fot. Elżbieta Lempp

Urodził się w 1927, w Radomiu, jeden z najwybitniejszych filozofów polskich, od 1968 roku - po pozbawieniu go katedry na Uniwersytecie Warszawskim - mieszkający na emigracji, ostatnio w Oksfordzie, gdzie był członkiem All Souls College. Zmarł 17 lipca 2009 roku.

Głównym przedmiotem jego zainteresowań filozoficznych była historia filozofii, zwłaszcza od XVIII wieku, w tym doktryny liberalizmu, a także filozofia kultury oraz religii. Oprócz tekstów filozoficznych spod pióra Kołakowskiego wyszły również utwory o charakterze literackim, choć również poruszające tematykę bliską Kołakowskiemu-filozofowi, dlatego szukając dla nich określenia gatunkowego należałoby mówić w tym przypadku o przypowiastkach filozoficznych (13 bajek z królestwa Lailonii, Rozmowy z diabłem). W przypowiastkach i bajkach Kołakowski w przystępnej i atrakcyjnej literacko formie analizuje zagadnienia i paradoksy filozoficzne lub też przedstawia dyskusje pomiędzy różnymi szkołami i doktrynami. Głównymi cechami tych historyjek jest inteligentny, kpiarski humor oraz mistrzowskie operowanie konwencją literacką i stylizacją, zwłaszcza w opowieściach biblijnych. Książki Kołakowskiego przez wiele lat ukazywały się w Polsce w nielegalnym obiegu, odgrywając ważną rolę w kształtowaniu polskiej inteligencji opozycyjnej - szczególne znaczenie miał esej Kapłan i błazen, analizujący postawy inteligencji właśnie wobec władzy. Pierwszym tekstem Kołakowskiego skonfiskowanym przez cenzurę, a zarazem pierwszym, który zaczął funkcjonować poza oficjalnym systemem, był napisany w 1956 roku dla "Po Prostu" manifest "Czym jest socjalizm".

W roku 1996 Leszek Kołakowski nagrał dla Telewizji Polskiej dziesięć miniwykładów poświęconych ważnym zagadnieniom filozofii kultury (m.in. władzy, tolerancji, zdradzie, równości, sławie, kłamstwu), wydane następnie w formie książkowej jako Dziesięć mini wykładów o maxi sprawach. W roku 1997, w dniu swoich siedemdziesiątych urodzin, został przez redakcję "Gazety Wyborczej" koronowany na "króla Europy Środkowej".

Źródło: www.polska2000.pl, Stowarzyszenie Willa Decjusza, 2001

Zobacz również: sylwetka Leszka Kołakowskiego...

Wybrana bibliografia:

  • Szkice o filozofii katolickiej, Warszawa: PWN, 1955.
  • Klucz niebieski albo opowieści budujące z historii świętej zebrane ku pouczeniu i przestrodze, Warszawa: PIW, 1964; Prószyński i S-ka, 2005.
  • Światopogląd i życie codzienne (eseje filozoficzne), Warszawa: PIW, 1957.
  • Notatki o współczesnej kontrreformacji, Warszawa: Książka i Wiedza, 1962.
  • 13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych, Warszawa: Czytelnik, 1963.
  • Rozmowy z diabłem (opowiadania), Warszawa: PIW, 1965.
  • Kultura i fetysze. Zbiór rozpraw, Warszawa: PWN, 1967.
  • Obecność mitu (eseje), Paryż: Instytut Literacki, 1972.
  • Główne nurty marksizmu, Paryż: Instytut Literacki, 1976-78.
  • Tezy o nadziei i beznadziejności, Poznań: Studencka Inicjatywa Wydawnicza, 1981.
  • Moje słuszne poglądy na wszystko, Londyn: Aneks, 1978; Kraków: Znak, 1999.
  • Trzy bajki o identyczności, Wrocław: "Wolni i Solidarni", 1986. Eseje, Warszawa,1981.
  • Czy diabeł może być zbawiony i 27 innych kazań (eseje), Londyn: Aneks, 1982.
  • Religion (eseje), New York: Oxford University Press, 1982.
  • Bajki różne; Opowieści biblijne; Rozmowy z diabłem, Londyn: Aneks, 1987.
  • Metaphisical Horror, Oxford: Basil Blackwell, 1988.
  • Pochwała niekonsekwencji. Pisma rozproszone z lat 1955-68, Londyn: Puls, 1989.
  • Cywilizacja na ławie oskarżonych, Warszawa: Res Publica, 1990.
  • Bóg nam nic nie jest dłużny: krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, Kraków: Znak, 1994.
  • Bergson, Warszawa: PWN, 1997.
  • Mini-wykłady o maxi-sprawach jak o władzy, o sławie, o równości, o kłamstwie, o tolerancji, o podróżach, o cnocie, o odpowiedzialności zbiorowej, o kole fortuny, o wielkiej zdradzie i inne, Kraków: Znak, 1997.
  • Mini-wykłady o maxi-sprawach. Seria druga, Kraków: Znak, 1999.
  • Mini-wykłady o maxi-sprawach. Seria trzecia i ostatnia, Kraków: Znak, 2000.
  • O co nas pytają wielcy filozofowie, Kraków: Znak, 2004.
  • Wśród znajomych, Kraków: Znak, 2004.
  • O co nas pytają wielcy filozofowie. Seria druga, Kraków: Znak 2005.
  • O co nas pytają wielcy filozofowie. Seria trzecia, Kraków: Znak 2006.
  • Czas ciekawy, czas niespokojny. Część 1 (z Leszkiem Kołakowskim rozmawia Zbigniew Mentzel), Kraków: Znak, 2007.
  • Czas ciekawy, czas niespokojny. Część 2 (z Leszkiem Kołakowskim rozmawia Zbigniew Mentzel), Kraków: Znak, 2008.

