Content anchor

Felicjan Szczęsny Kowarski

Artysta malarz Felicjan Kowarski podczas pracy nad plafonami wawelskimi, 1929, fot. NAC
Felicjan Kowarski podczas pracy nad plafonami wawelskimi, 1929, fot. NAC

Malarz, rzeźbiarz, pedagog, projektant założeń urbanistycznych; czynny w Rosji, Toruniu i Warszawie. Urodzony w 1890 w Starosielcach koło Białegostoku, zmarł w 1948 w Konstancinie pod Warszawą.

Naukę rysunku rozpoczął w wieku ośmiu lat u malarza Wiktora Sołomowicza w Odessie. W latach 1902-08 pobierał lekcje w szkole artystycznej Odeskiego Towarzystwa Sztuk Pięknych. Studia artystyczne w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu podjął w 1910 roku; w 1918 uzyskał dyplom w pracowni Dymitra Kardowskiego. Podczas rewolucji zajmował się wykonywaniem opraw plastycznych masowych imprez; w 1918 pełnił funkcję pełnomocnika Petersburskich Państwowych Wolnych Pracowni Artystyczno-Naukowych w kontaktach z komisariatem Oświaty Ludowej. Edukację artystyczną kontynuował w Monachium. Do Polski przyjechał w 1920 roku. Osiadł w Toruniu, gdzie wraz z Leonem Pękalskim otworzył Zakład Graficzny "Sztuka"; wykonywał wówczas projekty prospektów reklamowych i propagandowych plakatów. Wstąpił też do nowo powstałej Konfraterni Artystów.

W 1923 objął kierownictwo pracowni malarstwa dekoracyjnego i monumentalnego w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Odbył studyjne podróże do Włoch, zwiedzał Paryż. W 1928 został członkiem praskiego ugrupowania artystycznego Manes. W 1930 przeniósł się do Warszawy, gdzie otrzymał profesorską nominację w Szkole Sztuk Pięknych w katedrze rysunku i malarstwa. Kowarski był wybitnym pedagogiem, stąd pociągnął za sobą do Warszawy sporą grupę swych uczniów. Aktywnie uczestniczył też w życiu artystycznym; należał do Stowarzyszenia Artystów Plastyków Rytm, był członkiem grup o kolorystycznej orientacji - Cech Artystów Plastyków Jednoróg i Pryzmat. Zasiadał ponadto w Radzie Instytutu Propagandy Sztuki oraz w Sekcji Plastyków Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych.

Indywidualne wystawy artysty odbyły się w 1923 r. w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych i w 1938 r. w warszawskiej kawiarni "Zodiak". Swe prace eksponował też za granicą, m.in. w Wiedniu (1928), Wenecji (XVIII Biennale, 1932), Edynburgu (1932), Pittsburgu (1935), Berlinie (1935, 1936) i Paryżu (1926). Na Światowej Wystawie "Sztuka i technika" zorganizowanej w Paryżu w 1937 otrzymał złoty medal. Okres okupacji spędził w Skierniewicach, gdzie prowadził kursy tajnego nauczania, uprawiał rzeźbę, wykonywał projekty architektoniczne. Po zakończeniu wojny podjął na nowo pracę pedagogiczną w warszawskiej ASP.

Profesor Felicjan Kowarski w otoczeniu uczniów. Widoczni od lewej: Juliusz Studnicki, NN, Maria Szulczewska de Regibus, Marek Żuławski, asystent Jan Sokołowski, Michał Siemiradzki, profesor Felicjan Kowarski, Jan Wodyński, Maria Rużycka
Profesor Felicjan Kowarski w otoczeniu uczniów. Widoczni od lewej: Juliusz Studnicki, NN, Maria Szulczewska de Regibus, Marek Żuławski, asystent Jan Sokołowski, Michał Siemiradzki, profesor Felicjan Kowarski, Jan Wodyński, Maria Rużycka, fot. NAC

Uprawiał malarstwo sztalugowe i ścienne, mozaikę, projektował układy urbanistyczne. Istotnym zagadnieniem w jego twórczości była integracja malarstwa i architektury. Z inicjatywy Adolfa Szyszko-Bohusza podjął ok. 1925, wraz ze swymi uczniami z krakowskiej ASP, prace restauratorskie na Wawelu. Czerpiąc inspiracje z monumentalnej sztuki Michała Anioła wykonał wówczas m.in. dekorację stropu w Sali Pod Ptakami, za którą otrzymał Medal na Dziesięciolecie Odzyskania Wolności. Prócz prac dekoratorskich w klasztorze OO. Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, uczestniczył w 1928 w wykonywaniu polichromii Rynku Starego Miasta w Warszawie (kamienice Gizów i Dzianotów). W 1936 wraz z Janem Sokołowskim zdobił plafony w pałacu Brühla mieszczącego siedzibę Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1935 uzyskał wraz z Sokołowskim I nagrodę w konkursie na projekt polichromii kościoła Narodzenia Panny Marii w Chełmie (niezrealizowany). W 1939 zdobył wraz z Sokołowskim i Józefem Klukowskim I nagrodę za projekt mozaikowej dekoracji hali odjazdowej Dworca Głównego w Warszawie (część zrealizowana została zniszczona podczas pożaru latem tego roku). Ponadto uczestniczył w realizacji polskich pawilonów na wystawach światowych w Paryżu w 1937 i Nowym Jorku w 1939. W 1930 został laureatem II nagrody (wspólnie z Tadeuszem Gronowskim) w konkursie na plakat poświęcony setnej rocznicy powstania listopadowego oraz nagrody honorowej na Salonie Listopadowym IPS. W 1931 jego obraz Wioślarze został uhonorowany nagrodą Prezesa Rady Ministrów.

