Content anchor

Bolesław Kardaszewski

Bolesław Kardaszewski, fot. dzięki uprzejmości  ​TAiWPN UNIVERSITAS
Bolesław Kardaszewski, fot. dzięki uprzejmości  ​
TAiWPN UNIVERSITAS 

Architekt, wykładowca akademicki Politechniki Łódzkiej i polityk, poseł na Sejm PRL VII kadencji, urodzony 7 lipca 1931 w Warszawie, zmarł 6 stycznia 2000 w Łodzi.

W wydanej w 2016 roku przez wydawnictwo Universitas książce, poświęconej architektowi Błażej Ciarkowski przedstawia dorobek niesprawiedliwie nieco zapomnianego projektanta podkreślając: "Przyszło mu działać w atmosferze fałszywego kultu nowoczesności, zmagać się z bezmyślnym produktywizmem, normatywami i ograniczeniami systemu centralnie sterowanej gospodarki. Twórczą dojrzałość osiągnął w latach przełomu, gdy jedyna słuszna religia modernizmu zastępowana była przez postmodernistyczny pluralizm, a ustrój komunistyczny chwiał się (…)"

Bolesław Kardaszewski był absolwentem Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, w 1955 roku rozpoczął pracę w stołecznym Biurze Projektów i Studiów Prefabrykacji Budownictwa Przemysłowego. Niedługo później jednak jego żona, także architektka, otrzymała nakaz pracy w Łodzi (warto pamiętać, że w tamtych czasach wszystkie biura projektowe były państwowe, a absolwenci wydziałów architektury często nie mogli sami wybierać sobie miejsca pracy – ta zostawała im przydzielona). Młode małżeństwo zdecydowało się na przeprowadzkę – i tak Bolesław Kardaszewski rozpoczął pracę w łódzkim Biurze Projektowo-Badawczym Budownictwa Ogólnego "Miastoprojekt – Łódź Miasto". Przez wiele lat był także wykładowcą na Politechnice Łódzkiej.

 Siedziba Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, projekt: Bolesław Kardaszewski, fot. Tomasz Stańczak /AG
 Siedziba Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, projekt: Bolesław Kardaszewski, fot. Tomasz Stańczak /AG

Najważniejszą z realizacji Kardaszewskiego jest bez wątpienia siedziba Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego, która w 1967 roku, gdy rodził się jej projekt nosiła nazwę Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych. Pod gmach przeznaczono nietypową, położoną na skarpie działkę, na której różnica poziomów sięga dziesięciu metrów. Aby wpisać gmach w krajobraz Kardaszewski rozbił go na kilka mniejszych pawilonów: centrum założenia stanowi budynek administracyjny, zaś do niego w nieregularnym układzie z rożnych stron dostawiono mniejsze siedziby poszczególnych wydziałów. Budynek wyróżnia się także doborem materiałów oraz detali. Dzięki zastosowaniu stalowego szkieletu można było zastosować duże przeszklenia, które architekt uzupełnił pasami z desek; klatki schodowe podpierają skarpy z czerwonej cegły, a dachy osłaniają betonowe attyki. "Wspomniane skarpy, loggie, wykusze – te wszystkie elementy, które kojarzyć winny się z architekturą historyczną, zostały przetransponowane przez język charakterystyczny dla późnego modernizmu" - pisze Błażej Ciarkowski w monografii architekta. Oddany do użytku w 1976 roku gmach łódzkiej ASP jest przykładem autorskiego posługiwania się elementami prefabrykowanymi, ale też wyprzedzającą zaistnienie w Polsce postmodernizmu realizacją, w której doszukać się można inspiracji stylami z przeszłości. 

Dzielnicy Wyższych Uczelni w Łodzi, projekt: Bolesław Kardaszewski, fot. dzięki uprzejmości TAiWPN UNIVERSITAS
Dzielnicy Wyższych Uczelni w Łodzi, projekt: Bolesław Kardaszewski, fot. dzięki uprzejmości TAiWPN UNIVERSITAS 

Zupełnie inny charakter ma siedziba Wydziału Fizyki Uniwersytetu Łódzkiego, jeden z niewielu obiektów, które udało się zrealizować na terenie projektowanej od 1970 roku Dzielnicy Wyższych Uczelni. Wizja kampusu była nieco utopijna: architekci (poza Kardaszewskim także Włodzimierz Nowakowski i Anna Wiśniowska) zakładali powstanie jednorodnej megastruktury urbanistyczno-architektonicznej, w której kolejne budynki (siedziby wydziałów) będą przenikać się ze sobą, skomponowane wzdłuż starannie opracowanych tras komunikacyjnych. Wydział Fizyki jest realizacją tych założeń w skali jednego budynku.

Okładkia książki , Kardaszewski Architektura i polityka, autor: Błażej Ciarkowski, wyd. TAiWPN UNIVERSITAS
Okładkia książki , Kardaszewski Architektura i polityka,
autor: Błażej Ciarkowski, wyd. TAiWPN UNIVERSITAS

Został on wzniesiony jako rozciągnięta w terenie kompozycja prefabrykowanych pawilonów-modułów, połączonych wieżami komunikacyjnymi, i uniesionymi na słupach łącznikami. "Powyższy system zabudowy eliminuje pojęcie budynku(ów) jako skończonej przestrzeni, zastępując je otwartym systemem zabudowy (…). Różnorodność "pawilonu-modułu", wynikająca z faktu zmiennej jego wysokości i głębokości, treści plastycznych, występowanie łączników wewnątrz- i międzystrefowych, wież, klatek schodowych itp. - daje bogate wręcz możliwości kompozycyjne 'krajobrazu przestrzeni'" - pisał o swoim projekcie sam Kardaszewski. 

Bolesław Kardaszewski uważał, że przy odpowiednim potraktowaniu z przemysłowo produkowanych gotowych elementów można stworzyć przestrzeń harmonijną i zróżnicowaną. Budynki-plomby, które na przełomie lat 70. i 80. zaprojektował przy ulicy Piotrkowskiej i Zamenhofa są na to dowodem. Niewielkie bloki z wielkiej płyty projektant urozmaicił balkonami, wykuszami, daszkami, okrągłymi oknami oraz detalem z drewna czy stali. Dzięki temu daleko im do monotonnych, jednakowych bloków, znanych z osiedli mieszkaniowych. 

Niestety wiele z projektów Bolesława Kardaszewskiego pozostało na papierze – nierzadko były zbyt odważne, jak na czasy, w których powstały, ponadto ich realizację utrudniał kryzys, trwający w latach 70 i 80. 

Źródło: Błażej Ciarkowski "Bolesław Kardaszewski. Architektura i polityka", Wydawnictwo Universitas, Kraków 2016

Autorka: Anna Cymer, marzec 2017

Obrazek użytkownika Anna Cymer
Anna Cymer
2017/03/15
Facebook Twitter Reddit Share
Bolesław Kardaszewski
Podobni twórcy