Content anchor

Konopnicka odbrązowiona

Kiedy: 
23maj'12

170 lat temu urodziła się Maria Konopnicka, autorka "Roty" i "Naszej szkapy", poetka wydawałoby się na dobre upupiona przez szkołę. Tymczasem coraz częściej pojawiają się próby zmiany tego wizerunku. Czego nie wiemy o nobliwej poetce, wieszczce pozytywistów?

Najsolenniejszą próbę zreformowania naszego wyobrażenia o Marii Konopnickiej podjęła Lena Magnone w wydanej przez słowo/obraz terytoria monografii "Maria Konopnicka. Lustra i symptomy". Książka ukazała się w serii "Portrety Kobiet", w której wcześniej publikowane były m.in. prace dotyczące Dagny Przybyszewskiej czy Marii Komornickiej.

Naczelne miejsce w reinterpretacji przeprowadzanej przez Magnone zajmuje życie osobiste Konopnickiej - część książki oparta jest na opublikowanej dopiero niedawno korespondencji pisarki z córką Heleną. Właśnie ta relacja jest przedmiotem dociekań badaczki:

"Magnone przytacza okrutne listy pisarki, w których Helena skracana do 'H' albo 'Hel.' zostaje wymazana jako córka (i jako ślad traumy, rzecz jasna). Listy, w których Konopnicka jawi się raz jako potworzyca, raz jako bezradna matko-ojczyzna. Samolubna i wyrodna. Nieempatyczna. Obok listów czytamy też teksty-sublimacje (jak 'Panna Florentyna'), na zmianę z wyimkami z gazet: 'Wczoraj z rana, w domu pod nr. 37 przy ul. Nowogrodzkiej, 25-letnia Helena Konopnicka w zamiarze samobójstwa zażyła jakieś trucizny…', a potem, po interwencji Konopnickiej: 'podana wiadomość […] okazała się fałszywą'. Itd." (Marta Konarzewska, "Sześć kobiet" na stronie "Krytyki Politycznej")

Burzliwa relacja z córką była jednym z powodów wyjazdu Konopnickiej z Warszawy. Popularna poetka miała wtedy 48 lat. Jak stwierdza Lena Magnone, Konopnicka miała dość opresji - rodzinnej, społecznej, seksualnej:

– Ten moment biograficzny był najbardziej przekłamywany w oficjalnych biogramach Marii Konopnickiej. Próbowano dopasować go do stereotypowego postrzegania losu pisarza narodowego, który – jeśli wyjeżdża z kraju – to z jakiś ważnych narodowych powodów. ("Konopnicka uciekła od swoich dzieci" na stronie Polskiego Radia)

Więcej w podcaście na stronach Polskiego Radia...

Dla Magnone decyzja o ucieczce jest wyrazem poszukiwania "alternatywnej przestrzeni międzyludzkiego kontaktu, przestrzeni nieopresyjnej, oczyszczonej z relacji siły, bezpiecznej". W tym kontekście istotne jest, że Maria Konopnicka nie wybrała się w tę podróż sama. Przez większość czasu towarzyszy jej przyjaciółka, "siostra" - Maria Dulębianka. Na homoerotyczne konteksty biografii Konopnickiej zwracał też uwagę Krzysztof Tomasik w wydanej przez Krytykę Polityczną książce "Homobiografie".

Magnone nie ogranicza się jednak do reinterpretacji życia prywatnego autorki "Naszej szkapy". Nowym interpretacjom poddaje mniej znane, często pomijane nowele jak np. "Panna Florentyna" czy dziwny poemat "Pan Balcer w Brazylii".  

Właśnie zadania odświeżenia poezji Konopnickiej podjął się w zeszłym roku Piotr Matywiecki w wydanym przez Biuro Literackie wyborze jej wierszy p.t. "Złotniejący swiat". Książka ta to jeden z tomów antologijnej serii Biura Literackiego pt. "Poezja polska od nowa", w której redaktorami nowych wydań dzieł wybranych uznanych twórców są współcześni poeci (do tej pory ukazały się m.in. tomy z poezjami Adama Ważyka w wyborze Andrzeja Sosnowskiego czy Broniewskiego Dariusza Suski).

