Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Scena założona w 1946. Jeden z najciekawszych teatrów w Polsce powojennej, zwłaszcza w latach 60. i 70. miejsce nowatorskich inscenizacji skupiające wybitnych twórców, którzy realizowali tutaj indywidualne i bardzo różnorodne wizje teatru.

Początkowo funkcjonował w Gdyni jako Miejski Teatr Wybrzeże, a w jego skład wchodziło kilka scen całego Trójmiasta. Od 1960 dysponował dwoma scenami - w Gdańsku i Sopocie. W 1967 przeniósł się do nowego gmachu, zbudowanego na miejscu dawnego gdańskiego Teatru na Targu Węglowym. W 2002 zakończyła się, trwająca rok, przebudowa tego budynku teatralnego.

Założycielem i pierwszym dyrektorem teatru był Iwo Gall - reżyser i scenograf, który pojawił się w Gdyni z grupą absolwentów krakowskiego Studia Dramatycznego. Trójmiejską scenę prowadził do 1949 i w znacznej mierze sam decydował o obliczu artystycznym teatru. W czasie swojej czteroletniej dyrekcji brał udział, jako inscenizator, reżyser bądź scenograf w przygotowaniu ponad połowy ówczesnych premier. Jego plastyczne wizje mocno odbijały się na kształcie przedstawień. Komponował przestrzeń teatralną w sposób architektoniczny, mocno zrytmizowaną kubistycznymi podestami, był daleki od scenicznego naturalizmu. Teatr Wybrzeże zainaugurował swoją działalność poetyckim i metaforycznym, prapremierowym przedstawieniem HOMERA I ORCHIDEI Tadeusza Gajcego w inscenizacji i reżyserii Iwo Galla (1946). O eksperymentatorskim charakterze teatru świadczyły jego kolejne inscenizacje: BALLADYNA (1947) i MARIA STUART Juliusza Słowackiego (1949), WIŚNIOWY SAD Antoniego Czechowa (1949) i najgłośniejsze w tamtym okresie przedstawienie JAK WAM SIĘ PODOBA Szekspira (1947) w doskonały sposób łączące scenę elżbietańską z nowoczesnością.

We wczesnych latach 50., po odejściu Iwo Galla, na scenie Teatru Wybrzeże kwitł realizm socjalistyczny, przedstawienia były najczęściej kształtowane zgodnie z dość płasko pojętym naturalizmem. Przykładem takiego schematyzmu była premiera dramatu produkcyjnego Leopolda Rybarskiego W STOCZNI w reżyserii Wiktora Biegańskiego (1951).

W latach 1955-1980 dyrektorem Teatru Wybrzeże był Antoni Biliczak, który zadowalał się funkcją sprawnego organizatora i administratora sceny. Podczas jego długoletniej dyrekcji o kształcie teatru decydowali kolejni kierownicy artystyczni, m.in.: Lidia Zamkow (1953-1954), Zygmunt Hübner (1956-1960), Jerzy Goliński (1960-1967), Tadeusz Minc (1967-1969), Marek Okopiński i Stanisław Hebanowski (1969-1980).

Lidia Zamkow przyjechała do Teatru Wybrzeże z Krakowa z grupą młodych aktorów, wśród których znaleźli się m.in.: Kalina Jędrusik, Zbigniew Cybulski, Jerzy Goliński, Leszek Herdegen i Bogumił Kobiela. Zamkow zrealizowała tutaj polską prapremierę BARBARZYŃCÓW Maksyma Gorkiego (1953) i TRAGEDIĘ OPTYMISTYCZNĄ Wsiewołoda Wiszniewskiego (1955), którą udowodniła, że sztukę o rewolucji można wystawić w sposób nie schematyczny - z pełnymi ekspresji scenami zbiorowymi i zaznaczeniem ludzkiej indywidualności w procesie historycznym. Jerzy Goliński przygotował natomiast PANA PUNTILLĘ I JEGO SŁUGĘ MATTA Bertolda Brechta ze świetną, metaforyczną scenografią Wojciecha Krakowskiego (1955).

