Content anchor

Paweł Łukaszewski

Paweł Łukaszewski, fot. Mariusz Makowski (www.lukaszewski.org.uk)
Paweł Łukaszewski, fot. Mariusz Makowski (www.lukaszewski.org.uk)

Kompozytor i organizator życia muzycznego, urodzony 19 września 1968 w Częstochowie.

Syn Wojciecha Łukaszewskiego. W 1987 ukończył z wyróżnieniem Państwowe Liceum Muzyczne w Częstochowie. Studiował w Akademii Muzycznej: w latach 1987-92 w klasie wiolonczeli Andrzeja Wróbla oraz w latach 1991-95 w klasie kompozycji Mariana Borkowskiego (dyplom z wynikiem celującym). W 1994 ukończył również Studium Menadżerów Kultury przy Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a w 1996 - dwuletnie Podyplomowe Studium Chórmistrzowskie przy Akademii Muzycznej (dyplom z oceną celującą). Podczas studiów uczestniczył ponadto w wielu kursach specjalizacyjnych, m.in. w Kursie Muzyki Komputerowej w Warszawie (1992), w Wakacyjnych Kursach dla Młodych Kompozytorów w Kazimierzu Dolnym (1992, 1993), Kursie Muzyki Współczesnej w Krakowie (1993) i Kursie Muzycznej Grafiki Komputerowej w Warszawie (1993-95).

Paweł Łukaszewski prowadzi aktywną działalność jako organizator życia muzycznego. Od 1995 pełni funkcję Sekretarza Zarządu Stowarzyszenia oraz Dyrektora Organizacyjnego Międzynarodowego Festiwalu "Laboratorium Muzyki Współczesnej", od 2000 prezesa Stowarzyszenia Musica Sacra.

Jest członkiem Stowarzyszenia Autorów ZAiKS oraz Prezydium Rady Akademii Fonograficznej. Zasiada w radach artystycznych wielu festiwali, m.in. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater" w Częstochowie. Bierze udział w pracach jury konkursów kompozytorskich, w tym w Arezzo (Włochy), Moskwie (Rosja), Bukareszcie (Rumunia) oraz w Polsce - w Katowicach, Bydgoszczy, Legnicy, Warszawie, Częstochowie. Od 2002 dyrektor Chóru Katedry Warszawsko-Praskiej Musica Sacra oraz Wydawnictwa Musica Sacra Edition.

Jego utwory wykonywane były na przeszło stu festiwalach w kraju oraz za granicą. Zostały zarejestrowane na ponad siedemdziesięciu polskich i zagranicznych płytach CD, wydanych m.in. przez Hyperion (dwie płyty autorskie), Acte Préalable, Polskie Nagrania Edition, DUX, Musica Sacra Edition, Signum Records. Ok. pięćdziesiąt kompozycji ukazało się drukiem w ChesterNovello, PWM, Edition Ferrimontana, Edizioni Carrara, Lorenz Corporation i Choris Mundi.

W ostatnich latach twórczość kompozytorska Łukaszewskiego zyskała uznanie w Wielkiej Brytanii. Jego dzieła są wykonywane i prawykonywane przez renomowane zespoły chóralne z Londynu i Cambridge: The Kings Singers, The Holst Singers, BBC Singers, Trinity College Choir, Tenebrae, Britten Sinfonia, Polyphony, pod dyrekcją Stephena Laytona.

Pawłowi Łukaszewskiemu wielokrotnie przyznawano stypendia, m.in. Stypendium Urzędu Miasta Częstochowy (1993), Stypendium ZAiKS-u (1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2003), Stypendium Fundacji im. Prof. Bogdana Suchodolskiego w Warszawie (1995), Stypendium Funduszu Promocji Twórczości przy Ministrze Kultury i Sztuki (1996) oraz Stypendium m.st. Warszawy (2010).

