Content anchor

Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Gdzie: 

Świętego Ducha 2
Gdańsk, Polska

Brak przypisanych miejsc.

Scena założona w 1946. Jeden z najciekawszych teatrów w Polsce powojennej, zwłaszcza w latach 60. i 70. miejsce nowatorskich inscenizacji skupiające wybitnych twórców, którzy realizowali tutaj indywidualne i bardzo różnorodne wizje teatru.

Początkowo funkcjonował w Gdyni jako Miejski Teatr Wybrzeże, a w jego skład wchodziło kilka scen całego Trójmiasta. Od 1960 dysponował dwoma scenami - w Gdańsku i Sopocie. W 1967 przeniósł się do nowego gmachu, zbudowanego na miejscu dawnego gdańskiego Teatru na Targu Węglowym. W 2002 zakończyła się, trwająca rok, przebudowa tego budynku teatralnego.

Założycielem i pierwszym dyrektorem teatru był Iwo Gall - reżyser i scenograf, który pojawił się w Gdyni z grupą absolwentów krakowskiego Studia Dramatycznego. Trójmiejską scenę prowadził do 1949 i w znacznej mierze sam decydował o obliczu artystycznym teatru. W czasie swojej czteroletniej dyrekcji brał udział, jako inscenizator, reżyser bądź scenograf w przygotowaniu ponad połowy ówczesnych premier. Jego plastyczne wizje mocno odbijały się na kształcie przedstawień. Komponował przestrzeń teatralną w sposób architektoniczny, mocno zrytmizowaną kubistycznymi podestami, był daleki od scenicznego naturalizmu. Teatr Wybrzeże zainaugurował swoją działalność poetyckim i metaforycznym, prapremierowym przedstawieniem HOMERA I ORCHIDEI Tadeusza Gajcego w inscenizacji i reżyserii Iwo Galla (1946). O eksperymentatorskim charakterze teatru świadczyły jego kolejne inscenizacje: BALLADYNA (1947) i MARIA STUART Juliusza Słowackiego (1949), WIŚNIOWY SAD Antoniego Czechowa (1949) i najgłośniejsze w tamtym okresie przedstawienie JAK WAM SIĘ PODOBA Szekspira (1947) w doskonały sposób łączące scenę elżbietańską z nowoczesnością.

We wczesnych latach 50., po odejściu Iwo Galla, na scenie Teatru Wybrzeże kwitł realizm socjalistyczny, przedstawienia były najczęściej kształtowane zgodnie z dość płasko pojętym naturalizmem. Przykładem takiego schematyzmu była premiera dramatu produkcyjnego Leopolda Rybarskiego W STOCZNI w reżyserii Wiktora Biegańskiego (1951).

W latach 1955-1980 dyrektorem Teatru Wybrzeże był Antoni Biliczak, który zadowalał się funkcją sprawnego organizatora i administratora sceny. Podczas jego długoletniej dyrekcji o kształcie teatru decydowali kolejni kierownicy artystyczni, m.in.: Lidia Zamkow (1953-1954), Zygmunt Hübner (1956-1960), Jerzy Goliński (1960-1967), Tadeusz Minc (1967-1969), Marek Okopiński i Stanisław Hebanowski (1969-1980).

Lidia Zamkow przyjechała do Teatru Wybrzeże z Krakowa z grupą młodych aktorów, wśród których znaleźli się m.in.: Kalina Jędrusik, Zbigniew Cybulski, Jerzy Goliński, Leszek Herdegen i Bogumił Kobiela. Zamkow zrealizowała tutaj polską prapremierę BARBARZYŃCÓW Maksyma Gorkiego (1953) i TRAGEDIĘ OPTYMISTYCZNĄ Wsiewołoda Wiszniewskiego (1955), którą udowodniła, że sztukę o rewolucji można wystawić w sposób nie schematyczny - z pełnymi ekspresji scenami zbiorowymi i zaznaczeniem ludzkiej indywidualności w procesie historycznym. Jerzy Goliński przygotował natomiast PANA PUNTILLĘ I JEGO SŁUGĘ MATTA Bertolda Brechta ze świetną, metaforyczną scenografią Wojciecha Krakowskiego (1955).

