Mieczysław Weinberg, fot. East News

Kompozytor i pianista. Urodzony 8 grudnia 1919 roku w Warszawie, zmarł 26 lutego 1996 roku w Moskwie.

Jego ojciec był kompozytorem i skrzypkiem, dyrektorem teatru żydowskiego w Warszawie, matka pianistką. Mieczysław jako cudowne dziecko dał swój pierwszy koncert w wieku lat dziesięciu, dwa lata później rozpoczął studia pianistyczne u Józefa Turczyńskiego w warszawskim konserwatorium, którego dyrektorem był wówczas Karol Szymanowski. W wieku lat szesnastu Weinberg napisał swoją pierwszą muzykę filmową. Wspaniałą karierę pianistyczną przepowiadał mu Józef Hoffman.

Po inwazji Hitlera na Polskę Mieczysław, jako jedyny ze swojej rodziny, zdołał przedostać się na wschód. Jego najbliżsi zginęli w obozie w Trawnikach. Weinberg znalazł się w Mińsku Białoruskim, gdzie kształcił się w dziedzinie kompozycji pod kierunkiem Wasyla Zołotariowa, wychowanka Mikołaja Rymskiego-Korsakowa. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej uciekł do Taszkientu w Uzbekistanie, znalazł tam zatrudnienie w miejscowej operze. Z Uzbekistanu wysłał rękopis swojej I Symfonii Dymitrowi Szostakowiczowi, który wkrótce zaprosił go do Moskwy. Weinberg osiadł w radzieckiej stolicy, mieszkał w niej do końca życia.

 

Mieczysław Weinberg za życia nie zdołał zyskać szerszej popularności jako kompozytor. Często występował jako pianista. Legendą owiany jest koncert z października 1967 roku, na którym zastąpił niedysponowanego Dymitra Szostakowicza. Wziął wówczas udział w prawykonaniu, wraz z Galiną Wiszniewską, Dawidem Ojstrachem i Mścisławem Rostropowiczem, Siedmiu romansów do słów Aleksandra Błoka Dymitra Szostakowicza. Weinberg uniknął prześladowania przez nazistów, był natomiast więziony przez władze radzieckie. Jego teścia, słynnego aktora Salomona Michoelsa, zamordowano 12 stycznia 1948 roku z rozkazu Józefa Stalina.

Mieczysław Weinberg do końca życia mówił po rosyjsku z polskim akcentem, a przyjaciele, w tym Szostakowicz, zwracali się do niego używając polskiego zdrobnienia jego imienia Mietek. W swoich kompozycjach często wykorzystywał teksty poetów polskich, zwłaszcza Juliana Tuwima.

Lista jego dzieł jest imponująca, wiele z nich pozostaje jednak nieznanych szerszej publiczności. Nagrań jest stosunkowo mało, uwagę wśród nich zwracają zaś płyty zrealizowane przez NOSPR pod batutą Gabriela Chmury. W ostatnich latach odnotowano wzrost zainteresowania twórczością Mieczysława Weinberga - profesor Michał Bristigier poświęcił mu kilka esejów i seminariów, brytyjski muzykolog David Fanning przygotowuje jego biografię, a austriacki festiwal Bregenzer Festspiele 2010 organizuje sympozjum Weinbergowskie, które towarzyszyć ma światowej premierze opery Pasażerka na motywach powieści Zofii Posmysz.

Więcej o Mieczysławie Weinbergu: www.demusica.pl oraz w "Zeszytach literackich" nr 107 (esej profesora Michała Bristigera).

Ważniejsze kompozycje:

  • Kwartet smyczkowy nr 2 (1940)
  • Towarzysze broni, operetka (1942)
  • Trzy romanse do słów Mickiewicza op. 22 (1945)
  • Kwartet smyczkowy nr 4 op. 20 (1945)
  • Kwartet smyczkowy nr 5 op. 27 (1945)
  • Rapsodia mołdawska nr 3 op. 47 (1949)
  • IV Symfonia a-moll op. 61 (1957)
  • VI Symfonia op. 79 (1962-63)
  • VIII Symfonia 'Kwiaty polskie' op. 83 (1964)
  • Kantata 'Piotr Płaksin' do słów Juliana Tuwima op.91 (1965)
  • **dz: 'Triptychon' według Leopolda Staffa op. 99** (1968)
  • Pasażerka, opera do libretta Aleksandra Miedwiediewa według Zofii Posmysz (1968)
  • I Sonata na altówkę solo op. 107 (1971)
  • XIII Symfonia op. 115 (1976)
  • Idiota, opera op. 144 (1985)
  • Sześć pieśni dla dzieci op. 139 (1986)
  • Symfonia kameralna nr 3 op. 151 (1991)
  • Symfonia 'Kadisz' op. 154 (1992)


Autor: Aleksander Laskowski, czerwiec 2010.