Bolesław Chromry o historii przypałów swojej rodziny [WYWIAD]

chromry_rzycokladka_mini.jpg, default, Bolesław Chromry, fot. dzięki uprzejmości artysty

„Poczułem, że jak nie zrobię czegoś z życiem, to wjadę w taśmową maszynę do produkcji człowieka, którym nigdy nie chciałem być, czyli człowieka, który pracuje w pracy, której nienawidzi. Nie chciałem żyć jak moi starzy i rodzice moich kolegów i koleżanek” – mówi Bolesław Chromry, autor książki Rzyć.

Mateusz Demski: Co pojawia się w twojej głowie, kiedy myślisz o Nowej Hucie?

Bolesław Chromry: Aktualnie to mi się pojawia Viki Gabor, okazało się, że jest z mojego osiedla. Podobnie Sławomir, ten artysta disco polo. Rysiek Riedel też przez jakiś czas miał swój epizod nowohucki.

Jak ci z tym?

No jak, zajebiście. Ekstremalne osobowości. Z Nowej Huty jest masa osób, które znam. Zawsze zaskakujący jest ten moment, kiedy z kimś gadam, mówimy, że oboje jesteśmy z Krakowa, i później jest ta chwila wyoutowania: „ja z Huty, ja też z Huty”.

Istnieje coś takiego jak „typ nowohucki”?

Na pewno. Jest to osoba kombinująca, może bardziej odporna na życie i potrafiąca się w nim lepiej odnaleźć. Osoby z Nowej Huty mają większy tupet, większy głód życia i mniej zahamowań. Nie wiem, jak jest teraz, ale kiedyś istniało coś takiego jak odium osoby z Huty. Jak poszedłem do liceum plastycznego i powiedziałem kolegom, że jestem stamtąd, to usłyszałem, że to jest wioska olimpijska, bo popierdalają tam w dresach. Sporo pisał o tym Sławek Shuty.

Ja sam w szkole plastycznej też miałem vibe na nowohuckiego artystę. Wtedy powstał tam Teatr Łaźnia Nowa, wydawali magazyn „Lodołamacz”, w którym miałem praktyki dziennikarskie, robiłem wywiady, ilustracje i fotomontaże. W Hucie miałem też pierwszą wystawę, byłem wkręcony w socrealizm, w te blokowiska. Dopiero jak usłyszałem od ojca mojej koleżanki z plastyka, że jestem artystą nowohuckim, to stwierdziłem, że kończę z Nową Hutą.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Bolesław Chromry, Rzyć, fot. Kultura Gniewu

Obrazek

rzyc_pazur_2.jpg

A skąd się wzięła tam twoja rodzina?

Dziadkowie pochodzili z dwóch sąsiednich wiosek pod Rabką. Hajtnęli się z rozsądku, jak powtarzała babcia, i wyjechali do miasta. Dziadek zaczął pracę w hucie. Babcia była masarką. Dostali mieszkanie z przydziału i tak już zostało. Potem Lidka, najmłodsza siostra mojej mamy, wyłamała się. Była pierwszą osobą w rodzinie, która nie chciała być huciarą. Jak zaczęłam się bujać z nią i jej znajomymi po mieście, to poczułem ten sam głód. Mieszkaliśmy na peryferiach, przy pętli tramwajowej. Pewnego razu wsiadłem i za pięćdziesiąt minut byłem w centrum. Pół życia spędziłem w tramwajach i autobusach.

Kiedy ci się zaczął bunt przeciwko Nowej Hucie?

Początek gimnazjum, koniec podstawówy. Czułem się, jakbym trafił do więzienia w Ameryce Południowej. To było gimnazjum rejonowe, wielu uczniów miało problemy na grubości – nie było ich na przykład rok w szkole, bo siedzieli w poprawczaku. Najgorsze było to, że w tym czasie weszła ustawa o zmianie nauczania, strasznie dużo przedmiotów, nauczyciele traktowali wszystkich jak mięso armatnie. Wtedy pierwszy raz tak mi zagrało, że coś jest nie tak.

Już od drugiej klasy gimnazjum byłem nieznośnym, zbuntowanym dzieciakiem. Kiedy amerykańskie wojsko weszło do Iraku, to zrobiłem z koleżanką dwuosobowy protest na korytarzu. Jej ojciec miał demobil, wypożyczył nam maski gazowe i ciuchy w moro. Byłem też tym dzieckiem w klasie, które awanturuje się z nauczycielkami. Chyba już wtedy czułem zagrożenie, że jak nie zrobię czegoś z życiem, to wjadę w taśmową maszynę do produkcji człowieka, którym nigdy nie chciałem być, czyli człowieka, który pracuje w pracy, której nienawidzi. Nie chciałem żyć jak moi starzy i wszyscy rodzice moich kolegów i koleżanek. To był głód życia połączony z marzeniami i niedowierzaniem, że to może się kiedyś udać.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Bolesław Chromry, Rzyć, fot. Kultura Gniewu

Obrazek

rzyc_batowice_3.jpg

Wracając do tego waszego protestu, byłeś przyspawany do jakiejś subkultury?