Po krótkim okresie zastoju i przeciętnej teatralnej produkcji w Gdańsku pojawił się Zygmunt Hübner, który "proponował teatr 'otwarty' i współczesny. Komponował repertuar odpowiadający na ogół wysokim wymaganiom, jednocześnie starał się, aby miał on zdecydowany wyraz problemowy i artystyczny (...)" (Michał Misiorny w: "Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976). Zaprosił do współpracy takich reżyserów jak: Bohdan Korzeniewski, Konrad Swinarski i Andrzej Wajda, który na scenie Teatru Wybrzeże zrealizował swój reżyserski debiut - KAPELUSZ PEŁEN DESZCZU Michaela Vinzenze'a Gazzo z Mirosławą Dubrawską i Zbigniewem Cybulskim (1959) - przedstawienie odkrywcze, wypełnione ekspresyjnym, filmowym aktorstwem. W kształtowaniu repertuaru Hübner kładł nacisk na dramaturgię współczesną, głównie angielską i amerykańską. Swinarski wyreżyserował tutaj SMAK MIODU Shelagh Delaney (1959) - spektakl spięty poetycką i metaforyczną klamrą, lecz w bardzo zdecydowany sposób pokazujący problematykę społeczną. Podobnie ostry i namiętny, ale równocześnie bardzo klarowny i zdyscyplinowany był spektakl Jerzego Golińskiego - ZABAWA JAK NIGDY Williama Saroyana (1960) z wybitną rolą Edmunda Fettinga. Sam Hübner po zrealizowaniu tutaj m.in.: ZBRODNI I KARY Fiodora Dostojewskiego (1958), pożegnał się z gdańską sceną wybitnym przedstawieniem NOSOROŻCA Eugene'a Ionesco (1960).

W czasie, kiedy sceną kierował Jerzy Goliński, w repertuarze znalazło się wielu autorów z niemieckiego obszaru językowego. Grano m. in.: Bertolda Brechta, Friedricha Dürrenmatta i Maxa Frischa. Goliński był inscenizatorem, który upodobał sobie formułę teatru publicystycznego i politycznego, nierzadko opartego na faktomontażu. W ten sposób zrealizował m.in.: FRANKA V Dürrenmatta (1962).

"Wybrzeże w dążeniu do nazywania i rozstrząsania istotnych społecznych i moralnych problemów współczesnego świata-pisał Michał Misiorny-zyskało w ten sposób ponownie walor teatru politycznego (...)"("Państwowy Teatr Wybrzeże 1946-1976", Gdańsk 1976).

Polską dramaturgię w tym okresie reprezentował Sławomir Mrożek - INDYK w reżyserii Zbigniewa Bogdańskiego (1961) i spektakl jednoaktówek STRIP-TEASE I INNE w reżyserii Kazimierza Brauna (1961) oraz JAN MACIEJ KAROL WŚCIEKLICA Witkacego w reżyserii Bogdańskiego (1966).

Kolejne ważne realizacje na gdańskiej scenie to TRAGEDIA O BOGACZU I ŁAZARZU Anonima Gdańskiego w reżyserii nowego kierownika artystycznego sceny Tadeusza Minca (1968) - misteryjne, barokowe przedstawienie odmienne w duchu i klimacie od Dejmkowskich inscenizacji staropolskich tekstów oraz jedno z najwybitniejszych przedstawień Wybrzeża, wielki manifest teatru poetyckiego - ULISSES Macieja Słomczyńskiego według Jamesa Joyce'a w reżyserii Zygmunta Hübnera ze scenografią Lidii Mintycz i Jerzego Skarżyńskiego i muzyką Stanisława Radwana, z wielkim kreacjami aktorskimi Haliny Winiarskiej jako Molly i Stanisława Igara jako Blooma (1970). W staropolskiej TRAGEDII ... Łazarza świetnie zagrał Henryk Bista. Na przełomie lat 50. i 60. ukształtował się gdański teatr aktorski, wśród najbardziej zasłużonych, wybitnych indywidualności aktorskich, obok Winiarskiej, Igara i Bisty, znaleźli się: Bogusława Czosnowska, Andrzej Szalawski, Tadeusz Gwiazdowski.

Lata 70. pod kierownictwem artystycznym Okopińskiego i Hebanowskiego przyniosły kolejne zmiany repertuarowe. Na scenie Wybrzeża zaczęła dominować literatura o problematyce moralnej i egzystencjalnej. Hebanowski wyreżyserował CZEKAJĄC NA GODOTA Samuela Becketta (1970), inscenizował także dramat symboliczny, m.in. mistyczne i farsowe zarazem CMENTARZYSKO SAMOCHODÓW Fernando Arrabala (1972). Natomiast w TERMOPILACH POLSKICH Tadeusza Micińskiego (1970), dramacie także nacechowanym symbolicznie, zmienność duszy polskiej reżyser ujmował w kategoriach bardzo współczesnych. W Wybrzeżu swoje spektakle realizowali także inni reżyserzy. Maciej Prus zainscenizował DZIADY Adama Mickiewicza (1979) - "(...) symboliczny portret zbiorowy "wielkiego stulecia Polaków', 'wieku polskich marzeń'." (Zbigniew Majchrowski w: "Pół wieku Teatru Wybrzeże", red. J. Ciechowicz, Gdańsk 1988) , Andrzej Wajda i Maciej Karpiński przygotowali SPRAWĘ DANTONA Stanisławy Przybyszewskiej (1980).