Otrzymał wiele nagród i wyróżnień, m.in. w 1988 - wyróżnienie w Konkursie Wspólnoty Akademickiej w Krakowie za "Modlitwę" na chór mieszany a cappella (1988), w 1994 - II nagrodę na 2. Forum Młodych Kompozytorów w Krakowie za "Winterreise" oraz wyróżnienie w Konkursie Młodych Kompozytorów im. Tadeusza Bairda za "Arrampicata" na orkiestrę (1992), w 1995 - I nagrodę ufundowaną przez "Orfeo" - Fundację Bogusława Kaczyńskiego w Konkursie Akademii Muzycznej w Warszawie również za "Arrampicata", w 1996 - II nagrodę w 5. Konkursie Kompozytorskim im. Adama Didura w Sanoku za "Recordationes de Christo moriendo" na mezzosopran i orkiestrę kameralną (1996), w 1998 - II nagrodę w 27. Międzynarodowym Konkursie Florilege Vocal de Tours we Francji za utwór "Crucem tuam adoramus, Domine" z cyklu "Dwóch motetów wielkopostnych" na chór mieszany a cappella (1995), a w 2003 - dwie III nagrody ex aequo w Konkursie Kompozytorskim "Pro Arte" we Wrocławiu. Laureat (pięciokrotnie) nagrody przemysłu fonograficznego "Fryderyk": 1999, 2005, 2006, 2008 i 2011. Ponadto został uhonorowany Nagrodą Prezydenta Miasta Częstochowy za twórczość kompozytorską (1995), Medalem za Zasługi i Nagrodą Kanclerza Bałtyckiej Wyższej Szkoły Humanistycznej w Koszalinie (1998) oraz Odznaką Honorową Zasłużony dla Województwa Koszalińskiego (1998), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998), Nagrodą im. św. Brata Alberta (2006), Srebrnym Medalem "Zasłużony Kulturze - Gloria Artis" (2011), Nagrodą Prymasa Polski (2011).

Paweł Łukaszewski od 1996 do 2001 pracował jako asystent w Katedrze Kompozycji Akademii Muzycznej w Warszawie, gdzie w 2000 uzyskał tytuł naukowy doktora , a w 2006 tytuł doktora habilitowanego w zakresie kompozycji. Od 2010 pracuje na stanowisku profesora naukowo-dydaktycznego warszawskiej uczeni muzycznej. W 2010 przeprowadził serię wykładów we Francji, w Niemczech, Hiszpanii i Norwegii.

W sezonie artystycznym 2011/2012 Paweł Łukaszewski pełni funkcję kompozytora-rezydenta Filharmonii Narodowej.

"W okresie Wielkiego Postu w kościołach katolickich odprawia się nabożeństwa Drogi Krzyżowej. Nic zatem dziwnego, że prawykonanie takiego nabożeństwa skomponowanego przez mistrza współczesnej muzyki sakralnej - Pawła Łukaszewskiego zgromadziło w Filharmonii komplet słuchaczy. Nie można było wymarzyć sobie lepszego programu w tym właśnie czasie. (...) całą muzykę Łukaszewskiego uznać wypada za idealną oprawę dla szczególnych uroczystości kościelnych. I jeżeli miałoby dzisiaj sens narzucanie jakiegoś indywidualnego stylu nowoczesnej muzyki sakralnej obowiązującego w kościele, za jaki w XVI stuleciu uznano styl Palestriny, wskazałbym właśnie na styl Pawła Łukaszewskiego reprezentowany w jego licznych kompozycjach sakralnych włącznie z 'Via Crucis'. Gdybyż taką muzykę lub o zbliżonej chociażby jakości można było częściej słyszeć w naszych świątyniach.

Łukaszewski, mimo młodego wieku, ma olbrzymi dorobek zwłaszcza w dziedzinie muzyki chóralnej, w której porusza się z wielką swobodą, kształtując to tworzywo w zgodzie z prawdą własnego stylu, naturalnością języka i przebiegami o niezwykle głębokiej ekspresji. Zwykle te cechy warsztatowe osiąga się w fazie pełnej dojrzałości twórczej, po wielu latach pracy. Łukaszewski osiągnął to już dawno, co świadczy o niepowszednim formacie jego talentu.