W gimnazjum miałem trzech najlepszych kumpli. Dwóch z nich było metalami. Słuchali mega chujowego, śmieciowego grania typu Manowar i Halloween. Do tego nosili dżinsowe kamizelki z wielkimi naszywkami z nazwami tych kapel. A trzeci kolega był dresiarzem, który jeździł do Energy 2000. Założyliśmy bractwo, to taka chłopacka opowieść. Nazwaliśmy się Met&Beat, żeby jakoś to połączyć. Ja chyba byłem tym „&”.

Gdzieś pomiędzy.

Nigdy nie byłem w żadnej subkulturze na sto procent. Zawsze miałem poczucie inności i oryginalności, nie chciałem być tacy jak wszyscy. A jak się ze mnie koledzy śmiali, to tylko mnie to nakręcało, żeby przyjebać jeszcze mocniej. Jak zobaczyłem musical Hair, to wydawało mi się, że jestem hipisem i cały przegub miałem w koralikach, jarzębinach, słonikach. Potem wjechało Cool Kids of Death z piosenką, w której był taki tekst: „idź i się zabij”. Tak mi się ten fragment spodobał, że napisałem sobie go farbkami na koszulce i chodziłem tak po szkole. Nauczyciele kazali mi to zdjąć, mówili, że jeszcze ktoś tego posłucha i faktycznie się zabije. Powiedziałem, że ściągnę, ale dopiero w domu. A potem dostałem dożywotni zakaz jego zakładania.

Czyli byłeś tym bardziej zbuntowanym niż posłusznym.

Szybko skumałem, że metoda na kija w ogóle na mnie nie działa. Jak ktoś na mnie z kijem, to ja z bejsbolem. Moi starzy byli cały czas wołani do szkoły, miałem w chuj zagrożeń, zapowiadało się, że nie zdam do kolejnej klasy. Gdybym się nie dostał do plastyka, tobym wylądował w jakimś strasznym ogólniaku. A wracając jeszcze do subkultur, w liceum miałam też fazę na indie rocka, chodziłem w rurkach. Teraz w rurkach chodzą neo-dresiarze – z nogami umięśnionymi jak buły, z kalafiorami zamiast uszu.

W domu też miałeś łatkę trudnego dziecka?

No właśnie nie. W domu nie miałem powodu, żeby się buntować. Jak rodzice mieli pierwsze mieszkanie na poziomie kawalerki, to ojciec specjalnie dla mnie postawił ścianę i drzwi harmonijkowe, żebym miał swój safe space. Bardziej zdziwiony byłem ja, sam sobą, kiedy odkryłem bunt. Bo to było silniejsze ode mnie. A potem mi przeszło, jak już pożegnałem Nową Hutę i dostałem się do plastyka. Wtedy też pożegnałem relację z dziadkami, o których jest ta książka.

Skąd ta rozłąka?

Bo dziadkowie byli trochę dysfunkcyjni. Babci wjechała nadopiekuńczość wobec wnuków, w tym tych, którzy urodzili się już po mnie. Na powrót zbliżyłem się do nich, jak byłem już dorosłym człowiekiem. A książka by nie powstała, gdyby babcia nie umarła. Po jej śmierci parę rzeczy się ułożyło, a rodzina się trochę wyluzowała. Nagle znalazłem przestrzeń w głowie i emocje, żeby spojrzeć na dziadków w inny sposób. Na to, co oni mi dali, a nie jakimi byli ludźmi.

Jak ich wspominasz?

Całe życie spędzili w Hucie, ale prawda jest taka, że wychowanie na wsi nigdy z nich nie wyszło. Byli impregnowani na miejskie obyczaje i miejską mentalność. Z drugiej strony byli zaskakująco progresywni w swoim widzeniu świata. Nie byli dewotami, nie zamęczali mnie opowieściami o księdzu Popiełuszce albo Janie Pawle II. Więcej było w domu rodzinnych opowiastek o skandalach natury obyczajowej. Jednym z evergreenów, powtarzanych mi od dzieciństwa, była opowieść o ślubie moich starych. Wszyscy się pokłócili, pobili, a orkiestra zajebała tort weselny, chowając go w futerale na perkusję. Kochałem te opowieści dziwnej treści. To była historia przypałów naszej rodziny.

Pamiętasz więcej tych dygresji, anegdotek?

No pewnie. Moja rodzina jest rodziną fekalną – wszyscy u nas mają zespół jelita wrażliwego, a więc opowieści o sraniu i rzyganiu były nieodłączne, jakby zaszyte w naszym DNA. Na pogrzeb babci Pazura przyjechał wujek Staszek i od razu pytał, gdzie jest kibel. Lidka trzymała wygazowaną colę w torebce, bo dostała biegunki z nerwów. A teraz, jak byłem na wigilii, to mój ojciec się zrzygał. Wszystko zostaje w rodzinie – na Południu bez zmian. To jest poetyka tego życia. Takie opowieści o sraniu bardzo zbliżają do siebie ludzi i przełamują lody. Sylvia Plath w Szklanym kloszu pisała, że nic tak nie cementuje, jak wspólne rzyganie.

