Kilkanaście dzieł zostało zniszczonych, ale pojawiają się nowe. Najmłodszym pomnikiem na światowej mapie Mickiewiczianów jest odsłaniany - w ramach programu Roku Polski w Ukrainie - 2 września 2004 na Aleksandrowskim Prospekcie w Odessie pomnik rzeźbiarza Aleksandra Kniazika i architekta M. W. Murmanowa.
Najstarsza pomnikowa forma dotycząca Adama Mickiewicza pochodzi z 1829 od francuskiego rzeźbiarza Davida d’Angers (1788-1856). Dzieło to w formie medalionu znajduje się w Weimarze. Władysław Tomasz Oleszczyński (1807-1866) był autorem pierwszego w świecie pomnika Mickiewicza w przestrzeni miejskiej, który ustawiono w Poznaniu 1857/59. W miejscu zniszczonego dzieła pozostał cokół i tablica pamiątkowa. Nowy pomnik Mickiewicza w Poznaniu, ustawiony na placu jego imienia w 1960, wykonali Bazyli Wojtowicz (1899-1985) i Czesław Woźniak. Na honorowym miejscu w Rzeszowie stoi już trzecie stulecie pomnik Mickiewicza ustawiony w 1892. Autorem tego najstarszego obecnie pomnika Mickiewicza na świecie jest Stanisław Roman Lewandowski (1859-1940).
Najwięcej form pomnikowych nadano Mickiewiczowi w Polsce (31). Na terenie Litwy przyjęto 12 pomników Mickiewicza, w Ukrainie - 9 i Francji - 8.
W 100 rocznicę urodzin Wieszcza, 24 grudnia.1898 odsłonięto w Warszawie pomnik Mickiewicza - dzieło Cypriana Godebskiego (1835-1909). Kolumnę z granitu różowego i cokół wykonała firma Innoceto Pirovana z Baveno pod Mediolanem. Pomnik był zniszczony w czasie II wojny światowej. O zrekonstruowanym pomniku w 1955 pisał Leopold Staff:
Stoisz spiżowy na ziemi, która nie jest ze spiżu.Jest słabością i cieniem,Ale ty blaskiem swych pieśniCzynisz ją gwiazdą.
Franciszek Strynkiewicz (1893-1996) wykonał pięć form dla pomników Mickiewicza, z których w przestrzeni publicznej ustawiono trzy (Mogielnica 1950, Mogielnica 1956 i Gliwice 1957); kolejne dwa znajdują się Muzeum Narodowym w Poznaniu.
Po trzy pomnikowe ujęcia mają w dorobku:
- Tadeusz Błotnicki (1858-1928) - w Stanisławowie, Tarnowie i Wieliczce
- Tomasz Dykas (1850-1910) - autor pierwszego w pomnika Mickiewicza w zaborze austriackim, który ustawiono w Przemyślu w 1891 (dzieło to było zniszczone w 1940 i nie zostało zrekonstruowane) oraz pomników w Tarnopolu (1895) i Złoczowie (1899), obu zniszczonych w latach 1918-1919
- Stanisław Henryk Horno-Popławski (1902-1997) - w Warszawie przed Pałacem Kultury i Nauki (1955) oraz w Muzeach Puszkina w Moskwie i Narodowym w Poznaniu
- Antoni Popiel (1865-1910) - we Lwowie, Bełzu i Krynicy (1906)
Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie na pocztówce z ok. 1905 r.; źródło: Polona.pl
Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie odsłonięty 30 października 1904 wybrano w konkursie, na który napłynęło 28 projektów. Dzieło jest uznawane jako jeden z najpiękniejszych hołdów dla Wieszcza. Postać ustawiono na kolumnie 21 metrowej z granitu różowego, który - tak jak dla Warszawy - wykonała włoska firmy Innoceto Pirovana. Obróbkę formy wykonano w lwowskiej pracowni kamieniarskiej Schimsera. Pomnikowa postać ma 330 cm wysokości i waży 16 ton. Wykonano ją w wiedeńskiej fabryce Teodora Serpeka razem z pozostałymi elementami z brązu. Pracami architektonicznymi kierowali Sosnowski i Zacharjewicz. Drugą nagrodę w konkursie otrzymał Mieczysław Zawiejski (Florencja), a trzecią - Wacław Szymanowski (Paryż) – ale ich projektów nie zrealizowano.Z twórców zagranicznych po dwa dzieła poświęcone Mickiewiczowi mają w dorobku David d’Angers (Paryż, 1835) i Białorusini: Walerian Januszkiewicz - (Lida i Nowogródek) i Andriej Zaspicki (1924) - (Grodno i Minsk).
W tureckim Istambule, dawniej Konstantynopolu, pierwszym pomnikowym uznaniem wobec Mickiewicza było umieszczenie tablicy przez Jana Górczyńskiego z napisem:
"Na pamiątkę postawiony ten dom na tem miejscu gdzie 26 listopada 1855 roku umarł Adam Mickiewicz".
Po zniszczeniu tej tablicy umieszczono następną, fundowaną w 1909 (także nie zachowaną); trzecią w 1933 finansowali Polacy zamieszkali w Istambule. Tablicę czwartą, zachowaną obecnie, umieszczono w 1955 staraniem Ministerstwa Kultury i Sztuki.
Najbogatsze zbiory projektów pomników Mickiewicza, form gipsowych, tablic i brązów - także tych pochodzących z konkursów - znajdują się w Muzeum Narodowym w Poznaniu i Oddziale Muzeum w Śmiełowie, które przyjmując Adama Mickiewicza za patrona wpisało się na listę wielu uniwersytetów, szkół i instytucji, które z wielkości Wieszcza korzystają i dorobek swego Patrona popularyzują.
Autor: Władysław Serwatowski, wrzesień 2004