Content anchor

Roman Cieślewicz

Roman Cieślewicz, ot. Wojciech Łaski / East News
Roman Cieślewicz, ot. Wojciech Łaski / East News

Jeden z największych grafików 2. połowy XX wieku, wywarł znaczący wpływ na rozwój sztuki plakatu i grafiki. Urodził się 13 stycznia 1930 roku we Lwowie, zmarł 21 stycznia 1996 roku w Paryżu.

Zdobył ogromny rozgłos, wystawiał na całym niemal świecie. Był jednym z głównych twórców "polskiej szkoły plakatu", której najważniejszym założeniem stała się prostota i czytelność wypowiedzi plastycznej, posługiwanie się syntetycznym znakiem, poetycką metaforą, bogactwo środków wyrazu. Zajmował się plakatem, grafiką prasową i wydawniczą, typografią, fotografią, fotomontażem, wystawiennictwem. Był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków, Alliance Graphique International (AGI), International Center for the Typographic Arts.

W latach 1943-46 uczęszczał do Szkoły Przemysłu Artystycznego we Lwowie. W 1946 roku osiedlił się w Opolu, pracował w cementowni "Groszowice". W roku szkolnym 1947/48 wznowił naukę w Liceum Sztuk Plastycznych w Krakowie, które ukończył w 1949 roku. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Plakatu Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Studiował w pracowniach Zbigniewa Pronaszki, Czesława Rzepińskiego, Mieczysława Wejmana; dyplom w pracowni plakatu Jerzego Karolaka i Macieja Makarewicza (1955). Po dyplomie przeniósł się do Warszawy. Projektował plakaty dla Centrali Wynajmu Filmów (CWF), Wydawnictwa Artystyczno-Graficznego (WAG), Polskiej Izby Handlu Zagranicznego. W 1956 roku wraz z Wojciechem Zamecznikiem, Józefem Mroszczakiem i Hubertem Hilscherem opracował szatę graficzną pisma artystycznego "Projekt", dla którego później stworzył kilka znakomitych okładek. Opracował kształt graficzny miesięcznika "Ty i Ja" (w latach 1959-62 był jego dyrektorem artystycznym), miesięcznika "Polska", katalogów warszawskiej Galerii Współczesnej. Współpracował z Wydawnictwem Artystyczno-Graficznym (WAG), RSW "Ruch", wydawnictwami: PIW, "Czytelnik", "Iskry", WAiF oraz licznymi teatrami i instytucjami artystycznymi. Zajmował się również wystawiennictwem - grafika wystawiennicza w pawilonie polskim na Targach Lipskich (1957), w Moskwie (1959), w pawilonie Elektrimu w Pekinie (1961), w pawilonie Ce-Te-Be na Międzynarodowych Targach Poznańskich (1963).

Na początku 1963 roku wyjechał do Essen, gdzie współpracował z wydawnictwem firmy Krupp. Następnie przeniósł się do Włoch, gdzie zrealizował dla firmy Italsider pięć panneau dekoracyjnych w halach produkcyjnych jej hut w Bagnoli, Piombino, Lovere, Cornigliano, Toranto. We wrześniu 1963 roku zamieszkał z rodziną w Paryżu, gdzie żył i tworzył do końca życia. W 1971 otrzymał obywatelstwo francuskie. W latach 1965-1969 był dyrektorem artystycznym pisma "Elle", któremu narzucił własną wizję graficzną. Współpracował z magazynem "Vogue", opracował formułę graficzną pisma artystycznego "Opus International", popularnonaukowego miesięcznika "VST", magazynu "Musique en Jeu", kwartalnika "Kitsch". Wykonał liczne projekty graficzne dla wydawnictw: Hachette, Ketschum, Hazan oraz Galeries Lafayette i Musée Picasso. Wielkie uznanie przyniosły artyście projekty układów graficznych wielusetstronicowych katalogów do wielkich, prestiżowych wystaw w paryskim Centrum Pompidou. Projektował plakaty dla merostwa Montreuil. Był dyrektorem artystycznym agencji reklamowej M.A.F.I.A., autorem kampanii reklamującej buty Jordan oraz akcji "Francja ma talent". Współpracował z paryskim wydawnictwem oo. Pallotynów "Editions du Dialogue". Jego prace zamieszczał dziennik "Liberation", czasopisma "Revolution", "l'Autre Journal". Dla grupy Panique, której był członkiem, zaprojektował i wydał dwa numery czasopisma "informacji panicznej" "Kamikaze I" (1976), "Kamikaze II" (1991). W latach 1973-75 prowadził Pracownię Form Wizualnych w paryskiej Ecole Nationale Supérieure des Arts Décoratifs, a w latach 1975-96 pracownię dyplomową grafiki w Ecole Supérieure des Arts Graphique. Projektował dekoracje do pokazów mody "Elle" (1968-1971), był autorem projektu architektonicznego wystawy "L'Espace urbain en URSS, 1917-1978" w Centrum Pompidou (1978). W 1979 dla paryskiego Institut National Audiovisuel zrealizował film Zmiana klimatu. W 1989 zaprojektował dekorację gmachu Assemblée Nationale, zamówioną przez Zgromadzenie Narodowe i Ministerstwo Kultury Francji dla uczczenia 200-lecia Rewolucji Francuskiej, a rok później - dekorację gmachu paryskiego Ratusza z okazji 100. rocznicy urodzin generała Charlesa de Gaule'a. Wraz z warszawskim Muzeum Literatury zrealizował w Paryżu wystawy: "70 Rysunków Brunona Schulza" (1975) i "Portrety w dziele Stanisława Ignacego Witkiewicza" (1978). Był stale obecny w życiu artystycznym rodzinnego kraju. Polski etap drogi twórczej Romana Cieślewicza wieńczy seria pełnych barokowego rozmachu plakatów dla Opery Warszawskiej (Persefona, Manru, Więzień, Wierchy, Oedipus rex).

