Kazimierz Prószyński – Edison X muzy
Wynalazca, reżyser i producent filmowy. Nazywany "trzecim bratem Lumière", "Kolumbem kinematografii". Stworzył przenośną kamerę i pierwsze audiobooki. Do teatru wprowadził projekcje wideo, a telewizję wymyślił jeszcze w XIX stuleciu.
Zarażony fotografią
Przychodzi na świat w Warszawie i w niej spędza młodość. Ma 9 lat, gdy umiera jego matka. Odtąd wychowuje go ojciec, Konrad, działacz oświatowy i wydawca "Gazety Świątecznej".
Fotografią zaraża się od dziadka. Jako nastolatek zostaje członkiem Warszawskiego Towarzystwa Fotograficznego. Kiedy ogląda wystawę "żywej fotografii Anschütza" – zdjęcia przedstawiające różne fazy ruchu – zaczyna marzyć o kinie.
Kończy gimnazjum i wyjeżdża do Belgii. Studiuje na politechnice w Liège. Tu rodzi się w nim marzenie, by stworzyć własną maszynę kinematograficzną.
Porzuca studia i wraca do Warszawy. Tu w 1894 tworzy pleograf. Urządzenie pozwala rejestrować ruch i odtwarzać go na ekranie. Prószyński nie potrafi się z nim przebić, a rok później bracia Lumière prezentują światu swój kinematograf. Teraz to Lumière'owie zostają okrzyknięci ojcami kinematografii, a pleograf Prószyńskiego przepada. Polak przegrywa wyścig, ale nie poddaje się.
Problemy z miganiem
Podczas gdy inni nagrywają filmy w prędkości 16 lub 25 zdjęć na sekundę, Prószyńskiego rejestruje aż 50 klatek na sekundę. W efekcie udaje mu się częściowo wyeliminować efekt migotania obrazu.
Dla Prószyńskiego to za mało. W 1898 tworzy więc biopleograf. Jeden obiektyw zastępuje dwoma, a obraz nagrywa na dwie rolki taśmy. W czasie projekcji dwa obiektywy naprzemiennie rzucają światło na ekran. Migotanie obrazu staje się coraz mniej uciążliwe.
W 1909 Prószyński raz na zawsze kończy swoją walkę z migoczącym obrazem. Patentuje obturator, trójlistkową migawkę przerywającą strumień światła 40 razy na sekundę i pozwalającą wyświetlać filmy bez poczucia drgającego obrazu. Francuska Akademia Nauk wystawia mu najwyższe oceny, a francuski potentat – firma Gaumont zaczyna wykorzystywać urządzenie na masową skalę.
Dekada wynalazków
Pleograf – polski aparat kinematograficzny wynaleziony i skonstruowany przez Kazimierza Prószyńskiego w 1894 roku. Ilustracja z XIX wieku, fot. reprodukcja: Piotr Mecik/Forum
W założonym już wcześniej w 1901 w Warszawie Towarzystwie Udziałowym "Pleograf", pierwszej polskiej wytwórni filmowej kręci takie filmy jak "Ślizgawka w Łazienkach", "Powrót birbanta", "Ulica Franciszkańska" i "Przygoda dorożkarza". Pierwsze pokazy odbywają się wiosną 1902 w Teatrze Letnim w Ogrodzie Saskim.
Rok później jego pleograf staje się narzędziem teatralnej rewolucji . Dzięki niemu w operowej "Walkirii" w Teatrze Wielkim wyświetlane są pierwsze na rodzimych scenach projekcje wideo.
W 1903 "Pleograf" plajtuje, a finansowe problemy przekreślają szanse kolejnych wynalazków Prószyńskiego. Pierwszą ofiarą jest telefot pozwalający przesyłać obraz na odległość i będący zapowiedzią współczesnej telewizji . Drugą – kinofon, urządzenie synchronizujące obraz filmowy z dźwiękiem odtwarzanym na gramofonie, zapowiedź epoki kina dźwiękowego. Żaden z nich nie wejdzie do praktycznego użytku.
Kamera która żyje
27 grudnia 1910 Prószyński prezentuje pierwszą w historii kina ręczną kamerę filmową. Aeroskop jest lekki, nowoczesny żyroskop niweluje drgania, a operator nie musi już kręcić korbką, bo mechanizm napędzany jest sprzężonym powietrzem.
Aeroskop staje się przełomem – pozwala na realizację pierwszych w historii zdjęć reporterskich. Z jego pomocą w 1911 Prószyński nagrywa w Wielkiej Brytanii film z koronacji króla Jerzego. W tym samym roku w Anglii rusza masowa produkcja aeroskopu, a w 1913 Prószyński dostaje za niego złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Kinematograficznej w Londynie.
