Content anchor

Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Gdzie: 

Świętego Ducha 2
Gdańsk, Polska

Brak przypisanych miejsc.

Scena założona w 1946. Jeden z najciekawszych teatrów w Polsce powojennej, zwłaszcza w latach 60. i 70. miejsce nowatorskich inscenizacji skupiające wybitnych twórców, którzy realizowali tutaj indywidualne i bardzo różnorodne wizje teatru.

Początkowo funkcjonował w Gdyni jako Miejski Teatr Wybrzeże, a w jego skład wchodziło kilka scen całego Trójmiasta. Od 1960 dysponował dwoma scenami - w Gdańsku i Sopocie. W 1967 przeniósł się do nowego gmachu, zbudowanego na miejscu dawnego gdańskiego Teatru na Targu Węglowym. W 2002 zakończyła się, trwająca rok, przebudowa tego budynku teatralnego.

Założycielem i pierwszym dyrektorem teatru był Iwo Gall - reżyser i scenograf, który pojawił się w Gdyni z grupą absolwentów krakowskiego Studia Dramatycznego. Trójmiejską scenę prowadził do 1949 i w znacznej mierze sam decydował o obliczu artystycznym teatru. W czasie swojej czteroletniej dyrekcji brał udział, jako inscenizator, reżyser bądź scenograf w przygotowaniu ponad połowy ówczesnych premier. Jego plastyczne wizje mocno odbijały się na kształcie przedstawień. Komponował przestrzeń teatralną w sposób architektoniczny, mocno zrytmizowaną kubistycznymi podestami, był daleki od scenicznego naturalizmu. Teatr Wybrzeże zainaugurował swoją działalność poetyckim i metaforycznym, prapremierowym przedstawieniem HOMERA I ORCHIDEI Tadeusza Gajcego w inscenizacji i reżyserii Iwo Galla (1946). O eksperymentatorskim charakterze teatru świadczyły jego kolejne inscenizacje: BALLADYNA (1947) i MARIA STUART Juliusza Słowackiego (1949), WIŚNIOWY SAD Antoniego Czechowa (1949) i najgłośniejsze w tamtym okresie przedstawienie JAK WAM SIĘ PODOBA Szekspira (1947) w doskonały sposób łączące scenę elżbietańską z nowoczesnością.

We wczesnych latach 50., po odejściu Iwo Galla, na scenie Teatru Wybrzeże kwitł realizm socjalistyczny, przedstawienia były najczęściej kształtowane zgodnie z dość płasko pojętym naturalizmem. Przykładem takiego schematyzmu była premiera dramatu produkcyjnego Leopolda Rybarskiego W STOCZNI w reżyserii Wiktora Biegańskiego (1951).

W latach 1955-1980 dyrektorem Teatru Wybrzeże był Antoni Biliczak, który zadowalał się funkcją sprawnego organizatora i administratora sceny. Podczas jego długoletniej dyrekcji o kształcie teatru decydowali kolejni kierownicy artystyczni, m.in.: Lidia Zamkow (1953-1954), Zygmunt Hübner (1956-1960), Jerzy Goliński (1960-1967), Tadeusz Minc (1967-1969), Marek Okopiński i Stanisław Hebanowski (1969-1980).

Lidia Zamkow przyjechała do Teatru Wybrzeże z Krakowa z grupą młodych aktorów, wśród których znaleźli się m.in.: Kalina Jędrusik, Zbigniew Cybulski, Jerzy Goliński, Leszek Herdegen i Bogumił Kobiela. Zamkow zrealizowała tutaj polską prapremierę BARBARZYŃCÓW Maksyma Gorkiego (1953) i TRAGEDIĘ OPTYMISTYCZNĄ Wsiewołoda Wiszniewskiego (1955), którą udowodniła, że sztukę o rewolucji można wystawić w sposób nie schematyczny - z pełnymi ekspresji scenami zbiorowymi i zaznaczeniem ludzkiej indywidualności w procesie historycznym. Jerzy Goliński przygotował natomiast PANA PUNTILLĘ I JEGO SŁUGĘ MATTA Bertolda Brechta ze świetną, metaforyczną scenografią Wojciecha Krakowskiego (1955).