Po krótkim okresie zastoju i przeciętnej teatralnej produkcji w Gdańsku pojawił się Zygmunt Hübner, który "proponował teatr 'otwarty' i współczesny. Komponował repertuar odpowiadający na ogół wysokim wymaganiom, jednocześnie starał się, aby miał on zdecydowany wyraz problemowy i artystyczny (...)" (Michał Misiorny w: "Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976). Zaprosił do współpracy takich reżyserów jak: Bohdan Korzeniewski, Konrad Swinarski i Andrzej Wajda, który na scenie Teatru Wybrzeże zrealizował swój reżyserski debiut - KAPELUSZ PEŁEN DESZCZU Michaela Vinzenze'a Gazzo z Mirosławą Dubrawską i Zbigniewem Cybulskim (1959) - przedstawienie odkrywcze, wypełnione ekspresyjnym, filmowym aktorstwem. W kształtowaniu repertuaru Hübner kładł nacisk na dramaturgię współczesną, głównie angielską i amerykańską. Swinarski wyreżyserował tutaj SMAK MIODU Shelagh Delaney (1959) - spektakl spięty poetycką i metaforyczną klamrą, lecz w bardzo zdecydowany sposób pokazujący problematykę społeczną. Podobnie ostry i namiętny, ale równocześnie bardzo klarowny i zdyscyplinowany był spektakl Jerzego Golińskiego - ZABAWA JAK NIGDY Williama Saroyana (1960) z wybitną rolą Edmunda Fettinga. Sam Hübner po zrealizowaniu tutaj m.in.: ZBRODNI I KARY Fiodora Dostojewskiego (1958), pożegnał się z gdańską sceną wybitnym przedstawieniem NOSOROŻCA Eugene'a Ionesco (1960).

W czasie, kiedy sceną kierował Jerzy Goliński, w repertuarze znalazło się wielu autorów z niemieckiego obszaru językowego. Grano m. in.: Bertolda Brechta, Friedricha Dürrenmatta i Maxa Frischa. Goliński był inscenizatorem, który upodobał sobie formułę teatru publicystycznego i politycznego, nierzadko opartego na faktomontażu. W ten sposób zrealizował m.in.: FRANKA V Dürrenmatta (1962).

"Wybrzeże w dążeniu do nazywania i rozstrząsania istotnych społecznych i moralnych problemów współczesnego świata-pisał Michał Misiorny-zyskało w ten sposób ponownie walor teatru politycznego (...)"("Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976).

Polską dramaturgię w tym okresie reprezentował Sławomir Mrożek - INDYK w reżyserii Zbigniewa Bogdańskiego (1961) i spektakl jednoaktówek STRIP-TEASE I INNE w reżyserii Kazimierza Brauna (1961) oraz JAN MACIEJ KAROL WŚCIEKLICA Witkacego w reżyserii Bogdańskiego (1966).

Kolejne ważne realizacje na gdańskiej scenie to TRAGEDIA O BOGACZU I ŁAZARZU Anonima Gdańskiego w reżyserii nowego kierownika artystycznego sceny Tadeusza Minca (1968) - misteryjne, barokowe przedstawienie odmienne w duchu i klimacie od Dejmkowskich inscenizacji staropolskich tekstów oraz jedno z najwybitniejszych przedstawień Wybrzeża, wielki manifest teatru poetyckiego - ULISSES Macieja Słomczyńskiego według Jamesa Joyce'a w reżyserii Zygmunta Hübnera ze scenografią Lidii Mintycz i Jerzego Skarżyńskiego i muzyką Stanisława Radwana, z wielkim kreacjami aktorskimi Haliny Winiarskiej jako Molly i Stanisława Igara jako Blooma (1970). W staropolskiej TRAGEDII ... Łazarza świetnie zagrał Henryk Bista. Na przełomie lat 50. i 60. ukształtował się gdański teatr aktorski, wśród najbardziej zasłużonych, wybitnych indywidualności aktorskich, obok Winiarskiej, Igara i Bisty, znaleźli się: Bogusława Czosnowska, Andrzej Szalawski, Tadeusz Gwiazdowski.