W czasie I wojny światowej aeroskop wykorzystywany jest do tworzenia wojennych kronik, a po niej służy m.in. do realizacji zdjęć lotniczych. Kamery Prószyńskiego są w użyciu aż do połowy lat 30., a więc do upowszechnienia się filmu dźwiękowego.
Małe jest... drogie
W 1914 Prószyński żeni się z Dorothy Abrey. Wkrótce doczekają się dwójki dzieci – Kazimierza i Ireny. Razem wyjeżdżają do USA. Tu Prószyński udoskonala swój kolejny wynalazek – aparat o nazwie "Oko", pradziadka kamer GoPro.
W skrzynce wielkości kartki A4 i grubości 10 centymetrów Prószyński mieści system pozwalający rejestrować filmy na maleńkiej taśmie filmowej. Lekkie, przenośne urządzenie nie tylko rejestruje filmy, ale dzięki specjalnej 450-watowej żarówce jest też samodzielnym projektorem.
W 1923, już po powrocie Prószyńskiego do Polski, "Oko" trafia do produkcji. Rynku jednak nie podbija. Wyprodukowanych zostaje zaledwie 100 egzemplarzy kamero-projektora, a żaden z nich nie zostaje sprzedany.
II wojna światowa zastaje wynalazcę w Warszawie. Prószyński pracuje nad kolejnymi pomysłami. Jednym z nich jest autolektor, protoplasta współczesnego audiobooka. Urządzenie pozwala nagrywać na starych taśmach filmowych teksty książek dla niewidomych. Prószyński patentuje je w 1943, ale nie udaje mu się rozpropagować wynalazku.
W sierpniu 1944 wybucha powstanie warszawskie. Prószyński z żoną i córką zostaje aresztowany przez Niemców. Trafia do obozu w Pruszkowie, a potem – do obozów Gross-Rosen i Mauthausen. Umiera 13 marca 1945.
Kazimierz Prószyński
[{"nid":"39964","uuid":"2d3f47f0-8374-4c7b-bc70-1b8f5a02e98d","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"J\u00f3zef Hofmann \u2013 wynalazki pianisty","field_introduction":"W historii polskiej muzyki J\u00f3zef Hofmann (1876\u20131957) zapisa\u0142 si\u0119 jako zapoznany geniusz. Ten wirtuoz fortepianu, kompozytor i pedagog, wykaza\u0142 si\u0119 niecz\u0119st\u0105 u artyst\u00f3w inwencj\u0105 wynalazcz\u0105. Ma w dorobku ponad siedemdziesi\u0105t zatwierdzonych wniosk\u00f3w patentowych.\r\n","field_summary":"W historii polskiej muzyki J\u00f3zef Hofmann (1876\u20131957) zapisa\u0142 si\u0119 jako zapoznany geniusz. Ten wirtuoz fortepianu, kompozytor i pedagog, wykaza\u0142 si\u0119 niecz\u0119st\u0105 u artyst\u00f3w inwencj\u0105 wynalazcz\u0105. Ma w dorobku ponad siedemdziesi\u0105t zatwierdzonych wniosk\u00f3w patentowych.","path":"\/pl\/artykul\/jozef-hofmann-wynalazki-pianisty","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:\u0022tid\u0022;s:5:\u002259608\u0022;s:4:\u0022name\u0022;s:7:\u0022#muzyka\u0022;s:4:\u0022path\u0022;a:2:{s:5:\u0022alias\u0022;s:13:\u0022\/temat\/muzyka\u0022;s:8:\u0022langcode\u0022;s:2:\u0022pl\u0022;}}i:1;a:3:{s:3:\u0022tid\u0022;s:5:\u002259644\u0022;s:4:\u0022name\u0022;s:8:\u0022#culture\u0022;s:4:\u0022path\u0022;a:2:{s:5:\u0022alias\u0022;s:14:\u0022\/temat\/culture\u0022;s:8:\u0022langcode\u0022;s:2:\u0022pl\u0022;}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/360_auto\/public\/field\/image\/full_josef_hofmann_forum_770.jpg?itok=fJn1E7_S","image_260_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/260_auto_cover\/public\/field\/image\/full_josef_hofmann_forum_770.jpg?itok=uh8xzqUc","image_560_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/560_auto\/public\/field\/image\/full_josef_hofmann_forum_770.jpg?itok=Tzj7eASv","image_860_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/860_auto\/public\/field\/image\/full_josef_hofmann_forum_770.jpg?itok=YznfEFms","image_1160_auto":"\/sites\/default\/files\/styles\/1160_auto\/public\/field\/image\/full_josef_hofmann_forum_770.jpg?itok=lqhg4-1E","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"266","cover_width":"470","cover_ratio_percent":"56.5957"}]