Po krótkim okresie zastoju i przeciętnej teatralnej produkcji w Gdańsku pojawił się Zygmunt Hübner, który "proponował teatr 'otwarty' i współczesny. Komponował repertuar odpowiadający na ogół wysokim wymaganiom, jednocześnie starał się, aby miał on zdecydowany wyraz problemowy i artystyczny (...)" (Michał Misiorny w: "Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976). Zaprosił do współpracy takich reżyserów jak: Bohdan Korzeniewski, Konrad Swinarski i Andrzej Wajda, który na scenie Teatru Wybrzeże zrealizował swój reżyserski debiut - KAPELUSZ PEŁEN DESZCZU Michaela Vinzenze'a Gazzo z Mirosławą Dubrawską i Zbigniewem Cybulskim (1959) - przedstawienie odkrywcze, wypełnione ekspresyjnym, filmowym aktorstwem. W kształtowaniu repertuaru Hübner kładł nacisk na dramaturgię współczesną, głównie angielską i amerykańską. Swinarski wyreżyserował tutaj SMAK MIODU Shelagh Delaney (1959) - spektakl spięty poetycką i metaforyczną klamrą, lecz w bardzo zdecydowany sposób pokazujący problematykę społeczną. Podobnie ostry i namiętny, ale równocześnie bardzo klarowny i zdyscyplinowany był spektakl Jerzego Golińskiego - ZABAWA JAK NIGDY Williama Saroyana (1960) z wybitną rolą Edmunda Fettinga. Sam Hübner po zrealizowaniu tutaj m.in.: ZBRODNI I KARY Fiodora Dostojewskiego (1958), pożegnał się z gdańską sceną wybitnym przedstawieniem NOSOROŻCA Eugene'a Ionesco (1960).

W czasie, kiedy sceną kierował Jerzy Goliński, w repertuarze znalazło się wielu autorów z niemieckiego obszaru językowego. Grano m. in.: Bertolda Brechta, Friedricha Dürrenmatta i Maxa Frischa. Goliński był inscenizatorem, który upodobał sobie formułę teatru publicystycznego i politycznego, nierzadko opartego na faktomontażu. W ten sposób zrealizował m.in.: FRANKA V Dürrenmatta (1962).

"Wybrzeże w dążeniu do nazywania i rozstrząsania istotnych społecznych i moralnych problemów współczesnego świata-pisał Michał Misiorny-zyskało w ten sposób ponownie walor teatru politycznego (...)"("Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976).

Polską dramaturgię w tym okresie reprezentował Sławomir Mrożek - INDYK w reżyserii Zbigniewa Bogdańskiego (1961) i spektakl jednoaktówek STRIP-TEASE I INNE w reżyserii Kazimierza Brauna (1961) oraz JAN MACIEJ KAROL WŚCIEKLICA Witkacego w reżyserii Bogdańskiego (1966).

Kolejne ważne realizacje na gdańskiej scenie to TRAGEDIA O BOGACZU I ŁAZARZU Anonima Gdańskiego w reżyserii nowego kierownika artystycznego sceny Tadeusza Minca (1968) - misteryjne, barokowe przedstawienie odmienne w duchu i klimacie od Dejmkowskich inscenizacji staropolskich tekstów oraz jedno z najwybitniejszych przedstawień Wybrzeża, wielki manifest teatru poetyckiego - ULISSES Macieja Słomczyńskiego według Jamesa Joyce'a w reżyserii Zygmunta Hübnera ze scenografią Lidii Mintycz i Jerzego Skarżyńskiego i muzyką Stanisława Radwana, z wielkim kreacjami aktorskimi Haliny Winiarskiej jako Molly i Stanisława Igara jako Blooma (1970). W staropolskiej TRAGEDII ... Łazarza świetnie zagrał Henryk Bista. Na przełomie lat 50. i 60. ukształtował się gdański teatr aktorski, wśród najbardziej zasłużonych, wybitnych indywidualności aktorskich, obok Winiarskiej, Igara i Bisty, znaleźli się: Bogusława Czosnowska, Andrzej Szalawski, Tadeusz Gwiazdowski.

