Content anchor

Zygmunt Krauze

Zygmunt Krauze, fot. archiwum artysty
Zygmunt Krauze, fot. archiwum artysty

Kompozytor i pianista, urodzony 19 września 1938 roku w Warszawie.

Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie grę na fortepianie w klasie Marii Wiłkomirskiej (dyplom w 1962) i kompozycję u Kazimierza Sikorskiego (dyplom w 1964). Edukację muzyczną uzupełniał w Paryżu jako stypendysta Rządu Francuskiego, studiując w latach 1966-67 kompozycję pod kierunkiem Nadii Boulanger. Od 1963 koncertuje jako pianista w Europie i Stanach Zjednoczonych, przeważnie z repertuarem współczesnym. W 1967 założył w Warszawie zespół "Warsztat Muzyczny", specjalizujący się w wykonawstwie najnowszej muzyki. W skład grupy wchodziło czterech instrumentalistów: klarnecista - Czesław Pałkowski, puzonista - Edward Borowiak, wiolonczelista - Witold Gałązka i pianista - Zygmunt Krauze. Zespół występował do 1988, dając w sumie ok. 300 koncertów. Specjalnie dla "Warsztatu Muzycznego" powstało ponad 100 utworów kompozytorów polskich i zagranicznych.

Kompozytor

Dorobek kompozytorski Zygmunta Krauzego to m.in. pięć oper - ''Gwiazda'' (1981), ''Balthazar'' (2001), ''Iwona, księżniczka Burgunda'' (2004), ''Polieukt'' (2010) i ''Pułapka'' (2011). Zostały one wyprodukowane w takich teatrach jak: National Theater w Mannheim, Theatre National de la Colline w Paryżu, Staatsoper w Hamburgu, Teatr Wielki w Warszawie, Opera Wrocławska, Warszawska Opera Kameralna, Théâtre du Capitole w Tuluzie. W 2012 roku inscenizacja opery ''Polieukt'' otrzymała nagrodę Związku Krytyków Francuskich, za najlepszy spektakl sezonu.

 

 

Formy instrumentalne w twórczości Zygmunta Krauzego, to szeroki rozdział, od miniatur, po kilkusetosobowe składy symfoniczne. Szczególnie uprzywilejowanym instrumentem jest w każdym przypadku fortepian. Będąc koncertującym pianistą, Zygmunt Krauze może nie tylko komponować na ten instrument, ale z powodzeniem być wykonawcą własnych utworów. Od wczesnych kompozycji, jak ''Sześć melodii ludowych'' (1958), przez utwory będące efektem eksperymentów z zapisem muzycznym (''Pięć kompozycji unistycznych'', 1963; ''Tryptyk'', 1964), potem eksperymenty z brzmieniem fortepianu (''Stone Music'', 1972; ''Arabesque'', 1983, ''Adieu'', 2001), gry teatralne (''Gloves Music'', 1972; ''One Piano Eight Hands'', 1973), aż po dwa Koncerty fortepianowe (1976, 1996), w których wirtuozeria współgra z silnym ładunkiem emocji. Wśród innych, ważnych dzieł instrumentalnych warto wymienić: ''Tableau vivant'' (1982) na orkiestrę kameralną, ''Blanc-rouge / Paysage d'un pays'' (1985) na orkiestry dęte, orkiestrę mandolinową, orkiestrę akordeonową 
i sześciu perkusistów; ''Quatuor Pour La Naissance'' (1985), Kwintet fortepianowy (1993), ''Canzonę'' na zespół instrumentalny (2011) oraz ''Memories of the East'' (2012) na 85 chińskich instrumentów.

 

 

Wyjątkowym rozdziałem w dorobku kompozytora jest muzyka unistyczna. Jak sam mówi:

''Brzmienie ma postać na tyle indywidualną, aby mogło wyróżnić się z chaosu innej muzyki i innych dźwięków. Wykonywany utwór muzyczny ma dla mnie znaczenie porządkujące czas. (...) Początek kompozycji jest od razu ekspozycją całej skali brzmieniowej i w trakcie trwania nie ukaże się nic obcego, nic nowego. Nie będzie niespodzianek. (...) Ta muzyka wiąże się z możliwością innego sposobu odbioru. Idealną sytuacją byłaby taka, w której muzyka trwałaby stale, a słuchacz przychodziłby w dogodnej dla siebie porze i odchodził w momencie, jaki uznałby za stosowny''. Teoretyczne podstawy unizmu wywodzą się z malarstwa Władysława Strzemińskiego.