W Rzyci nie ma rodzinnych spowiedzi i rozgrzeszeń.

Nie, nie ma tu żadnego rozliczenia. Ta książka powstała dlatego, że strasznie lubię te anegdoty; mają w moim sercu szczególne miejsce. W sumie to zrobiłem prezent mojej rodzinie, bo odbiór książki wśród nich jest niezwykle pozytywny. Parę historii wyszło na wierzch, co zadziałało terapeutycznie. Zaczęli więcej ze sobą rozmawiać, sam się do nich zbliżyłem. Nie ma mnie w Krakowie od lat, nie wiedzieli, jaki mam do nich stosunek, zresztą sam tego nie wiedziałem. Dopiero po trzech latach na terapii i po przegadaniu tych rzeczy zacząłem lepiej to kumać.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Bolesław Chromry, Rzyć, fot. Kultura Gniewu

Obrazek

rzyc_batowice_6.jpg

To nie tylko opowieść o Hucie, o rodzinie, to także kronika lat 90. Moje pierwsze luźne skojarzenie z tym czasem to 30 ton – lista przebojów na Dwójce. I stojący na hałdzie Magik z klipu do Jesteś Bogiem.

Kiedyś był Magik, a teraz jest Daniel Magical. A co do lat 90., dziadkowie mieli kablówkę, tam było niepolskie MTV i Cartoon Network. Tak jak ty byłem dzieckiem telewizyjnym, totalnie pochłoniętym popkulturą. Mam takie flashbacki, jak dziadkowie już spali, a my z Lidką w ich nogach oglądaliśmy Kocham kino z Torbicką. Kupowałem „Bravo”, lubiłem Spice Girls, projektowałem makiety mojego wymyślonego imperium medialnego – taka emigracja wewnętrzna. A potem marzyłem, żeby pracować w kiosku Ruchu. Wyobrażałem sobie, że miałbym na wyłączność te wszystkie gazetki.

Poza tym zawsze marzyłem, żeby zobaczyć, jak to jest na tym Zachodzie. Zaczął się u nas kapitalizm, wszystko miało swoją polską filię, ale byłem jeszcze za młody, żeby na tym zarabiać. Potem, po studiach, przenieśliśmy się z Magdą do Warszawy, zacząłem pracę w agencji Grey, której szefem był Rafał Baran – typ od zera do bohatera, chłopak z łódzkich Bałut, który poszedł na magazyniera, potem pracował w wytwórni Pomaton, aż został szefem wielkiej agencji. To był świat jak z Wilka z Wall Street. Na Sylwestra pojawił się pomysł, żeby załatwić osobę niskorosła na imprezę. Wszyscy zachowywali się jak gwiazdy, chodzili w ciuchach od projektantów. Ale jako millenials nie mogę narzekać. Dzięki tym agencjom ścisnąłem dupę, dostałem kredy hipoteczny i za cztery lata kończę spłacać mieszkanie. Jest to wielki cud, nie wiem, jak to się udało.

Bycie millenialsem coś dla ciebie znaczy?

Mam wyjebane w określenia, bo całe życie ludzie określali mnie w różny sposób. Od pedała, Harry’ego Pottera, a jak nie nosiłem okularów, to mylono mnie z dziewczyną. Nie przeszkadza mi łatka millenialsa, cieszę się, że nim jestem. Zaraz będę miał 40 lat, mam większą świadomość życia i lepszy kontakt z samym sobą. Czuję ulgę, że to przejebane zadanie małej stabilizacji, które dla młodych ludzi jest teraz nieosiągalne, mam już za sobą.

A tęsknisz czasem do Nowej Huty?

Kiedy myślę o Krakowie, to myślę o Nowej Hucie. Jak już tam jestem, to w ogóle nie chce mi się wjeżdżać do miasta. Lepiej czuję się na obrzeżach. To moje osiedle było peryferyjne, na jego końcu stał urząd skarbowy, a tuż za nim tabliczki z napisem „Kraków”. Wychowałem się nie tyle pod blokiem, co siedząc w krzakach. Do dziś moją ulubioną tamtejszą miejscówką jest Zalew Zesławicki, mało znane miejsce, które jest blisko mojej ośki. Zawsze jak miałem zjebany humor, to szedłem nad zalew i patrzyłem na łabędzie, mimo że nienawidzę zamkniętych zbiorników wodnych i boję się sumów, chyba nawet bardziej niż trupów, których, jestem pewny, jest tam sporo na dnie. Nie mówiąc o tym, że ponoć sumy często jedzą te trupy. Niczego tak się nie boję. No może tylko bardziej tego, że przyjdzie wojna. I trzeba będzie stąd spierdalać.

Bolesław Chromry – rysownik, malarz, ilustrator i poeta. Autor powieści graficznych, plakatów, okładek książek. Twórca setek rysunków, w których postacie z popkultury, polityki, religii oraz dziecięcych zabaw spotykają się, by opowiadać o potransformacyjnej Polsce. Kronikarz nieszczęścia i niewolnik czarnowidztwa. Uspokaja go dotyk psiej sierści i serial Plebania.

Język Polish