Wybrane tłumaczenia:

  • angielski:The Key to Heaven. Conversations with the Devil, (Klucz niebieski. Rozmowy z diabłem), New York, 1972.
  • Tales from the Kingdom of Lailonia (13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych), Chicago, London 1989.
  • The Presence of Myth (Obecność mitu), tłum. Adam Czerniawski, Chicago, London 1989.
  • Modernity on Endless Trial, Chicago: University of Chicago Press 1997.
  • God owes us Nothing, Chicago: University of Chicago Press 1998.
  • Freedom, Fame, Lying and Betrayal, Westview Press 1999.
  • Religion, If there is no God, St Augustine Press 2001.
  • Husserl and the search for certitude, St Augustine Press 2001.
  • Metaphysical horror, Chicago: University of Chicago Press 2001.
  • chorwacki:Ključ nebeski. Razgovor z diavolom (Klucz niebieski. Rozmowy z diabłem), Zagreb, 1981.
  • czeski:Nebeklič. Rozhovory s d'ablem (Klucz niebieski. Rozmowy z diabłem), Praha, 1969.
  • francuski:L'esprit révolutionnaire (O duchu rewolucyjnym), Paris, 1985.Philosophie de la religion, Paris, 1985.Le clef des cieux (Klucz niebieski), Bruxelles, 1986.
  • hiszpański:La presencia del mito, Buenos Aires, 1975.
  • holenderski:De hemelsleutel. 13 fabels voor groot en klein uit hetkoninkrijk Lailonie (Klucz niebieski. 13 bajek...), Amsterdam, 1968.Horror methaphysicus, Kampen, 1989.
  • niemiecki:Der Himmelsschlüssel. 13 Märchen aus dem Reich Lailonien für groß und klein (Klucz niebieski. 13 bajek...), München: Piper, 1961.Der Mensch ohne Alternative. Von der Möglichkeit und Unmöglichkeit Marxist zu sein, München: Piper, 1964.Die Gegenwärtigkeit des Mythos (Obecność mitu), München: Piper, 1973.Gespräche mit dem Teufel. Acht Diskurse über das Böse und zwei Stücke, München: Piper, 1975.Falls es keinen Gott gibt (Jesli Boga nie ma), München: Piper, 1983.Horror methaphysicus (Metaphysical horror), München: Piper, 1989.
  • serbsko-chorwacki:Ključ nebeski. Razgovori sa davolom (Klucz niebieski. Rozmowy z diabłem), Beograd, 1990.Religija (Religia), Beograd, 198713 bajki iz kraljevine Lajlonije za velike i male (13 bajek...) 1987.Prisutnost mita (Obecność mitu), Beograd, 1989.
  • szwedzki:Sagor för stora och små (Trzy bajki o identyczności, 13 bajek...), Istockholm, 1984.Den himmelska nyckeln (Klucz niebieski), Stockholm, 1991.