O swoim miejscu w sztuce Roman Cieślewicz w rozmowie z krytykiem sztuki, Wiesławą Wierzchowską powiedział:

"Moim marzeniem było robienie obrazów publicznych, żeby jak największa liczba ludzi mogła je zobaczyć. W związku z tym plakat - obraz uliczny - był dla mnie najważniejszy. Jeszcze przed akademią myślałem o plakacie. Wejść w ulicę. To jest szalenie ważne. Myśląc o różnorodności przedmiotów otaczających człowieka sądzę, że najważniejsze jest ogłoszenie. Mówić, powiedzieć, przekazać, zawiadomić. Poinformować. (...) Nigdy nie wyobrażałem sobie obrazu niezależnego od treści. Zawsze dążę do tego, żeby obraz był maksymalny i informacja była maksymalna. Trzeba działać na maksimum wyobraźni." (Wiesława Wierzchowska: "Autoportrety". Agencja Wydawnicza "Interster", Warszawa 1994)

W dziełach Romana Cieślewicza odnaleźć można splot wielu wątków intelektualnych i emocjonalnych. Określa je ścisły związek słowa i formy plastycznej, umiejętne posługiwanie się językiem sugestywnych wizji. Budował swe prace czerpiąc z ogromnie szerokiego zasobu środków plastycznych - od obrazów dawnych mistrzów po współczesne zdjęcia prasowe. Wyróżnia je niezwykłość skojarzeń, wymyślna struktura, drapieżna ekspresja. Inspirowały go, zwłaszcza w okresie późniejszym, dokonania konstruktywistycznej awangardy rosyjskiej lat 20. XX wieku i polskiego ugrupowania Blok. W plakatach chętnie stosował detal, który poprzez kolejne przetworzenia i powtórzenia przekształcał w klarowny znak, stosował silnie powiększony raster i efekt lustrzanego powielania obrazu. Korzystał z doświadczeń op-artu, dzięki którym jego plakaty wywoływały wrażenie drgania i pulsacji, dawały odczucie iluzorycznej trójwymiarowości. Uległ czarowi kolażu i fotomontażu. Dostrzegł w nich nowe, szczególnie interesujące możliwości - wykorzystał je w sposób mistrzowski. Romantyzm, poetyka styka się w dziełach Cieślewicza z postawą chłodnego racjonalisty, temperament i emocja z kalkulacją i żelazną logiką. Bardzo często penetrują one naszą podświadomość metodą testów na skojarzenia.