W latach 80. na gdańskiej scenie swoje kontrowersyjne prace pokazywał Ryszard Major reżyserując m.in. w tonie beztroskiej błazenady dramaty Witolda Gombrowicza: IWONĘ KSIĘŻNICZKĘ BURGUNDA (1977), ŚLUB (1982), OPERETKĘ (1984) I HISTORIĘ (1990). Do najciekawszych osiągnięć teatru należały w tym okresie Czechowowskie przedstawienia Krzysztofa Babickiego: WIŚNIOWY SAD (1985) i TRZY SIOSTRY (1995) oraz zrealizowane przez reżysera inscenizacje KORDIANA Juliusza Słowackiego, PUŁAPKI Tadeusza Różewicza (1984) i ARKADII Toma Stopparda (1994).

Od 2000 do czerwca 2006 roku dyrektorem gdańskiej sceny był Maciej Nowak. Z teatrem nadal związany jest Krzysztof Babicki, który przygotował DON CARLOSA Fryderyka Schillera (2003). W teatrze pracowali także tacy reżyserzy, jak: Grażyna Kania, która zrealizowała tutaj kontrowersyjną BECZKĘ PROCHU Dejana Dukovskiego (2002), Anna Augustynowicz, Krzysztof Nazar, Rudolf Zioło - autor inscenizacji NOŻE W KURACH Davida Harrowera (2003) oraz dramatopisarz Ingmar Villqist, który wyreżyserował tutaj własny tekst - SPRAWĘ MIASTA ELLMITT (2003).



Monika Mokrzycka-Pokora
lipiec 2003
Aktualizacja: czerwiec 2006
 


Teatr Wybrzeże w Gdańsku
ul. Św. Ducha 2
80-834 Gdańsk
Tel: (+48 58) 301 70 21, 301 18 36
Fax: (+48 58) 301 20 46
WWW: www.teatrwybrzeze.pl

Bieżące wydarzenia

Facebook Twitter Reddit Share

Podobał Ci się nasz artykuł? English newsletter here

Zapisz się na newsletter

  • 0 subscribers
  • Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. nr 101, poz.926)wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Instytut Adama Mickiewicza (IAM) z siedzibą w Warszawie (00-560), przy ul. Mokotowskiej 25. Podanie danych jest dobrowolne. Użytkownikom przysługuje prawo dostępu do swoich danych i ich poprawiania.

  • Email Marketingby GetResponse
Zobacz także:
Okładka książki "Narzeczona Schulza" Agaty Tuszyļskiej

Pięć autorek nominowanych do finału Ogólnopolskiej Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia to: Anna Janko za "Małą Zagładę", Katarzyna Gondek za "Otolit", Magdalena Kicińska za "Panią Stefę", Renata Lis za "W lodach Prowansji. Bunin na wygnaniu" oraz Agata Tuszyńska za "Narzeczoną Schulza". Czytaj więcej »

Maciej Grzybowski na festiwalu w Bregencji, fot. Artur Krutowicz

Od Bacha do Weberna, zachaczając o Brittena, Chopina, Ligetiego i Szymańskiego i wielu innych (czyli nowy festiwal na koncertowej mapie Warszawy). Czytaj więcej »

Uczestnicy IV Kongresu Kultury, fot. materiały prasowe

Plastycy, pisarze, dramaturdzy, muzycy planują zorganizowanie IV Kongresu Kultury w październiku 2016 r. Chcą "wspólnie sprzeciwić się ksenofobii, pogardzie i nienawiści". Czytaj więcej »

Festival Internacional de Banda Desenhada de Beja, plakat festiwalu, fot. materiały promocyjne

Na festiwalu komiksowym w Beja zostanie pokazana wystawa Przemka Truścińskiego. Czytaj więcej »

Muzeum Śląskie w Katowicach, wnętrze, fot. Marek Maruszak / Forum

Muzeum Śląskie w Katowicach i MSN w Warszawie otrzymały po dwie nagrody w Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku 2015. Wyróżnienie przypadło Muzeum Narodowemu za "Skarby z kraju Chopina. Sztuka polska XV-XX wieku" Czytaj więcej »

Bartek Sztybor, Wojciech Stefaniec, "Wróć do mnie, jeszcze raz", okładka

Polskie Stowarzyszenie Komiksowe uznało album "Wróć do mnie, jeszcze raz" najlepszym komiksem 2015 roku, a jego autorzy Bartek Sztybor i Wojciech Stefaniec dostali nagrody dla najlepszych twórców. Czytaj więcej »