'Via Crucis' Łukaszewskiego jest kompozycją trwającą 56 minut. Rozwija się na zasadzie 'megaronda', tj. wielkiego ronda, gdzie każdą z czternastu stacji poprzedza i zamyka bardzo podobna muzyka (na wzór refrenu), złożona z formuły nazwy stacji (chóralne głosy męskie), inwokacji: 'Kłaniamy Ci się, Panie Jezu Chryste...' (chóralne głosy żeńskie) oraz na koniec lamentacji 'Któryś za nas cierpiał rany...' (chóralne głosy żeńskie) i instrumentalne interludia, w moim odczuciu symbolizujące przejścia między Stacjami (na tle niskich burdonów blachy pośpiesznie kroczą jakby poplątane, skandowane dźwięki fletów, obojów i klarnetów). Takich elementów 'mowy dźwięków' jest w tej muzyce więcej (o tym niżej). Do momentów konsolidujących formę zaliczyłbym jeszcze uderzenia (od jednego do czternastu), które słuchacz mniej więcej od trzeciego - czwartego uderzenia rozpoznaje jako swoistą numerację Stacji i dalej po prostu czeka już na nie, jako na coś stałego. Nie widziałem partytury ale wydaje mi się, że również te wymienione wyżej 'stałe' elementy dzieła, są subtelnie wariantowane w swej fakturze i środkach wyrazowych tworząc swoistą 'różnorodność jedności'. Najsilniejszą odrębność można było bez trudu dostrzec w Stacjach zdjęcia z krzyża i złożenia do grobu (wyciszona dynamika w refrenach przechodzenia między stacjami oraz w uderzeniach 'numerujących' te stacje).

W takich dziełach jak 'Via Crucis' można zauważyć wiele elementów archaizacji języka kompozytorskiego; uzasadnione podejrzenia budziłby zupełny ich brak. W samej warstwie brzmieniowej są to liczne burdony podkreślające surowość klimatu harmonicznego (rodem gdzieś z wczesnego organum Hucbalda i Guidona z Arezzo), częste stosowanie surowego brzmienia blachy i wysokich, niejako średniowiecznych 'piszczałek' (flety, oboje, klarnety w odcinkach przejść między stacjami) i ogólna szorstkość (cierpkość) brzmienia; w warstwie melodycznej - surowe recytatywy i melodeklamacje, a także frazy przywołujące na myśl śpiewy synagogalne (zwłaszcza w Stacjach VIII i XIII); w fakturze chóralnej opozycyjność: głosy żeńskie - głosy męskie na wzór dawnych śpiewów antyfonalnych (we wszystkich 'refrenowych' partiach chóralnych, a także niektórych partiach 'treściowych', np. Stacje III, VII). Kompozytor świadomie nawiązał też do praktyki figur retorycznych, maksymalnie 'wizualizując' swój język dźwiękowy osiągając dzięki temu tak plastyczne obrazy jak w Stacjach: III (sekwencja inwokacji pojedynczych głosów chóru a cappella z wydłużonymi w formę burdonów ostatnimi sylabami), VII (eksklamacje obrazujące jęki, westchnienia męczonego Chrystusa), IX ('błądzące' dźwięki obrazujące słowa Izajasza: 'Wszyscyśmy pobłądzili jak owce'), X i XI (kulminacja męki w ukrzyżowaniu ma swój odpowiednik w dramatycznym poruszeniu muzyki, rozedrganiu faktury chóralno-orkiestrowej), w Stacjach konania, zdjęcia z krzyża i złożenia ciała do grobu -rozrzedzenie, zamrożenie ('śmierć') wydarzeń muzycznych. Ponadto w tej faktycznie ostatniej Stacji Drogi Krzyżowej uderza nas melodia smutnej kolędy-kołysanki 'Jezus malusieńki'. Ten cytat symbolizuje zapewne narodzenie do nowego życia w chwili śmierci ciała). Cytaty takie mają swoje uzasadnienie ekspresyjne, formalne, ideowe, także i teoretyczne (jako tzw. 'locus exemplorum'). Weszły już do tradycji muzyki polskiej (np. u Pendereckiego cytaty kolędy 'Cicha noc' w 'II Symfonii' ('Christmas Symphony'), pieśni 'Święty Boże', 'Święty mocny...' w 'Polskim Requiem' ('Recordare'), 'Boże, coś Polskę...' w 'Te Deum', cytaty u Henryka Mikołaja Góreckiego ('Muzyka staropolska', II i III 'Symfonia'), Wojciecha Kilara ('Krzesany', 'Siwa mgła', 'Bogurodzica') i in.

