Content anchor

Andrzej Czajkowski

Andrzej Czajkowski, fot. Sophie Baker / Forum
Andrzej Czajkowski, fot. Sophie Baker / Forum

Pianista i kompozytor. Urodzony 1 listopada 1935 w Warszawie, zmarł 26 czerwca 1982 w Oksfordzie.

Kompozytor przyszedł na świat w 1935 roku jako Robert Andrzej Krauthammer w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Podczas II wojny światowej jego rodzina została przeniesiona do getta warszawskiego, skąd uciekł razem ze swoją babcią. Wtedy otrzymał fałszywe dokumenty – od tamtego czasu nazywał się Andrzej Czajkowski. Od drugiej połowy lat 50., kiedy zaczynała się jego międzynarodowa pianistyczna kariera Sol Hurok, impresario Czajkowskiego zmusił pianistę do posługiwania się francuskim zapisem jego nazwiska – André Tchaikowsky (pod tym nazwiskiem znany jest na Zachodzie).

W latach 1945-48 uczył się w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej w Łodzi w klasie fortepianu Emmy Altberg. W latach 1948-50 studiował grę na fortepianie w Paryżu u Lazare'a Lévy'ego - początkowo prywatnie, a następnie w Konserwatorium Narodowym, które ukończył z pierwszą lokatą. Po powrocie do kraju w 1950 odbywał studia z zakresu gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Sopocie pod kierunkiem Olgi Iliwickiej-Dąbrowskiej. Od 1951 studiował w klasie fortepianu Stanisława Szpinalskiego oraz kompozycję u Kazimierza Sikorskiego w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie. W 1957 przez krótki czas uczęszczał na lekcje kompozycji prowadzone w Fontainebleau pod Paryżem przez Nadię Boulanger.

W 1955 uzyskał VIII nagrodę oraz nagrodę specjalną (pianino Calisia) dla najmłodszego polskiego laureata 5. Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Po tym sukcesie wyjechał do Brukseli na studia pianistyczne pod kierunkiem Stefana Askenasego. Efektem tej współpracy był jego udział w 1956 w Konkursie Pianistycznym im. Królowej Elżbiety w Brukseli, podczas którego zdobył III nagrodę.

 

 


Koncertował w Europie, Stanach Zjednoczonych i Nowej Zelandii z najlepszymi orkiestrami świata pod batutą takich dyrygentów, jak André Cluytens, Karl Böhm, Carl Maria Giulini, Paweł Klecki, Fritz Reiner, Dmitrios Mitropoulos, Colin Davis, Antal Dorati, Hans Schmidt-Isserstedt, Carlo Zecchi. Na przełomie lat 50. i 60. dał 500 recitali fortepianowych, odnosząc oszałamiające sukcesy.

 

 

Andrzej Czajkowski, 1970, fot. Clive Barda / ArenaPAL / Forum
Andrzej Czajkowski, 1970, fot. Clive Barda / ArenaPAL / Forum

Jego repertuar fortepianowy obejmował utwory od Bacha do muzyki XX wieku (z wyjątkiem kompozycji Piotra Czajkowskiego, których nigdy nie grał). Dokonał także nagrań radiowych oraz dla firm fonograficznych, m.in. EMI, RCA Victor i Pathé Marconi (dzieła Johanna Sebastiana Bacha, Josepha Haydna, Wolfganga Amadeusa Mozarta, Franza Schuberta, Fryderyka Chopina, Gabriela Fauré). W późniejszych latach zaczął stopniowo ograniczać liczbę koncertów na rzecz kompozycji. W 1960 zamieszkał w Londynie, gdzie jego konsultantem w tej dziedzinie został Hans Keller.
 

Andrzej Czajkowski, fot. Sophie Baker / Forum
Andrzej Czajkowski, fot. Sophie Baker / Forum

W kompozytorskim dorobku Andrzeja Czajkowskiego przeważają utwory fortepianowe, jednak znajdziemy tam także pieśni, kompozycje na skład kameralny i jedną operę. Czajkowsi pracował nad nią od 1968 roku, aż do 1982 roku, kiedy umarł – oprócz kilku stron orkiestracji udało mu się ukończyć niemal całą operę. Autorem libretta opartego na tekście Williama Shakespeare'a był przyjaciel kompozytora, John O'Brien. ''Kupiec wenecki'' to utwór rozpisany na trzy akty i epilog, wykonywany jest przez orkiestrę, w której skład wchodzi fortepian i klawesyn. Po ponad 30 latach jedyną operę polskiego kompozytora i pianisty wziął "na warsztat" angielski reżyser David Pountney i wystawił na festiwalu w Bregencji.