O wyborze Matywieckiego na łamach "Dwutygodnika" pisał również poeta Tadeusz Dąbrowski:

"Konopnicka, jaką pokazuje nam Matywiecki, to prawdziwa mistrzyni 'Tańca z gwiazdami' czy 'Mam talent'; takiej elastyczności, takiej skali głosu, takiej różnorodności formalnej po autorce 'Ludzi i rzeczy' się nie spodziewałem. Mamy tu Konopnicką chłopską i światową, zaangażowaną i parnasistowską, ascetyczną i wylewną, zadumaną i dowcipną, rzymską i katolicką, liryczną i epicką, a nawet – w ścisłym tego słowa znaczeniu – dramatyczną (komediowa miniatura filozoficzna 'W pirejskim porcie')." (Więcej: Tadeusz Dąbrowski "Portrety podwójne" - "Dwutygodnik")

Sam zaś Matywiecki we wstępie do wyboru tak pisze o istocie poetyckiej twórczości Konopnickiej:

"Patos i sentyment to nie są dzisiaj cenione wartości. W dodatku wydają się sprzeczne. Ale ich przeciwieństwo tworzy wartość trzecią, której i obecnie chętnie dalibyśmy się w poezji poprowadzić: dotkliwość duchową. Bardzo to wieloznaczna cecha. Przez to zaciekawia. Dotkliwość, czyli uwrażliwienie, czułość. I dotkliwość, czyli coś trudnego do zniesienia, bo zarówno patos, jak i sentyment są odpychające! Dotkliwość, czyli przenikliwość obserwacji i oceny faktów, ich obiektywizacja. – Te rozmaite właściwości powodują, że literacki świat Konopnickiej rozwibrowany jest niepokojem"

W ramach obchodów 170. rocznicy urodzin 17 maja 2012 przed Muzeum Marii Konopnickiej w Suwałkach ustawiono kamienną ławeczkę i pomnik pisarki urodzonej w tym mieście. Monument został wykonany na podstawie jednego z zachowanych zdjęć, na którym pisarka stoi obok kamiennej ławeczki.

Lena Magnone, "Maria Konopnicka. Lustra i symptomy", słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011

Maria Konopnicka, "Złotniejący świat" pod red. Piotra Matywieckiego, seria: "44. Poezja Polska od nowa" Biuro Literackie, Wrocław, 2010

Krzysztof Tomasik, "Homobiografie", Krytyka Polityczna

Źródło: http://artpapier.com/?pid=2&cid=1&aid=2957, http://www.polskieradio.pl/8/402/Artykul/347826,Konopnicka-uciekla-od-sw..., http://literatki.com/3868/uroczy-slowiczek-nieznosna-heretyczka-natchnio..., http://www.dwutygodnik.com/artykul/2244-portrety-podwojne.html

Facebook Twitter Reddit Share

Podobał Ci się nasz artykuł? English newsletter here

Zapisz się na newsletter

  • 0 subscribers
  • Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. nr 101, poz.926)wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Instytut Adama Mickiewicza (IAM) z siedzibą w Warszawie (00-560), przy ul. Mokotowskiej 25. Podanie danych jest dobrowolne. Użytkownikom przysługuje prawo dostępu do swoich danych i ich poprawiania.

  • Email Marketingby GetResponse
Zobacz także:
Jarosław Iwaszkiewicz z psem Tropkiem, 1963, Stawisko - fot. z archiwum Muzeum w Stawisku / Fotonova / East News

Celem projektu jest zwiększenie roli literatury w procesie porozumienia polsko-ukraińskiego. Dzięki temu migranci z Ukrainy potrafią lepiej zrozumieć Polskę, jej kulturę oraz odnaleźć własne miejsce w kraju. Polacy będą się dowiadywali o ukraińskiej literaturze, co spowoduje większe zainteresowanie życiem ich sąsiadów z Ukrainy. Czytaj dalej about: Integracja poprzez literaturę

SUPERHOT, fot. materiały promocyjne

Nowa technologia wiąże się z koniecznością stosowania nowych rozwiązań. Ich konsekwencje wykraczają poza kwestie techniczne – to, w jaki sposób oglądamy wirtualne światy za pomocą okularów VR, wpływa na ich estetykę i dramaturgię. Czytaj dalej about: Nowy język