Przykłady jego zastosowania, znaleźć można w takich kompozycjach Zygmunta Krauzego jak: ''Polichromia'' (1968), ''Utwór na orkiestrę nr 1'' (1969) czy Kwartety smyczkowe nr 2 (1970) i 3 (1982).

 Jeszcze jednym elementem twórczości Zygmunta Krauzego jest muzyka teatralna. Od ponad trzech dekad twórca współpracuje z argentyńskim reżyserem mieszkającym we Francji, Jorge Lavellim. Efektem tej współpracy jest muzyczna ilustracja do przedstawień w Comédie-Française i Theatre National de la Colline w Paryżu, m.in.: ''Polieukt'' P. Corneille'a (1987), ''Operetka'' W. Gombrowicza (1988), ''Makbet'' E. Ionesco (1992), ''Merlin'' T. Dorsta (2005), ''Król Edyp'' Sofoklesa (2008) i ''Skąpiec'' Moliere'a.

Ostatnią, choć nie mniej istotną grupą utworów są dzieła chóralne i pieśni. Najważniejsze z nich, to kompozycje z ostatnich lat - ''Bal w operze'' na chór kameralny i zespół 12 instrumentów do tekstu J. Tuwima z roku 2006 oraz ''Podróż Chopina'' na chór kameralny a capella
 lub z zespołem instrumentów ludowych, 
do tekstu listów Chopina, który miał swoje prawykonanie w 2010 roku. Warto także wymienić 5 pieśni na baryton i fortepian do poezji T. Różewicza (2010) oraz ''La Terre'' (1995) na sopran i orkiestrę, do słów Yves'a Bonnefoy.

Wykonawca

W 1966 roku Zygmunt Krauze otrzymał pierwszą nagrodę na Międzynarodowym Konkursie dla wykonawcówmuzyki współczesnej Gaudeamus w Holandii. Od tej pory występuje na najważniejszych estradach świata. Współpracował z takimi dyrygentami jak Gary Bertini, Jan Krenz, Leif Segerstam, Kazimierz Kord, Kazuyoshi Akiyama, Ernest Bour, Hans Zender, Peter Eötvös, Antoni Wit czy Luca Pfaff. W 1967 roku założył zespół Warsztat Muzyczny, którym kierował przez 25 lat. Na zamówienie zespołu powstało ponad 100 utworów, napisanych przez wybitnych kompozytorów z całego świata, m.in. L. Andriessena, M. Feldmana, M. Nymana, P. Nørgårda, M. Kagela, H. M. Góreckiego, W. Kilara, K. Serockiego i W. Szalonka. 



 

 

Zygmunt Krauze był pierwszym w Polsce twórcą nowych form tzw. performance, kompozycji (instalacji) muzyczno-przestrzennych, które realizował wspólnie z architektami: Teresą Kelm - w Galerii Współczesnej w Warszawie (1968, 1970), z Wiesławem Nowakiem i Janem Muniakiem - w Metzu (1987) oraz w Muzeum Sztuki Współczesnej w Łodzi (1988), a także w naturalnej scenerii zamku Eggenberg w Grazu (1974) i pałacu Rohan w Strasburgu.

Pedagog

Oprócz działalności koncertowej Zygmunt Krauze zajmuje się także pedagogiką; przez wiele lat prowadził wykłady na temat kompozycji oraz pianistyki w różnych ośrodkach naukowych całego świata, m.in. w latach 1970-71 przebywał w Cleveland State University jako profesor fortepianu, w latach 1973-74 na zaproszenie Deutscher Akademischer Austauschdienst w Berlinie w ramach programu "artiste in residence", w 1975 wykładał w Królewskiej Akademii Muzyki w Sztokholmie, w 1976 - na Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt, w 1978 - w Indiana University w Bloomington, University of Michigan i Ann Arbor, w 1979 - na uczelni muzycznej w Bazylei, w 1982 - w Yale University w New Haven, w 1986 - na Międzynarodowych Letnich Kursach w Kazimierzu Dolnym oraz w Keio University w Tokio, w 1988 - w Groznjan w Chorwacji, w 1991 - w Rubin Academy of Music w Jerozolimie, w 1994 - w Osace, w Kobe University, National University w Seulu, Yale University i Columbia University w Nowym Jorku. W 1996 otrzymał tytuł Eminent Corresponding Profesor w Keyimiung University w Daegu w Korei Południowej. Od 2002 jest profesorem kompozycji w Akademii Muzycznej w Łodzi, gdzie gdzie w marcu 2015 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa. Od 2006 roku wykłada również na Uniwersytecie Muzycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. W maju 2013 roku Zygmunt Krauze otrzymał doktorat honoris causa Narodowego Uniwersytetu Muzycznego w Bukareszcie.