Lata 70. pod kierownictwem artystycznym Okopińskiego i Hebanowskiego przyniosły kolejne zmiany repertuarowe. Na scenie Wybrzeża zaczęła dominować literatura o problematyce moralnej i egzystencjalnej. Hebanowski wyreżyserował CZEKAJĄC NA GODOTA Samuela Becketta (1970), inscenizował także dramat symboliczny, m.in. mistyczne i farsowe zarazem CMENTARZYSKO SAMOCHODÓW Fernando Arrabala (1972). Natomiast w TERMOPILACH POLSKICH Tadeusza Micińskiego (1970), dramacie także nacechowanym symbolicznie, zmienność duszy polskiej reżyser ujmował w kategoriach bardzo współczesnych. W Wybrzeżu swoje spektakle realizowali także inni reżyserzy. Maciej Prus zainscenizował DZIADY Adama Mickiewicza (1979) - "(...) symboliczny portret zbiorowy "wielkiego stulecia Polaków', 'wieku polskich marzeń'." (Zbigniew Majchrowski w: "Pół wieku Teatru Wybrzeże", red. J. Ciechowicz, Gdańsk 1988) , Andrzej Wajda i Maciej Karpiński przygotowali SPRAWĘ DANTONA Stanisławy Przybyszewskiej (1980).

W latach 80. na gdańskiej scenie swoje kontrowersyjne prace pokazywał Ryszard Major reżyserując m.in. w tonie beztroskiej błazenady dramaty Witolda Gombrowicza: IWONĘ KSIĘŻNICZKĘ BURGUNDA (1977), ŚLUB (1982), OPERETKĘ (1984) I HISTORIĘ (1990). Do najciekawszych osiągnięć teatru należały w tym okresie Czechowowskie przedstawienia Krzysztofa Babickiego: WIŚNIOWY SAD (1985) i TRZY SIOSTRY (1995) oraz zrealizowane przez reżysera inscenizacje KORDIANA Juliusza Słowackiego, PUŁAPKI Tadeusza Różewicza (1984) i ARKADII Toma Stopparda (1994).

Od 2000 do czerwca 2006 roku dyrektorem gdańskiej sceny był Maciej Nowak. Z teatrem nadal związany jest Krzysztof Babicki, który przygotował DON CARLOSA Fryderyka Schillera (2003). W teatrze pracowali także tacy reżyserzy, jak: Grażyna Kania, która zrealizowała tutaj kontrowersyjną BECZKĘ PROCHU Dejana Dukovskiego (2002), Anna Augustynowicz, Krzysztof Nazar, Rudolf Zioło - autor inscenizacji NOŻE W KURACH Davida Harrowera (2003) oraz dramatopisarz Ingmar Villqist, który wyreżyserował tutaj własny tekst - SPRAWĘ MIASTA ELLMITT (2003).



Monika Mokrzycka-Pokora
lipiec 2003
Aktualizacja: czerwiec 2006
 


Teatr Wybrzeże w Gdańsku
ul. Św. Ducha 2
80-834 Gdańsk
Tel: (+48 58) 301 70 21, 301 18 36
Fax: (+48 58) 301 20 46
WWW: www.teatrwybrzeze.pl

Bieżące wydarzenia

Facebook Twitter Reddit Share

Podobał Ci się nasz artykuł? English newsletter here

Zapisz się na newsletter

  • 0 subscribers
  • Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. nr 101, poz.926)wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Instytut Adama Mickiewicza (IAM) z siedzibą w Warszawie (00-560), przy ul. Mokotowskiej 25. Podanie danych jest dobrowolne. Użytkownikom przysługuje prawo dostępu do swoich danych i ich poprawiania.