O ile w tych partiach 'refrenowych' kompozytor nałożył sobie świadomie samoograniczające rygory, to w czternastu stacjach i piętnastej, spełniającej rolę kody, mogliśmy śledzić i - co ważniejsze - przeżywać narastający dramatyzm dzieła, osiągający swoje apogeum w Stacjach na Golgocie (X-XIV) i finalnej Stacji XV (Zmartwychwstania). Mimo ogólnie przyjętego założenia pewnego ascetyzmu, a może właśnie dlatego (mówiąc mało można powiedzieć znacznie więcej, niż mówiąc wiele) zostajemy wciągnięci bez reszty w rozwój akcji, nie doświadczając ani przez moment znużenia. Dzieje się tak dlatego, iż kompozytor zna tajniki psychologii percepcji dużych (długich) form i wypracował dla nich swój własny zespół środków formalnych. Stosowanie odcinków refrenowych, niby takich samych, a jednak zawsze nieco innych, niejako kasuje w naszej pamięci to wszystko, co już się zdarzyło stawiając słuchacza po każdej Stacji jakby przed nowym utworem. W mojej percepcji utworu taką funkcję 'reset' spełniał w pewnym sensie amorficzny odcinek przechodzenia od Stacji do Stacji. W zasadniczych odcinkach 'treściowych' (11 razy opartych na słowach Ewangelii, a trzy na słowach Księgi Izajasza) akcja muzyczna jest niezwykle bogata i zróżnicowana: od dość ascetycznych przebiegów opartych tylko na partiach narracyjnych (mówionych bądź melodeklamowanych), poprzez Stacje chóralne a cappella, aż do bardzo dramatycznych wykorzystujących bogaty aparat chóralno-orkiestrowy (Stacje X, XI i XV). (...)" (Stanisław Olędzki, recenzja koncertu z 8 marca 2002)

Ważniejsze kompozycje:

  • "Akwarele" na fortepian (1984-86)
  • "Sześć utworów do słów poetów polskich" na chór mieszany (1988-94)
  • "W mojej Ojczyźnie", dwie pieśni na głos męski i fortepian (1989, 2000)
  • "Dwa preludia" na fortepian (1989-92)
  • "Capriccio for P.P." per violino solo (1991)
  • "Quasi sonata" per clarinetto e pianoforte (1991)
  • "One Week in London" na taśmę (1992)
  • "Arrampicata" per orchestra (1992)
  • "Trzy pieśni" na mezzosopran i fortepian (1992)
  • "Le jeux de l'amour et du hasard" na taśmę (1992)
  • "Kolędy" na chór mieszany a cappella (1992, 2001)
  • "Ave Maria" na dwa chóry mieszane (1992, 2009)
  • "The Dusk" na taśmę (1993)
  • "Aragena" na sopran, wiolonczelę i przetworzenia elektroniczne (1993)
  • "Osiem piosenek dla dzieci" na jednogłosowy chór dziecięcy (lub głos solo) i fortepian (1993)
  • "Winterreise" per orchestra ad archi (1993)
  • "Utwory sakralne" na chór mieszany a cappella (1993-2003)
  • "Stabat Mater" na 3 chóry mieszane (1994, 2008)
  • "Dominum benedicite in aeternum..." per ottoni, batteria e coro misto (1994)
  • "Kwartet smyczkowy nr 1" (1994)
  • "Dwa motety wielkopostne" per coro misto a cappella (1995)
  • "Vesperae pro defunctis" per coro gregoriano, due cori misti, organo piccolo, organo grande ed orchestra (1995, 2011)
  • "Kruk w kąpieli" na trzygłosowy chór dziecięcy (1995-2002)
  • "Antiphone" na chór mieszany a cappella (1995-99)
  • "Warszawski wiatr" na chór mieszany (1996)
  • "Koncert na organy (lub fortepian) i orkiestrę smyczkową" (1996, 2008)
  • "Recordationes de Christo moriendo" na mezzosopran i orkiestrę kameralną (1996)
  • "Pieśni kościelne" na głos (lud) i organy (1996-2000)
  • "Beatus vir" na chór mieszany (1996, 2007)
  • "Dwie pieśni sakralne" na baryton (lub bas) i fortepian (1996-2005)
  • "Gaudium et spes" na sopran, chór mieszany i orkiestrę (1997)
  • "Koncert na orkiestrę smyczkową 'Bronisław Huberman in memoriam'" (1997, 2006)
  • "Missa pro Patria" na sopran, mezzosopran, chór mieszany z solistami, perkusję i orkiestrę instrumentów dętych (1997)
  • "Symfonia nr 1 - 'Symphony of Providence'" na sopran, mezzosopran, baryton, chór mieszany i orkiestrę (1997, 2008)
  • "Antiophonae" na chór żeński (1997-2004)
  • "Kolędy" na chór żeński a cappella (1998-2001)
  • "Souvenir I" na organy (1999, 2007)
  • "Souvenir II" na fortepian (1999, 2007)
  • "Jesu Christi prostrationes" na chór mieszany (1999)
  • "Via crucis" na kontratenor, tenor, baryton, recytatora, chór mieszany i orkiestrę (2000)
  • "Kwartet smyczkowy nr 2" (2000)
  • "Dwa motety na Boże Narodzenie" na chór żeński (2000)
  • "Divertimento" na orkiestrę smyczkową (2000-2005)
  • "Trzy modlitwy prawosławne" na chór żeński (2001-2003)
  • "Stadium" na fortepian (2002)
  • "Hommage à Edith Stein" na chór mieszany (2002)
  • "Haiku" na sopran i fortepian (2002)
  • "Elogium - pomordowanym w Katyniu" na baryton, wiolonczelę (lub fagot), dzwony i orkiestrę smyczkową (2002-2005)
  • "Symfonia nr 2 - Festinemus amare homines" na dwa soprany solo, dwa chóry mieszane, dwa fortepiany i orkiestrę (2002-2005)
  • "Psalmy" na chór mieszany (2002, 2008)
  • "Ave maris stella" na chór mieszany (2003)
  • "Moai" na flet solo (2003)
  • "Exsultet" na sopran, mezzosopran, chór żeński i orkiestrę (2003)
  • "Gloria Gentis - Beatus vir Zygmunt Szczęsny-Feliński" [wersja I] na chór mieszany (2003, 2007)
  • "Gloria Gentis - Beatus vir Zygmunt Szczęsny-Feliński" [wersja II] na chór żeński (2003, 2007)
  • "Salvete flores Martyrum" na dwa chóry żeńskie, dwa fortepiany i perkusję (2004)
  • "Kwartet smyczkowy nr 3" (2004)
  • "Offertorium" na organy (2004)
  • "Sinfonietta" na orkiestrę smyczkową (2004)
  • "Veni Creator" na dwa chóry mieszane (2004)
  • "Messa" per voci e fiati (2004)
  • "Pearl of Wisdom" na dwa fortepiany (2005)
  • "Magnificat" na wiolonczelę i chór mieszany (2005)
  • "Symfonia nr 2 'Festinemus amare homines'" (2005)
  • "Divertimento" na orkiestrę kameralną 2006
  • "Souvenir III" na marimbafon 2006
  • "Terra nova et caelum novum" na chór mieszany i smyczki (2007)
  • "Magnificat & Nunc dimittis" na saksofon, chór mieszany i orkiestrę (2007)
  • "Nunc dimittis" na chór mieszany (2007)
  • "Un cadeau" na czelestę, marimbę, klawesyn, fortepian i organy (2007)
  • "Concertino" [wersja I] na fortepian i zespół instrumentów dętych blaszanych 2007
  • "Trinity Concerto" na obój (lub saksofon sopranowy) i orkiestrę smyczkową 2007
  • "Souvenir IV" na klawesyn 2007
  • "Souvenir V" na czelestę 2007
  • "Et expecto resurrectionem mortuorum" na sopran, mezzosopran, baryton, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną (2007-2008)
  • "Miserere" na sopran, chór mieszany i orkiestrę (2008)
  • "Trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian" (2008)
  • "Genome" na orkiestrę smyczkową (2008)
  • "Utopia" na orkiestrę symfoniczną (2008)
  • "Two Funeral Psalms" na chór a cappella (2008)
  • "Concertino" [wersja II] na organy i zespół instrumentów dętych blaszanych (2009)
  • "Adagietto" na wielką orkiestrę smyczkową (2009)
  • "Laudate Dominum" na chór żeński i organy (2009)
  • "Salve Regina" na dwa chóry mieszane (2009)
  • "Pięć żałobnych pieśni kurpiowskich" [wersja I] na chór mieszany (2009)
  • "Symfonia nr 3 'Symphony of Angels'" na sopran, chór mieszany i orkiestrę (2010)
  • "Missa de Maria a Magdala" na sopran, baryton, chór mieszany, organy i orkiestrę (2010)
  • "Pięć żałobnych pieśni kurpiowskich" [wersja II] na chór mieszany (lub żeński) i orkiestrę (2010)
  • "Luctus Mariae" na sopran, mezzosopran (lub chór żeński), klawesyn i kwartet smyczkowy (lub orkiestrę smyczkową) (2010)
  • "Responsoria Tenebrae" na sześć głosów męskich lub chór mieszany (2010)
  • "Cena Domini" na chór mieszany (2010)
  • "Icon" na organy (2010)
  • "Vesperae pro defunctis" na baryton, chór mieszany, organy i orkiestrę (2011)
  • "Motette" na chór mieszany (2011)
  • "Lamentationes" na chór mieszany (2011)
  • "Ave Maria, gratia plena" na chór żeński i kwartet smyczkowy (2011)
  • "Lenten music" na sześć saksofonów (2011)
  • ''Resurrectio'' (2012)
  • ''Prayer to the Guardian Angel'' na chór mieszany z kuleczkami chińskimi i harfą (2012)
  • ''Deus misereatur nostri'' (2012)
  • ''Three orthodox prayers'' (2012)
  • ''Advent music'' (2012)
  • ''Luctus Mariae'' na sopran i organy (2012)
  • ''Daylight declines'' (2013)
  • ''Oratio pro adventus'' (2013)
  • ''Idiom'' 2013
  • ''Piano quintet'' 2013