Repertuar tematyczny malarstwa sztalugowego Kowarskiego obejmował głównie pejzaże i wątek heroicznych zmagań człowieka z przeciwnościami losu. We wczesnych latach 20. częstym motywem jego obrazów był także akt o klarownej artykulacji i smukłych proporcjach nawiązujący do dramatycznej sztuki El Greca. Stężona ekspresja obrazów, takich jak Paganini (1923), odzwierciedla ponadto stylistyczne poszukiwania krakowskich Formistów; o łączeniu post-kubistycznych doświadczeń z ekspresjonistyczną nastrojowością świadczy tu mroczna gama barw oraz zawężona przestrzeń obrazowa zbudowana przez pryzmatycznie łamane, zgeometryzowane kształty aluzyjnie nawiązujące do form pejzażu. Indywidualna formuła obrazowania Kowarskiego ukształtowała się w latach 1923-29. Podróże do Włoch i Francji przyczyniły się zarówno do poznania sztuki mistrzów renesansu, jak i zasymilowania klasycyzujących i realistycznych tendencji. W malowanych w latach 1925-27 pejzażach z okolic Ojcowa widoczne są reminiscencje krajobrazowej twórczości Courbeta. Wrażenie monumentalności skalnych i roślinnych masywów wywołuje tu wyrazisty modelunek światłocieniowy uproszczonych form natury i bogate efekty fakturalne uzyskiwane za pomocą szpachli lub "utkane" drobnymi uderzeniami pędzla (Pejzaż z Ojcowa II, 1927). W latach 30. nasilił się w sztuce Kowarskiego romantyczny ton, zintensyfikowało dążenie do metaforycznego oddania dramatu ludzkiej egzystencji, samotności i przemijania (Suche drzewo i pejzaż wilanowski, 1930; Wędrowcy, 1930; Krajobraz włoski, ok. 1930). Monumentalizując i syntetyzując formy Kowarski sięgał po inspiracje do konwencji obrazowania francuskiego romantyzmu stopniowo nasycając swe kompozycje coraz głębszą ekspresją. Stosowana w początkowej fazie twórczości gama barw ciemnych ustąpiła z czasem miejsca rozjaśnionej, świetlistej kolorystyce. Artysta podejmował też tematykę sportową (Wioślarze, 1931; Bieg; Łuczniczka; Człowiek z kulą) odwołując się do stylistyki renesansowych reliefów. Przykładem heroizowanego portretu zbiorowego o zrytmizowanym układzie kompozycyjnym jest obraz Rząd Narodowy z roku 1863 (1937). Tragiczny wymiar wojny znalazł wyraz w powstałym w latach 1946-48 cyklu "Ghetto" (m.in. Głowa Żydówki, 1946; Na progu domu, 1948). Moralną siłę rodzaju ludzkiego zagrożonego zniszczeniem zobrazował cykl "Człowiek" (m.in. Efeb, 1947; Elektra, 1947). Antykizująca stylistyka współgra tu z rozwibrowaną czystymi barwami materią malarską o postimpresjonistycznej proweniencji. Trzeci cykl, odpowiadający tematycznie założeniom socrealistycznej doktryny, "Dzieje myśli narodowej", Kowarski zrealizował tylko częściowo (Proletariatczycy, 1948, Muzeum Narodowe w Warszawie). Do nielicznych rzeźb, jakie wykonał, należą Głowa Marata (brąz, 1944) i Madonna Syryjska (brąz, 1948).

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, marzec 2002.
 

Obrazek użytkownika Culture.pl
Culture.pl
2002/09/18
Facebook Twitter Reddit Share

Felicjan Szczęsny Kowarski

Dzieła

Felicjan Szczęsny Kowarski, "Elektra", 1947, olej na płótnie, 151 x 226 cm, wł. Muzeum Narodowe w Warszawie

Obraz należy do cyklu zatytułowanego "Człowiek", który malarz realizował w okresie powojennym. Jego tematem było bohaterstwo i moralna siła człowieka wobec zagrożeń zagłady. Czytaj dalej about: Felicjan Szczęsny Kowarski, "Elektra"

Felicjan Szczęsny Kowarski

Artykuły

Bracia Żuławscy, 1902 lub 1903 r. Siedzą od lewej: Jerzy, Sławomir, Zygmunt. Stoją od lewej: Janusz i Bogdan. Z rodzeństwa brak Witolda i siostry Jadwigi, fot. z archiwum rodzinnego

Rodzina Żuławskich w naszym kraju należy do najpłodniejszych pod względem artystycznym. Jej przedstawiciele szczególnie aktywni są na polu literackim, plastycznym, muzycznym i filmowym, nadal zadziwiając różnorodnością i skalą twórczych dokonań. Czytaj dalej about: Ród Żuławskich

Brak podobnych artystów.