  • Email Marketingby GetResponse
Zobacz także:
Kadr z filmu "Pobocze", reż. Julia Sokolnicka, fot. materiały promocyjne

Autorski krótkometrażowy film dokumentalny Julii Sokolnickiej pod tytułem "Pobocze" zdobył nagrodę dla najlepszego studenckiego dokumentu na 5th Mumbai Shorts International Film Festival, który odbył się w grudniu 2016 roku. W połowie stycznia 2017 film będzie też prezentowany na Pune International Film Festival. Czytaj dalej about: "Pobocze" Julii Sokolnickiej nagrodzone w Mumbaju

Paulina Ołowska "Alfabet", fot. dzięki uprzejmości artystki i Metro Pictures

Który artysta miał w tym roku największy wpływ na kulturę? Czyje dzieła pokazano na najbardziej prestiżowych wydarzeniach artystycznych, kto miał wielkie retrospektywy w najważniejszych muzeach? Oto lista polskich artystów, o których było najgłośniej za granicą w 2016 roku. Czytaj dalej about: Najważniejsi artyści w 2016 roku

Muzeum Historii Żydów Polskich, Pomnik Bohaterów Getta, fot. dzięki uprzejmości MHŻP

Ambasada USA oraz Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zapraszają nauczycieli i edukatorów do ubiegania się o uczestnictwo w bezpłatnym szkoleniu poświęconym edukacji na temat Zagłady, które odbędzie się w USA. Czytaj dalej about: Rekrutacja na szkolenie w USA poświęcone edukacji na temat Zagłady

Piotr Gliński, fot. Adam Chełstowski/Forum

Rozpoczęliśmy prace nad ustawą o zachętach do produkcji audiowizualnych, która zapewni producentom filmowym zwrot 25 proc. nakładów, jeśli udowodnią, że jest to produkcja robiona w Polsce i jej temat wiąże się z Polską - poinformował Piotr Gliński Czytaj dalej about: Gliński: rozpoczęliśmy prace nad ustawą o zachętach do produkcji audiowizualnych

Decyzją jury, dwa równorzędne wyróżnienia XIV Konkursu Kompozytorskiego im. Tadeusza Ochlewskiego otrzymują: Marcin Antkowiak za utwór Connexion oraz Aleksandra Słyż za utwór Glossy. Pierwszej nagrody nie przyznano. Czytaj dalej about: Rozstrzygnięto XIV Konkurs Kompozytorski im. Tadeusza Ochlewskiego

Michał Kulenty podczas uroczystości wręczenia Złotych Medali "Zasłużony Kulturze Gloria Artis", marzec 2016, fot. Marcin Obara/PAP

3 stycznia 2017 roku odszedł Michał Kuelnty: jazzman, kompozytor, instrumentalista i pedagog. Współpracował m.in. z Włodkiem Pawlikiem, Krzysztofem Herdzinem i Marcinem Maseckim. Czytaj dalej about: Zmarł Michał Kulenty

Siedziba NOSPR projektu studia architektonicznego Konior, fot. Bartek Barczyk / materiały promocyjne NOSPR

Tradycyjny poranek noworoczny Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (NOSPR) w Katowicach będzie w tym roku po raz pierwszy transmitowany online za pośrednictwem kanału YouTube. To historyczny moment w historii cenionego na całym świecie zespołu. Czytaj dalej about: Koncerty NOSPR będą transmitowane online

"Sylwetki i cienie", Michał Rzecznik

Warto zapamiętać tytuły z tej listy, bo zapowiadają się świetnie. To mogą być komiksy, które na stałe wpiszą się do kanonu, i to dzięki nim rok 2017 może być jeszcze lepszy dla polskiego komiksu niż poprzedni. Czytaj dalej about: 12 najciekawszych premier komiksowych 2017 roku