Lata 70. pod kierownictwem artystycznym Okopińskiego i Hebanowskiego przyniosły kolejne zmiany repertuarowe. Na scenie Wybrzeża zaczęła dominować literatura o problematyce moralnej i egzystencjalnej. Hebanowski wyreżyserował CZEKAJĄC NA GODOTA Samuela Becketta (1970), inscenizował także dramat symboliczny, m.in. mistyczne i farsowe zarazem CMENTARZYSKO SAMOCHODÓW Fernando Arrabala (1972). Natomiast w TERMOPILACH POLSKICH Tadeusza Micińskiego (1970), dramacie także nacechowanym symbolicznie, zmienność duszy polskiej reżyser ujmował w kategoriach bardzo współczesnych. W Wybrzeżu swoje spektakle realizowali także inni reżyserzy. Maciej Prus zainscenizował DZIADY Adama Mickiewicza (1979) - "(...) symboliczny portret zbiorowy "wielkiego stulecia Polaków', 'wieku polskich marzeń'." (Zbigniew Majchrowski w: "Pół wieku Teatru Wybrzeże", red. J. Ciechowicz, Gdańsk 1988) , Andrzej Wajda i Maciej Karpiński przygotowali SPRAWĘ DANTONA Stanisławy Przybyszewskiej (1980).

W latach 80. na gdańskiej scenie swoje kontrowersyjne prace pokazywał Ryszard Major reżyserując m.in. w tonie beztroskiej błazenady dramaty Witolda Gombrowicza: IWONĘ KSIĘŻNICZKĘ BURGUNDA (1977), ŚLUB (1982), OPERETKĘ (1984) I HISTORIĘ (1990). Do najciekawszych osiągnięć teatru należały w tym okresie Czechowowskie przedstawienia Krzysztofa Babickiego: WIŚNIOWY SAD (1985) i TRZY SIOSTRY (1995) oraz zrealizowane przez reżysera inscenizacje KORDIANA Juliusza Słowackiego, PUŁAPKI Tadeusza Różewicza (1984) i ARKADII Toma Stopparda (1994).

Od 2000 do czerwca 2006 roku dyrektorem gdańskiej sceny był Maciej Nowak. Z teatrem nadal związany jest Krzysztof Babicki, który przygotował DON CARLOSA Fryderyka Schillera (2003). W teatrze pracowali także tacy reżyserzy, jak: Grażyna Kania, która zrealizowała tutaj kontrowersyjną BECZKĘ PROCHU Dejana Dukovskiego (2002), Anna Augustynowicz, Krzysztof Nazar, Rudolf Zioło - autor inscenizacji NOŻE W KURACH Davida Harrowera (2003) oraz dramatopisarz Ingmar Villqist, który wyreżyserował tutaj własny tekst - SPRAWĘ MIASTA ELLMITT (2003).



Monika Mokrzycka-Pokora
lipiec 2003
Aktualizacja: czerwiec 2006
 


Teatr Wybrzeże w Gdańsku
ul. Św. Ducha 2
80-834 Gdańsk
Tel: (+48 58) 301 70 21, 301 18 36
Fax: (+48 58) 301 20 46
WWW: www.teatrwybrzeze.pl

Oceń:
(64 głosy)

Podobne Miejsca

Ankara

Cermodern, Altınsoy Cd No:3, Altındağ Merkez, Ankara
Ankara, Turcja

Czytaj więcej »
Dresden

Louisenstraße 47, 01099
Dresden, Niemcy

Czytaj więcej »
Buenos Aires

venezuela 3340 ciudad
Buenos Aires, Argentyna

Czytaj więcej »
Istanbul

Salon IKSV, Emekyemez Mahallesi, Şişhane Sokak, No:5
Istanbul , Turcja

Czytaj więcej »