Organizator

Działalność organizatora życia muzycznego rozpoczęła się dla Zygmunta Krauzego w 1970 roku, gdy został członkiem Komisji Repertuarowej festiwalu Warszawska Jesień. Pełnił tę funkcję 11 lat. W 1980 roku zainicjowałreaktywowanie Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej i przez dwie dekady był jego przewodniczącym. W 1982 na zaproszenie Pierre'a Bouleza został doradcą artystycznym Institut de Recherche de Coordination Acoustique Musique (IRCAM). W latach 1983-84 prowadził cotygodniowe audycje muzyczne w Radio France Musique. Polskie środowisko muzyczne uhonorowało kompozytora, przyznając mu nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1988), dwukrotnie nagrodę Ministerstwa Kultury (1989, 2005) i złoty medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Był jednym z członków-założycieli Towarzystwa im. W. Lutosławskiego oraz przez jedną kadencję pełnił funckję jego prezesa. Od 13 lat jest dyrektorem artystycznym Fundacji Ogrody Muzyczne, organizującej letni festiwal Ogrody Muzyczne na Zamku Królewskim w Warszawie. Regularnie zasiada w jury międzynarodowych konkursów kompozytorskich w wielu krajach świata.

Nagrody i wyróżnienia

Jest laureatem wielu nagród, m.in. w 1957 otrzymał I nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Współczesnej Muzyki Fortepianowej w Łodzi, w 1965 - II nagrodę na Konkursie Młodych Związku Kompozytorów Polskich (za "Kwartet smyczkowy nr 1" - 1965), w 1966 - I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie "Gaudeamus" dla Wykonawców Muzyki Współczesnej w Utrechcie. Ponadto został uhonorowany m.in.: w 1975 - Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 1984 -tytułem Chevalier dans l'Ordre des Arts et des Lettres, przyznanym przez Rząd Francuski, w 1988 - Nagrodą Związku Kompozytorów Polskich, w 1989 - Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki, w 1994 -Złotym Medalem Chopina, przyznanym przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie, w 2004 - Złotym Krzyżem Zasługi, w 2005 - doroczną Nagrodą Ministra Kultury oraz Nagrodą "Dziedzictwa Ludzkości" przyznawaną przez UNESCO, w 2007 - najwyższym wyróżnieniem od Prezydenta Francji - Officier de la Legion d'Honeur.

Jego utwory zostały wydane na płytach Polskich Nagrań, DUX, ORF, Nonesuch, Thesis, Musical Observations (CP2), Collins Classics, Recommended Records i Emi.

"Zygmunt Krauze od początku, czyli od lat sześćdziesiątych, zajął w muzyce polskiej, i nie tylko, miejsce własne i odrębne, a większość jego utworów ma jemu tylko właściwy, rozpoznawalny od pierwszych taktów fingerprint. Gdy tylko pojawił się w polskim życiu muzycznym, stało się jasne, że nie będzie jeszcze jednym reprezentantem rozkwitającej wówczas szkoły polskiej. Oparł się również forsowanemu przez część ówczesnej awangardy europejskiej dyktatowi serializmu i nigdy w jego utworach nie było absolutyzacji dysonansu. A jednak duch czasu go nie omijał. Potrzeba odrzucenia serializmu, który - jak to powszechnie odczuwano - rozbijał więzi między dźwiękami uznane przez człowieka za naturalne, to nic innego, jak właśnie przejaw pierwszych powiewów Zeitgeistu, które Krauze wyczuwał wcześniej niż większość mu współczesnych. (...) Krauze jest urodzonym nowatorem, prekursorem wielu nowoczesnych tendencji w muzyce. Ale nigdy nie popadł w nowinkarstwo, co potwierdza fakt, że do jego twórczości, również tej prekursorskiej, powraca się stale. Jest obecna na wielu festiwalach muzyki i w retrospektywach XX wieku. Zapewne powracać się będzie do niej nadal, gdyż łączy nader harmonijnie wszechobecność ducha czasu z własnym, wysoce indywidualnym i z nikim nie dzielonym idiomem wypowiedzi muzycznej. Od kiedy określenie 'nowy fin-de-siecle' zaczyna wypierać modny dotychczas 'postmodernizm', melomani mogą zyskać nową okazję usłyszenia dawnych i najświeższych utworów Krauzego, gdyż i w tym świetle - wpisane w syndrom końca wieku - są one tyleż w zgodzie z duchem epoki, co niepowtarzalne." (Elżbieta Szczepańska, "Studio" 1996 nr 4)

Ważniejsze kompozycje:

  • "Trzy preludia" na fortepian (1956)
  • "Pięć utworów" na fortepian (1958)
  • "Preludium, intermezzo, postludium" na fortepian (1958)
  • "Dwie inwencje" na fortepian (1958)
  • "Sześć melodii ludowych" na fortepian (1958)
  • "Siedem interludiów" na fortepian (1958)
  • "Sonatina na fortepian" (1958)
  • "Trio stroikowe" na obój, klarnet i fagot (1958)
  • "Trzy etiudy" na fortepian (1958)
  • "Temat z wariacjami" na fortepian (1958)
  • "monodia i fuga" na fortepian (1959)
  • "Cztery tańce" na fortepian (1959)
  • "Ohne Kontraste für Klavier" (1960)
  • "Liczby pierwsze" na dwoje skrzypiec (1961)
  • "Pantuny malajskie" na 3 flety i alt (mezzo-sopran) (1961)
  • "Pięć kompozycji unistycznych" na fortepian (1963)
  • "Tryptyk" na fortepian (1964)
  • "Kwartet smyczkowy nr 1" (1965)
  • "Esquisse" na fortepian (1966-67)
  • "Entrée for clarinet, trombone, cello and piano" (1968)
  • "Polichromia" na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (1968)
  • "Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 1" na 6 taśm (1968)
  • "Utwór na orkiestrę nr 1" (1969)
  • "Kwartet smyczkowy nr 2" (1970)
  • "Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 2" na 2 taśmy (1970)
  • "Utwór na orkiestrę nr 2" (1970)
  • "Fallingwater for piano" (1971)
  • "Voices" na 15 dowolnych instrumentów (1972)
  • "Folk Music for orchestra" (1972)
  • "Stone Music for piano" (1972)
  • "Gloves Music for piano" (1972)
  • "Aus aller Welt Stammende" na 5 skrzypiec, 3 altówki i 2 wiolonczele (1973)
  • "One Piano eight Hands for 4 musicians playing one upright piano out of tune" (1973)
  • "Song for 4-6 optional melodic instruments" (1974)
  • "Idyll" na taśmę i 4 solistów grających na instrumentach ludowych (1974)
  • "Automatophone" [wersja I] na 15 mechanizmów grających i 15 instrumentów szarpanych (1974)
  • "Fête galante et pastorale" [wersja I] na 6 grup instrumentalnych i 13 taśm (1974)
  • "Soundscape" na taśmę i 4 solistów grających na 4 cytrach, 4 melodikach, 8 fletach prostych, 8 dzwonkach owczych, 8 kieliszkach i 4 organkach (1975)
  • "Fête galante et pastorale" [wersja II] na orkiestrę i 4 solistów grających na instrumentach ludowych (1975)
  • "Automatophone" [wersja II] na 3 lub więcej mandolin, 3 lub więcej gitar lub więcej mechanizmów grających (1976)
  • "Koncert fortepianowy nr 1" (1976)
  • "Suite de dances et de chansons" na klawesyn i orkiestrę (1977)
  • "Music Box Waltz for piano" (1978)
  • "Ballada" na fortepian (1978)
  • "Koncert skrzypcowy" (1980)
  • "Gwiazda" [wersja I], opera kameralna na 2 soprany, 2 mezzosoprany, alt, saksofon tenorowy, trąbkę, perkusję, akordeon, gitarę elektryczną, skrzypce i kontrabas (1981)
  • "Diptychos" na organy (1981)
  • "Tableau vivant" na orkiestrę kameralną (1982)
  • "Commencement pour clavecin solo" (1982)
  • "Utwór na orkiestrę nr 3" (1982)
  • "Kwartet smyczkowy nr 3" (1982)
  • "Arabesque for piano and chamber orchestra" (1983)
  • "Quatuor pour la naissance pour clarinette, violon, violoncelle et piano" (1984)
  • "Fête galante et pastorale" [wersja III] na 13 grup instrumentalnych, 5 głosów i 13 taśm (1984)
  • "Je prefère qu'il chante pour basson" (1984)
  • "Blanc-rouge / Paysage d'un pays" na 2 masy orkiestrowe dęte, orkiestrę mandolinową i akordeonową oraz 6 perkusji (1985)
  • "Double Concerto for Violin, Piano and Orchestra" (1985)
  • "Symfonia paryska" na orkiestrę kameralną (1986)
  • "Rivière souterraine [version I] for clarinet, trombone, cello, piano, percussion, guitar, accordion and 7 tapes"(1987)
  • "Rivière souterraine [wersja II] na 7 taśm" (1987)