''Koncert fortepianowy, napisany dla pianisty Radego Lupu pod koniec lat 60., jest odbiciem prądów artystycznych, które świdrowały wtedy Londyn. Atonalny i dramatyczny, jest surowy tylko w swoim umiarze - każda pojedyncza nuta znajduje się dokładnie na swoim miejscu'' - napisał Norman Lebrecht w recenzji albumu ''André Tchaikowsky. Volume One'' wydanego nakładem Toccata Classics.

 

 

Niepowtarzalnym źródłem wiedzy o kompozytorze jest książka ''...mój diabeł stróż. Listy Andrzeja Czajkowskiego i Haliny Janowskiej'' zawierająca niezwykle intymną i poruszającą korespondencję Czajkowskiego ze swoją wieloletnią przyjaciółką, Anitą Haliną Janowską. W 2015 roku książka ''...mój diabeł stróż'' doczekała się przekładu na język angielski. Hanna Krall uczyniła Czajkowskiego bohaterem swojego reportażu pod tytułem "Hamlet". Czajkowski zmarł na raka w Oxfordzie, w wieku 46 lat. Swoje ciało przekazał na badania medyczne, czaszkę natomiast oddał Royal Shakespeare Company z zastrzeżeniem, że ma być ona używana jako rekwizyt teatralny.

Ważniejsze kompozycje:

  • Dziesięć etiud na fortepian (1949)
  • Sonata G-dur na fortepian (1949)
  • Suita, Preludium, Cavatina, Walc, Kołysanka na fortepian (1950)
  • Koncert skrzypcowy (1950)
  • Koncert na flet i orkiestrę (1950)
  • Wariacje na temat Cohena na fortepian (1950)
  • Preludium i Fuga na fortepian (1953)
  • Sonata na altówkę i fortepian (1954)
  • Dwa preludia na fortepian (1954)
  • Dwie etiudy na fortepian (1955)
  • Pieśń na sopran i fortepian (1955)
  • Koncert fortepianowy (1956-57)
  • Sonata fortepianowa (1958)
  • Symfonia (1958)
  • Sonata na klarnet i fortepian op. 1 (1959)
  • Dwie pieśni do słów Williama Blake'a na sopran i kwintet instrumentalny (1960)
  • Oktet na klarnet, obój, róg i 5 skrzypiec (1961)
  • Inwencje fortepianowe op. 2 (1961-62)
  • Concerto classico, koncert skrzypcowy (1962-64)
  • Arioso i fuga na klarnet solo (1964-65)
  • Siedem sonetów Szekspira na kontralt i fortepian (1966)
  • Koncert fortepianowy nr 2 op. 4 (1966-71)
  • Kupiec wenecki op. 7, opera [niedokończona] (1968-82)
  • Ariel, cykl trzech pieśni na mezzosopran i zespół instrumentalny (1969)
  • Kwartet smyczkowy nr 1 ("in A") op. 3 (1969-70)
  • Kwartet smyczkowy nr 2 ("in C") op. 5 (1973-75)
  • Trio notturno op. 6 na skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1978)
  • Trio fortepianowe (1981)
  • Sześć tańców na fortepian (1981)
  • Pięć miniatur na skrzypce i fortepian (1981)


Autor: Małgorzata Kosinska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, październik 2006, aktulizacja czerwiec 2015.
 

Obrazek użytkownika Culture.pl
Culture.pl
2007/01/02

Andrzej Czajkowski

Dzieła

Andrzej Czajkowski

Film Marka Charlesa i Anastasii Beliny Johnson opowiada o Andrzeju Czajkowskim, jednej z najciekawszych i najbardziej zagadkowych postaci europejskiej muzyki XX wieku. Czytaj dalej about: ''Rebel of the Keys''

Andrzej Czajkowski

Multimedia

Andrzej Czajkowski

Artykuły

Andrzej Czajkowski

Wydarzenia

18lip'13
7sie'13
Andrzej Czajkowski

31 lat po śmierci kompozytora odbyła się premiera ''Kupca weneckiego'' na Bregenzer Festspiele. Czytaj dalej about: Światowa premiera opery Andrzeja Czajkowskiego

Brak podobnych artystów.