Curie w Paryżu. Towarzystwo Naukowe Warszawskie powierza jej zdalne kierownictwo Pracowni Radiologicznej im. Mirosława Kernbauma. W 1932 roku otwiera Instytut Radowy w Warszawie, ofiarowując zakupiony ze składek 1 gram radu.
Wskutek złośliwej anemii, spowodowanej nazbyt wysokimi dawkami promieniowania, Maria Skłodowska-Curie umiera 4 lipca 1934 roku w sanatorium Sancellemoz w Alpach Francuskich. Zostaje pochowana w grobie rodziny Curie w Sceaux pod Paryżem. Trumny obojga małżonków po latach spoczną w paryskim Panteonie (1995).
Albert Einstein napisał po jej śmierci, że była jedynym niezepsutym przez sławę człowiekiem, jakiego przyszło mu poznać.
Tytuł (nagłówek do zdjęcia)