  • "From Keyboard to Score for piano" (1987)
  • "Nightmare Tango for piano" (1987)
  • "Siegfried und Siegmund" na wiolonczelę i fortepian (1988)
  • "Pocztówka z gór" na sopran, flet, obój, klarnet, wibrafon, skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas (1988)
  • "La chanson du Mal-aimé" na fortepian (1990)
  • "Blue Jay Way" na fortepian (1990)
  • "For Alfred Schlee with Admiration for string quartet" (1991)
  • "Kwintet fortepianowy" (1993)
  • "Refren" na fortepian (1993)
  • "Terra Incognita" na 10 instrumentów smyczkowych i fortepian (1994)
  • "Gwiazda" [wersja II] opera w jednym akcie na sopran, mezzosopran, orkiestrę, chór i balet (1994)
  • "La terre sur des poźmes de Yves Bonnefoy pour soprano, piano et orchestre" (1995)
  • "Rhapsod for string orchestra" (1995)
  • "Pastorale" na flet, obój, klarnet, fagot i róg (1995)
  • "Koncert fortepianowy nr 2" (1996)
  • "Trois chansons pour 16 chanteurs mixtes" (1997)
  • "Serenada" na orkiestrę (1998)
  • "Pięć pieśni do poezji Tadeusza Różewicza" na baryton i fortepian (2000)
  • "Emilly Bell" na orkiestrę smyczkową (2000)
  • "Pięć pieśni do słów Tadeusza Różewicza" [wersja II] na baryton i orkiestrę (2000)
  • "Adieu" [wersja I] na orkiestrę symfoniczną (2000)
  • "Balthazar", opera w dwóch aktach na solistów, chór i orkiestrę (2001)
  • "Adieu" [wersja II] na pianino solo i orkiestrę (2001)
  • "Iwona, księżniczka Burgunda", opera w czterech aktach na solistów, chór kameralny i orkiestrę (2004)
  • "Bal w Operze" na chór kameralny i zespół 12 instrumentów według poematu Juliana Tuwima (2004-2006)
  • "Gwiazda" [wersja III], opera w jednym akcie na sopran, komputer i dwóch operatorów (2006)
  • "Hymn do tolerancji" na orkiestrę symfoniczną (2007)
  • ''Fanfare'' na cztery trąbki (2007)
  • ''Voices for Ljubljana'' na skrzypce, wiolonczelę, flet, klarnet, puzon, fortepian, perkusję (2007)
  • ''Pour El'' na klawesyn solo (2008)
  • ''Fields and Hills-silence'' na dowolny zespół instrumentalny (2008)
  • ''Listy'' na cztery fortepiany i orkiestrę / na dwa fortepiany, czterech pianistów i orkiestrę (2010)
  • ''Podróż Chopina'' na chór kameralny a capellalub z zespołem instrumentów ludowych, do tekstów listów Chopina (2010)
  • ''Canzona''  na zespół instrumentalny (2011)
  • ''11 Preludiów'' Preludia Chopina w opracowaniu na zespół instrumentalny oraz 9 interludiów (2012)
  • ''Memories of the East'' na orkiestrę 85 chińskich instrumentów (2012)
  • ''Rivière Souterraine 2'' na dźwięk elektroniczny i orkiestrę symfoniczną (2013)
  • Idyll 2 Na 3 głosy i 4 solistów grających na instrumentach ludowych (liry korbowe, złóbcoki, dudy, fujarki bieszczadzkie, dzwonki owcze) (2015)
  • 5 pieśni na baryton i zespół kameralnym, do poezji Tadeusza Różewicza (2015)
  • Poemat Apollinaire'a na recytującego pianistę i 12 instrumentów (2016)
  • Exodus na orkiestrę kameralną (2016)
  • Koncert na akordeon i orkiestrę (2016)
  • Preludia do "Bukolików" (2016)

Źródła: http://www.zygmuntkrauze.com/, polmic.pl

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, kwiecień 2002; aktualizacja: grudzień 2008, maj 2015.

Obrazek użytkownika Culture.pl
Culture.pl
2005/02/08
Facebook Twitter Reddit Share

Zygmunt Krauze

Dzieła

Zygmunt Krauze

Artykuły

Zygmunt Krauze

Wydarzenia

21cze'12
Okładka (nid 6445514)

Opera "Polieukt" Zygmunta Krauzego otrzymała nagrodę Związku Krytyków Francuskich za najlepszą kreację sezonu 2011/2012. Sztuka na motywach tragedii Pierre'a Corneille'a powstała na zamówienie Warszawskiej Opery Kameralnej... Czytaj dalej about: "Polieukt" Zygmunta Krauzego nagrodzony we Francji

Brak podobnych artystów.