Strona internetowa kompozytora: www.lukaszewski.org.uk

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, sierpień 2002; aktualizacja: grudzień 2011.

Obrazek użytkownika Culture.pl
Culture.pl
2003/05/25
Facebook Twitter Reddit Share

Paweł Łukaszewski

Dzieła

Kolejna płyta Pawła Łukaszewskiego w katalogu brytyjskiej wytwórni Hyperion przynosi nagranie "Via Crucis" na kontratenor, tenor, baryton, recytatora, chór mieszany, organy i orkiestrę. Czytaj dalej about: "Via Crucis"

Publikacja przedstawia religijny nurt twórczości kompozytora - od mniejszych utworów chóralnych przez organowe po rozbudowane dzieła wokalno-instrumentalne. Czytaj dalej about: Sacred Music

Niniejsza płyta obejmuje większość utworów kameralnych i solowych z bogatego dorobku kompozytorskiego jednego z najwybitniejszych polskich twórców ostatnich lat - Pawła Łukaszewskiego. Czytaj dalej about: "Muzyka kameralna"

Paweł Łukaszewski, "Antiphonae" per coro misto a cappella, "Ave Maria" a due cori misti a cappella, "Beatus Vir" per coro misto a cappella. Czytaj dalej about: "Antyfony" i inne utwory

Paweł Łukaszewski

Artykuły

Agata Zubel, fot. Barbara Czartoryska

Agata Zubel wraz z elbląskim zespołem i estońskimi muzykami zaprezentują melomanom z Tartu i Tallina polską muzykę współczesną. Czytaj dalej about: Zubel i Elbląska Orkiestra Kameralna zagrają w Estonii

Krzysztof Penderecki przy pracy nad jednym ze swoich labiryntów, fot. Krzysztof Wójcik / Forum

Rosjanie po raz pierwszy usłyszą Pasję według Świętego Łukasza, Amerykanie posłuchają naszego jazzu, Londyńczycy poznają historię polskiej polifonii. Czytaj dalej about: Zagraniczne wakacje polskiej muzyki

Okładka (nid 7055576)

Z okazji 1050 rocznicy chrztu Polski w Poznaniu organizowany jest konkurs dla młodych kompozytorów na chór mieszany a capella. Ma mieć dokładnie 966 znaków. Czytaj dalej about: Opus 966, czyli utwór w 966 znakach

Paweł Łukaszewski

Wydarzenia

Brak podobnych artystów.