Do najwybitniejszych dzieł Romana Cieślewicza zalicza się plakaty: Kamienne niebo (1959), Manru (1961), Więzień (1962), Ksiądz Marek (1963), Proces (1964), Dziady (1967), Arrabal (1968), Cannes (1970), Szewcy (1971), Zoom (1971), L'attentat (1972), Amnesty International (1975), Gdy rozum śpi (1976), Roman Cieślewicz (1979), Avec l'enfant (1979), J.M.K. Wścieklica (1979), Paris - Mockba 1900-1930 (1979), Raj utracony (1980), ILS (1980), Liberte = Wolność (1981), Presences polonaises (1983), Roman Cieślewicz "Plakat & Fotomontaż" (1981), Angers (1987), Roman Cieślewicz "Retrospektywa" (1994), ilustracje do Sklepów cynamonowych Brunona Schulza (1963), do powieści Ann Radcliffe Tajemnice zamku Udolpho (1975), cykle fotomontaży: Monstra (1969), Figury symetryczne (1971-74), Zmiana klimatu (1976).

Miał ponad sto wystaw indywidualnych grafiki, fotomontażu, plakatu, fotografii; brał udział we wszystkich najważniejszych prezentacjach sztuki plakatu w Polsce, Francji i niemal we wszystkich krajach świata. Prace w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Plakatu w Wilanowie, Essen, Lahti, Paryżu, Kolorado, Bayreuth, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Centrum Georges Pompidou w Paryżu, Musée d'Arts Décoratifs w Paryżu, Stedelijk Museum w Amsterdamie, Library of Congress w USA, Fagersta Stadsbibliotek w Sztokholmie, licznych kolekcjach prywatnych.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia:

  • Nagroda im. Tadeusza Trepkowskiego, 1955
  • Nagroda Centralnego Urzędu Kinematografii na Wystawie Plakatu Filmowego, Warszawa 1956
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt twórczości w dziedzinie plakatu, 1961
  • Grand Prix na 2. Międzynarodowej Wystawie Plakatu Filmowego, Karlove Vary 1964
  • Brązowy Medal w konkursie na plakat 100 Lat Toulouse-Lautreka, Paryż 1964
  • Grand Prix 1. Międzynarodowego Biennale Projektowania, Ljublana 1964
  • Srebrny Medal 1. Biennale Plakatu Polskiego, Katowice 1965
  • Złoty Medal 2. Biennale Plakatu Polskiego, Katowice 1967
  • Złoty Medal 3. Biennale Plakatu Polskiego, Katowice1969
  • Złoty Medal 4. Biennale Plakatu Polskiego, Katowice 1971
  • Grand Prix 4. Międzynarodowego Biennale Plakatu, Warszawa 1972
  • Nagroda Specjalna Jury 1. Międzynarodowej Wystawy Plakatu Filmowego, Cannes 1973
  • Złoty Medal 5. Biennale Plakatu Polskiego, Katowice 1973
  • Grand Prix de l'Affiche d'Art, Paryż 1979
  • Brązowy Medal 9/10. Międzynarodowego Biennale Plakatu, Warszawa 1984
  • Award Winner 4. Międzynarodowego Biennale Plakatu, Denver, Colorado 1985
  • 2. Nagroda 10. Międzynarodowego Biennale Plakatu, Lahti 1993
  • Brązowy Medal 16. Międzynarodowego Biennale Grafiki Użytkowej, Brno 1994

Autor: Jerzy Brukwicki, marzec 2004

Culture.pl
Culture.pl
2015/03/27
Facebook Twitter Reddit Share

Roman Cieślewicz

Multimedia

Roman Cieślewicz

Artykuły

Nakładem Culture.pl ukazała się książka "VeryGraphic. Polish Designers of the 20th Century" – pierwsza tak obszerna publikacja poświęcona polskiemu projektowaniu graficznemu XX wieku. Oto wybór 18 najważniejszych twórców, którzy zmienili tor polskiej grafiki użytkowej. Czytaj dalej about: Poznaj najważniejszych projektantów graficznych XX wieku

Narodziny polskiego plakatu artystycznego datuje się na rok 1899. Czytaj dalej about: Polska Szkoła Plakatu

Roman Cieślewicz

Wydarzenia

16lip'10
7sie'10
Okładka (nid 5644102)

Wystawa obejmuje ponad 150 kluczowych prac jednego z najbardziej wpływowych grafików XX wieku. Jest to zarazem pierwsza tak rozbudowana retrospektywa prac Cieślewicza w Wielkiej Brytanii. Znalazły się na niej plakaty filmowe, kolaże będące ilustracjami klasyków literatury XX wieku, okładki magazynów... Czytaj dalej about: Retrospektywa Romana Cieślewicza